Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 51, Shloka 3

धूम्राक्षप्रेषणम्

The Dispatch of Dhūmrākṣa

Devanagari script

यथाऽसौसम्प्रहृष्टानांवानराणांसमुत्थितः ।बहूनांसुमहान्नादोमेघनामिवगर्जिताम् ।।6.51.3।।व्यक्तंसुमहतीप्रीतिरेतेषांनात्रसंशयः ।तथाहिविपुलैर्नादैश्चुक्षुभेवरुणालयः ।।6.51.4।।

Transliteration

yathā 'sau samprahṛṣṭānāṃ vānarāṇāṃ samutthitaḥ |

bahūnāṃ sumahān nādo meghānām iva garjitām ||6.51.3||

vyaktaṃ sumahatī prītir eteṣāṃ nātra saṃśayaḥ |

tathā hi vipulair nādaiś cukṣubhe varuṇālayaḥ ||6.51.4||

Translation

ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ଅନେକ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଥିବା ସେ ଅତିମହାନ ନାଦ ଗର୍ଜିତ ମେଘମାଳାର ଗୁଡ଼ୁଗୁଡ଼ି ପରି ଥିଲା। ଏହାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ—ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କାରଣ ସେହି ବିପୁଳ ନାଦରେ ବରୁଣାଳୟ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଉଠିଲା।

Word by Word

• यथा: just as
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable), उपमान/प्रकारवाचक (comparative/manner)

• असौ: this/that (sound)
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (singular)

• सम्प्रहृष्टानाम्: of the greatly delighted
• सम्प्रहृष्टानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + हृष् (धातु)
• Form: कृदन्त (past passive participle/क्त), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; विशेषणम् — वानराणाम्

• वानराणाम्: of the monkeys (Vānaras)
• वानराणाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• समुत्थितः: arisen, risen
• समुत्थितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत् + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् — नादः

• बहूनाम्: of many
• बहूनाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; विशेषणम् — वानराणाम् (or implied जनानाम्)

• सुमहान्: very great
• सुमहान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् — नादः

• नादः: sound, roar
• नादः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मेघानाम्: of clouds
• मेघानाम्: Upamana-sambandha (उपमान-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मेघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• इव: like
• इव: Upamana (उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमावाचक (comparative particle)

• गर्जताम्: of (those) roaring
• गर्जताम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: गर्ज् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; मेघानाम् इति विशेष्यस्य

Context

Dhumraksha of frightful tone mounted on a chariot adorned with gold yoked to donkeys with lion and bear like faces.

Characters & Entities

• Vānaras
• Ocean (Varuṇālaya)
• Varuṇa (implied by epithet)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Joy arises from shared righteous purpose and trust in a just cause; dharma here is communal courage aligned with protecting what is right, expressed as uplifting collective energy rather than cruelty.

What is the narrative situation?

The vānaras, exhilarated and united, raise a thunderous roar so great it seems to shake even the ocean.

Which character virtue is emphasized?

Collective morale and steadfastness—confidence born from unity in a dharmic campaign.