Sarga 38
सुवेलारोहणम् (The Ascent of Suvela and the First Full View of Laṅkā)
युद्धकाण्ड
ଏହି ସର୍ଗରେ ଶ୍ରୀରାମ ସୁବେଳ ପର୍ବତ ଆରୋହଣ କରି, ସେଠାରେ ରାତିରେ ଶିବିର କରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଗନଗରୀ ଲଙ୍କାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଯୋଜନା କହି, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ବିଧିଜ୍ଞ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରି ସହଚର କରନ୍ତି। ସୀତାହରଣର ପ୍ରତିକାର ଓ ରାବଣଙ୍କ ଅଧର୍ମ-ବିପର୍ୟାସର ନିଗ୍ରହ—ଏହାକୁ ସେ ଧର୍ମସମ୍ମତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। “ରାକ୍ଷସାଧମ” ନାମ ଶୁଣି ଉଦ୍ଭବିତ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଧର୍ମକ୍ରୋଧ; ଏକଜଣଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ସମଗ୍ର ବଂଶକୁ ବିପଦରେ ପକାଇପାରେ ବୋଲି ରାଜନୀତି-ନୈତିକ ସତର୍କବାଣୀ ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି। ତାପରେ ସମନ୍ୱିତ ଆରୋହଣ ହୁଏ—ଧନୁର୍ବାଣଧାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଛେ ପଛେ ଯାଆନ୍ତି; ସୁଗ୍ରୀବ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି। ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଜାମ୍ବବାନ, ସୁଷେଣ, ଋଷଭ ଆଦି ବାନର-ୟୂଥପତିମାନେ ଶତଶଃ ବାନର ସହ ପବନବେଗରେ ପର୍ବତ ଚଢ଼ନ୍ତି। ସୁବେଳଶିଖରରୁ ଲଙ୍କା ଆକାଶରେ ଝୁଲିଥିବା ପରି ଦିଶେ—ଦୀପ୍ତ ଦ୍ୱାର, ପ୍ରାକାର ଓ କଳା ରାକ୍ଷସପଙ୍କ୍ତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଚୀର ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସୁକ ବାନରସେନା ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିଭିନ୍ନ ନାଦ କରେ; ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକିତ ରାତିରେ ରାମ ସୁବେଳର ଶୃଙ୍ଗରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ଯୂଥପତିଙ୍କ ସହ—ଯୁଦ୍ଧପୂର୍ବ ନିରୀକ୍ଷଣ, ସଖ୍ୟ ଓ ଧର୍ମସଙ୍କଳ୍ପରେ ଭିତ୍ତିକୃତ ଶାନ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।।।
ସୁବେଳ ପର୍ବତ ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଶ୍ରୀରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଅନୁରକ୍ତ, ଜନ୍ମତଃ ନିଶାଚର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ବିଧିଜ୍ଞ ଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ, ଅତି ମୃଦୁ ଓ ସମ୍ମାନଭରା ପରିଷ୍କୃତ ବାଣୀରେ ଏହିପରି କହିଲେ।
Verse 2
सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।6.38.1।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।6.38.2।।
ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଅନୁରକ୍ତ ନିଶାଚର, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ବିଧିଜ୍ଞ ଏମିତି ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶ୍ରୀରାମ ଅତି ମୃଦୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 3
सुवेलंसाधुशैलेन्द्रमिमंधातुशतैश्चितम् ।अध्यारोहामहेसर्वेवत्स्यामोऽत्रनिशामिमाम् ।।।।
ଶତଶତ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଉତ୍ତମ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ସୁବେଳକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆରୋହଣ କରିବା; ଏହି ରାତି ଏଠାରେ ହିଁ ବାସ କରିବା।
Verse 4
लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।।।
ଏବଂ ଆମେ ଲଙ୍କାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା—ସେଇ ରାକ୍ଷସର ନିବାସ; ଯେ ଦୁରାତ୍ମା ମୋତେ ମରଣାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେବା ପରି ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କଲା। ଯାହାକୁ ଧର୍ମ ଜଣା ନଥିଲା, ନ ଯଥୋଚିତ ଆଚାର, ନ କୁଳମର୍ଯ୍ୟାଦା; ନୀଚ ରାକ୍ଷସୀ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯେ ସେଇ ଗର୍ହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା।
Verse 5
लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।6.38.4।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।6.38.5।।
ଆମେ ଲଙ୍କାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା—ସେଇ ରାକ୍ଷସର ନିବାସ; ସେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ମୋତେ ମରଣାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେବା ପରି ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କଲା। ତାହାର ଧର୍ମବୋଧ ନଥିଲା, ନ ଯଥୋଚିତ ଆଚାର, ନ କୁଳଗୌରବ; ନୀଚ ରାକ୍ଷସୀ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେ ଏହି ଲଜ୍ଜାଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା।
Verse 6
तस्मिन्मेवर्ततेरोषःकीर्तितेराक्षसाधमे ।यस्यापराधाननीचस्यवधंद्रक्ष्यामिरक्षसाम् ।।।।
ସେଇ ନୀଚ ରାକ୍ଷସାଧମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲେ ମାତ୍ରେ ମୋର କ୍ରୋଧ ଜାଗେ; ସେ ନୀଚର ଅପରାଧ ହେତୁ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବଧକୁ ଚକ୍ଷୁସାକ୍ଷୀ ହେବି।
Verse 7
एकोहिकुरुतेपापंकालपाशवशंगतः ।नीचेनात्मापचारेणकुलंतेनविनश्यति ।।।।
ଏକଜଣ ମାତ୍ର ପାପ କରି କାଳପାଶବଶ ହୁଏ; ସେ ନୀଚର ନିଜ ଅପଚାର ହେତୁ ତାହାରେ ସମଗ୍ର କୁଳ ମଧ୍ୟ ବିନଶିଯାଏ।
Verse 8
एवंसम्मन्त्रयन्नेवसक्रोधोरावणंप्रति ।रामःसुवेलमासाद्यचित्रसानुमुपारुहत् ।।।।
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଥିବାବେଳେ, ରାବଣ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ଶ୍ରୀରାମ ସୁବେଳକୁ ପହଞ୍ଚି ତାହାର ଚିତ୍ରମୟ ଢାଳ ଉପରେ ଆରୋହଣ କଲେ।
Verse 9
पृष्ठतोलक्ष्मणश्चैवमन्वगच्छत्समाहितः ।सशरंचापमुद्यम्यसुमहद्विक्रमेरतः ।।।।अन्वारोहत्सुग्रीवस्सामात्यस्सविभीषणः ।
ପଛରୁ ସମାହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିକଟରେ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଶରସହିତ ଧନୁଷ ଉଦ୍ୟମିତ କରି ମହାବିକ୍ରମ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ପଛୁଆରେ ଆରୋହଣ କଲେ।
Verse 10
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ; ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ; ପନସ, କୁମୁଦ, ହର, ରମ୍ଭ—ଯୂଥପତିମାନେ; ଜାମ୍ବବାନ, ସୁଷେଣ, ମହାମତି ଋଷଭ; ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ଶତବଲି କପି—ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ବାନର, ପବନବେଗକୁ ଅନୁସରି ଗିରିଗିରି ଚାରଣ କରୁଥିବା, ଶତଶଃ ହୋଇ ସୁବେଳକୁ ଆରୋହଣ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଘବ ଥିଲେ।
Verse 11
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ; ପନସ, କୁମୁଦ, ହର ଓ ରମ୍ଭ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ବାନର ଯୂଥପତି ଥିଲେ।
Verse 12
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
ଜାମ୍ବବାନ ଓ ସୁଷେଣ, ଏବଂ ମହାମତି ଋଷଭ; ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ଶତବଲି କପି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଧାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ।
Verse 13
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ବାନର, ପବନବେଗକୁ ଅନୁସରି ଗିରିଗିରି ଚାରଣ କରୁଥିବା, ଏକତ୍ର ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ।
Verse 14
तेत्वदीर्घेणकालेनगिरिमारुह्यसर्वतः ।।।।ददृशुशशिखरेतस्यविषक्तामिवखेपुरीम् ।
ତାପରେ ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପର୍ବତ ଆରୋହଣ କରି, ତାହାର ଶିଖରରେ ଆକାଶକୁ ଲଗିଥିବା ପରି ଦିଶୁଥିବା ନଗରୀକୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 15
तांशुभांप्रवरद्वारांप्राकारपरिशोभिताम् ।।।।लङ्कांराक्षससम्पूर्णांददृशुर्हरियूथपाः ।
ହରିୟୂଥପତିମାନେ ଶୁଭ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରାକାରଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ରାକ୍ଷସମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 16
प्राकारवरसंस्थैश्चतथानीलैश्चराक्षसैः ।।।।ददृशुस्तेहरिश्रेष्ठाःप्राकारमपरंकृतम् ।
ସେହି ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାକାର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗାଢ଼ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଯେପରି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାକାର ତିଆରି ହୋଇଛି।
Verse 17
तेदृष्टवावानराःसर्वेराक्षसान् युद्धकाङ् क्षिणः ।।।।मुमुचुर्विविधान्नादांतत्ररामस्यपश्यतः ।
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧକାମୀ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ସେଠାରେ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ମୁଖରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧନାଦ ଛାଡ଼ିଲେ।
Verse 18
ततोऽस्तमगमत्पूर्यःसन्ध्ययाप्रतिरञ्जितः ।।।।पूर्णचन्द्रप्रदीप्ताचक्षपासमभिवर्तते ।
ତାପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାର ରକ୍ତିମାରେ ରଞ୍ଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଗଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତ ରାତ୍ରି ଆଗେଇ ଆସିଲା।
Verse 19
ततस्सरामोहरिवाहिनीपतिर्विभीषणेनप्रतिनन्द्यसत्कृतः ।सलक्ष्मणोयूथपयूथसम्वृतस्सुवेलपृष्ठेन्यवसद्यथासुखम् ।।।।
ତତ୍ପରେ ହରିବାହିନୀର ପତି ଶ୍ରୀରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାଦରେ ପ୍ରତିନନ୍ଦିତ ଓ ସତ୍କୃତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଯୂଥପତିମାନଙ୍କ ଦଳଦଳେ ଘେରାଯାଇ, ସୁବେଳ ପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ଯଥାସୁଖ ନିବାସ କରି ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ।
Frequently Asked Questions
Rāma articulates a dharma-grounded justification for war: the abduction of Sītā is framed as a moral rupture warranting corrective action, while his wrath is presented as principled and directed toward restoring order rather than mere vengeance.
The chapter teaches collective accountability in political ethics: “one person’s wrongdoing can destroy a lineage,” underscoring how adharmic conduct by a leader or member can endanger an entire community and invite lawful retribution.
Suvela mountain functions as a reconnaissance vantage point; Laṅkā is depicted as sky-clinging and heavily fortified with splendid gates and prākāras, while ranks of rākṣasas appear like an additional living boundary—an architectural-cum-military portrait of the city.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.