Shloka 19

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

Devanagari script

स शूलमासाद्यतटित्प्रकाशंगिरिर्यथाप्रज्वलिताग्रशृङ्गम् ।बाह्वन्तरेमारुतिमाजघानगुहोऽचलंक्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या ।।।।

Transliteration

sa śūlam āsādya taḍit-prakāśaṃ girir yathā prajvalitāgra-śṛṅgam |

bāhv-antare mārutim ājaghāna guho 'calaṃ krauñcam ivogra-śaktyā ||

Translation

ବିଜୁଳି ସଦୃଶ ପ୍ରକାଶମାନ ଶୂଳକୁ ଧରି, ଜ୍ୱଳିତ ଶିଖର ଥିବା ପର୍ବତ ପରି, ସେ ଉଗ୍ରଶକ୍ତିରେ ବାହୁମଧ୍ୟରେ (ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ) ମାରୁତିଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲା—ଯେପରି ଗୁହ ଭୟଙ୍କର ବଳରେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ।

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Masculine, Nominative singular); सर्वनाम (pronoun)

• शूलम्: a pike/spear
• शूलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Neuter, Accusative singular)

• आसाद्य: having taken up/obtained
• आसाद्य: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Converb)
• Type: Verb
• Root: आ-√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive); ‘having reached/obtained’

• तटित्-प्रकाशम्: shining like lightning
• तटित्-प्रकाशम्: विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तटित् (प्रातिपदिक) + प्रकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (light like lightning)

• गिरिः: a mountain
• गिरिः: उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Masculine, Nominative singular)

• यथा: as/like
• यथा: सम्बन्ध/उपमा-सूचक (Comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्ययम् (indeclinable of comparison: ‘as/like’)

• प्रज्वलित-अग्र-शृङ्गम्: with a blazing peak
• प्रज्वलित-अग्र-शृङ्गम्: उपमेय-विशेषण (Qualifier of the compared object)
• Type: Noun
• Root: प्र-√ज्वल् (धातु) + अग्र (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; समासः (अग्रशृङ्गम् = peak-horn; प्रज्वलितम् = blazing, as prior member)

• बाहु-अन्तरे: between the arms (on the chest)
• बाहु-अन्तरे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular); ‘between the arms/at the chest’

• मारुतिम्: Maruti (Hanuman)
• मारुतिम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मारुति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular)

• आजघान: struck
• आजघान: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: आ-√हन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष-एकवचनम् (3rd person singular)

• गुहः: Guha (Kumbhakarna)
• गुहः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: गुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Masculine, Nominative singular); नाम (proper noun)

• अचलम्: a mountain
• अचलम्: उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: अचल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular); ‘mountain’

• क्रौञ्चम्: Krauñca (mountain)
• क्रौञ्चम्: उपमान-विशेष्य (Specific standard)
• Type: Noun
• Root: क्रौञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular); विशेष-गिरिनाम (name of a mountain)

• इव: like
• इव: उपमा-सूचक (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्ययम् (comparative particle)

• उग्र-शक्त्या: with a formidable spear/force
• उग्र-शक्त्या: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: उग्र (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया-एकवचनम् (Feminine, Instrumental singular); कर्मधारयः (formidable spear/weapon)

Context

Kumbhakarna ,who was like a mountain blazing like fire, pierced at Maruti's chest with his pike shining like lightning just as Guha struck at Krauncha mountain.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Hanūmān (Māruti)
• Guha (Skanda/Kārttikeya)
• Śūla (spear/pike)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is tested under suffering: even when struck down, the righteous side must maintain resolve and discipline rather than collapse into despair.

What is the narrative situation?

Kumbhakarṇa counterattacks, driving a lightning-bright spear into Hanūmān’s chest area.

Which character virtue is emphasized?

Hanūmān’s kṣānti and dhairya (endurance and steadiness) are set up—his capacity to withstand injury for a higher cause.