Shloka 45

कुम्भकर्णोपदेशः

Kumbhakarna’s Counsel and War-Boast to Ravana

Devanagari script

अथवात्यक्तशस्त्रस्यमृद्नतस्तरसारिपून् ।।6.63.45।।न मेप्रतिमुखेस्थातुंकश्चित् शक्तोजिजीविषुः ।

Transliteration

athavā tyaktaśastrasya mṛdnatas tarasā ripūn |

na me pratimukhe sthātuṃ kaścit śakto jijīviṣuḥ ||

Translation

ନଚେତ୍ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ମଧ୍ୟ, କେବଳ ବଳରେ ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି; ଯେ ଜୀବିତ ରହିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ ନାହିଁ।

Word by Word

• अथवा: or else
• अथवा: सम्बन्ध (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम् (disjunctive particle: 'or else')

• त्यक्तशस्त्रस्य: of (me) having cast away weapons
• त्यक्तशस्त्रस्य: सम्बन्ध (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्यक्त (कृदन्त; त्यज् धातु) + शस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषसमासः (त्यक्तं शस्त्रं यस्य/येन)

• मृद्नतः: of (me) crushing
• मृद्नतः: विशेषण (participial qualifier)
• Type: Verb
• Root: मृद् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः; पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• तरसा: with force, violently
• तरसा: करण (Karana/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणार्थे (instrumental of manner)

• रिपून्: enemies
• रिपून्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: रिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), बहुवचनम्

• न: not
• न: निषेध (negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation)

• मे: my / of me
• मे: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रतिमुखे: in front (of me)
• प्रतिमुखे: अधिकरण (Adhikarana/Location)
• Type: Noun
• Root: प्रतिमुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; 'in front/opposite'

• स्थातुम्: to stand
• स्थातुम्: प्रयोजन (purpose/complement of ability)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्तः (Infinitive); 'to stand'

• कश्चित्: anyone
• कश्चित्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम ('anyone')

• शक्तः: able
• शक्तः: विशेषण (predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (कृदन्त; शक् धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• जिजीविषुः: desirous of living
• जिजीविषुः: विशेषण (qualifier of कश्चित्)
• Type: Adjective
• Root: जिजीविषु (प्रातिपदिक; desiderative adjective from जीव् धातु)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 'wishing to live'

Context

"Or else giving up weapons and swords using my arms indeed I can crush, and no one can stand in front of me."

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights how unchecked pride (ahaṅkāra) and reliance on brute force can cloud righteous judgment; Dharma values restraint and right means, not merely power.

What is the narrative situation?

A warrior is boasting of invincibility and promising to crush the opposing forces even without weapons, as a way to embolden his side before the battle.

Which character virtue is emphasized?

Not a virtue but a trait: overconfidence and aggressive valor—courage divorced from humility and ethical restraint.