Shloka 22

सागरप्रतीक्षा-क्रोधप्रादुर्भावः

Rama’s Vigil at the Ocean and the Rise of Wrath

Devanagari script

नदर्शयतिसाम्नामेसागरोरूपमात्मनः ।।6.21.21।।चापमानयसौमित्रेशरांश्चाशीविषोपमान् ।सागरंशोषयिष्यामिपद् भ्यांयान्तुप्लवङ्गमाः ।।6.21.22।।

Transliteration

na darśayati sāmnā me sāgaro rūpam ātmanaḥ |

cāpam ānaya saumitre śarāṃś cāśīviṣopamān |

sāgaraṃ śoṣayiṣyāmi padbhyāṃ yāntu plavaṅgamāḥ ||6.21.21–6.21.22||

Translation

ସାମ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସାଗର ମୋତେ ନିଜର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖାଏ ନାହିଁ। ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ଧନୁଷ ଆଣ ଓ ଆଶୀବିଷ ସଦୃଶ ଶରମାନେ ମଧ୍ୟ; ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୋଷିଦେବି—ତାପରେ ପ୍ଲବଙ୍ଗମାନେ ପାଦେ ଯାଆନ୍ତୁ।

Word by Word

• चापम्: bow
• चापम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: चाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आनय: bring
• आनय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सौमित्रे: O Saumitra
• सौमित्रे: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• शरान्: arrows
• शरान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• आशीविषोपमान्: like venomous snakes
• आशीविषोपमान्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: आशीविष (प्रातिपदिक) + उपमान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (आशीविषस्य उपमानाः/like venomous snakes), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (शरान्)

• सागरम्: the ocean
• सागरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शोषयिष्यामि: I will dry up
• शोषयिष्यामि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शुष् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पद्भ्याम्: by foot (on foot)
• पद्भ्याम्: करण
• Type: Noun
• Root: पद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन

• यान्तु: let them go
• यान्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• प्लवङ्गमाः: monkeys/vanaras
• प्लवङ्गमाः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Context

"The ocean has not shown his own form to me. O! Lakshmana! Get the bow and venomous snake like arrows, I will dry up the ocean and the Vanaras can walk by foot and go."

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa (Saumitrī)
• Sāgara (Ocean)
• Plavaṅgamas (Vānaras)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes upāya (appropriate means): when sāman (conciliation) fails against obstinacy, firm action may be invoked to protect a righteous objective.

What is the narrative situation?

Rāma orders Lakṣmaṇa to bring bow and arrows, declaring he will force a passage by drying the sea so the vānaras can cross.

Which character virtue is emphasized?

Leadership and resolve—Rāma takes responsibility for removing obstacles to the mission of rescuing Sītā.