Shloka 70

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

Devanagari script

एवंब्रुवाणंसम्रब्धंकुम्भकर्णमरिन्दमम् ।यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरभाषत ।।।।

Transliteration

evaṃ bruvāṇaṃ samrabdhaṃ kumbhakarṇam arindamam | yūpākṣaḥ sacivo rājñaḥ kṛtāñjalir abhāṣata ||

Translation

ଶତ୍ରୁଦମନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ ସଚିବ ଯୂପାକ୍ଷ ହାତ ଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• ब्रुवाणम्: speaking
• ब्रुवाणम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—कुम्भकर्णम्

• सम्रब्धम्: enraged
• सम्रब्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + रभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• कुम्भकर्णम्: Kumbhakarna
• कुम्भकर्णम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषनाम

• अरिन्दमम्: tamer of enemies
• अरिन्दमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अरि + दम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—अरिणां दमः (षष्ठी-तत्पुरुष), विशेषण

• यूपाक्षः: Yupaksha
• यूपाक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यूपाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषनाम

• सचिवः: minister
• सचिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सचिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अप्पोजिशन—यूपाक्षः

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• कृताञ्जलिः: with joined palms
• कृताञ्जलिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कृतः अञ्जलिः येन (तत्पुरुष), विशेषण

• अभाषत: spoke/replied
• अभाषत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Context

Kumbhakarna, tamer of enemies having spoken in that way in anger, Yupaksha, a minister joined palms and replied to him.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Yūpākṣa
• Rāvaṇa (the king, implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Proper counsel is delivered with respect (kṛtāñjali) even in tense moments—ethical speech balances truth with decorum.

What is the narrative situation?

A minister, Yūpākṣa, prepares to inform Kumbhakarṇa of the situation, approaching respectfully despite Kumbhakarṇa’s anger.

Which character virtue is emphasized?

Ministerial propriety: humility and respectful address while conveying urgent information.