Shloka 4

कुम्भकर्णप्रस्थानम् तथा अङ्गदप्रेरणा

Kumbhakarna’s sortie and Angada’s rallying of the Vanaras

Devanagari script

तांस्तुविप्रद्रुतान् दृष्टवाराजपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।नलंनीलंगवाक्षं च कुमुदं च महाबलम् ।।।।

Transliteration

tāṁs tu vipradrutān dṛṣṭvā rājaputro ’ṅgado ’bravīt | nalaṁ nīlaṁ gavākṣaṁ ca kumudaṁ ca mahābalam ||

Translation

ଭୟରେ ଛିଟିଯାଇ ପଳାଉଥିବା ବାନର ସେନାକୁ ଦେଖି ରାଜପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ—“ନଳ, ନୀଳ, ଗବାକ୍ଷ ଓ ମହାବଳୀ କୁମୁଦ!”

Word by Word

• तान्: them
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; सर्वनाम

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयार्थक (but/indeed)

• विप्रद्रुतान्: fleeing/that had fled
• विप्रद्रुतान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि+प्र+√द्रु (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचन; तान् इति कर्मपदस्य विशेषणम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having seen’

• राजपुत्रः: the prince
• राजपुत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् + पुत्र (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राज्ञः पुत्रः)

• अङ्गदः: Angada
• अङ्गदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; राजपुत्रः इत्यस्य समानाधिकरणम्

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• नलम्: Nala
• नलम्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संबोधनार्थे कर्मरूपेण (addressing by naming)

• नीलम्: Nila
• नीलम्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संबोधनार्थे

• गवाक्षम्: Gavaksha
• गवाक्षम्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गवाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संबोधनार्थे

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• कुमुदम्: Kumuda
• कुमुदम्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुमुद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संबोधनार्थे

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• महाबलम्: mighty/very strong
• महाबलम्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महद् बलम् यस्य) कुमुदम् इत्यस्य विशेषणम् (or as epithet)

Context

Seeing the Vanaras running in fear, Angada spoke to Nala, Nila, Gavaksha, Mahabala and Kumuda.

Characters & Entities

• Aṅgada
• Nala
• Nīla
• Gavākṣa
• Kumuda
• Vānara army

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Leadership-dharma: when a community falters in fear, a responsible leader addresses capable allies and restores moral direction toward rightful action.

What is the narrative situation?

Kumbhakarṇa’s terror has caused Vānara troops to scatter; Aṅgada notices the rout and begins to rally key commanders.

Which character virtue is emphasized?

Aṅgada’s steadiness and command—he responds to panic with purposeful speech and organization.