Shloka 69

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Transliteration

eṣa sarvāyudhopetaś caturbhiḥ saha rākṣasaiḥ | rākṣaso 'bhyeti paśyadhvam asmān hantuṃ na saṃśayaḥ ||

Translation

ଦେଖ! ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ଏହି ରାକ୍ଷସ ଚାରି ରାକ୍ଷସ ସହିତ ଆଗେଇ ଆସୁଛି। ଆମକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ହିଁ ଆସୁଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Word by Word

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति-सूचक (quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; इति-शब्दः (quotative particle: “thus/so”)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: पूर्वकालक्रिया (prior action to main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive); पूर्वक्रिया (having said)

• परुषम्: harsh
• परुषम्: कर्मणि विशेषणम् (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular neuter); विशेषणम् (वाक्यम् इति विशेष्यस्य)

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: कर्म (object of उक्त्वा)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular neuter); कर्मपदम्

• रावणम्: to Ravana
• रावणम्: सम्प्रदान (addressee/goal of speech)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular masculine); सम्प्रदान/प्रति-लक्ष्य (addressed person)

• रावणानुजः: Ravana’s younger brother (Vibhishana)
• रावणानुजः: कर्ता (agent of ājagāma; also speaker of the utterance)
• Type: Noun
• Root: रावण + अनुज (प्रातिपदिकौ) — समासः
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (rāvaṇasya anujaḥ); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular masculine); कर्तृपदम्

• आजगाम: came/reached
• आजगाम: क्रिया (main verb: came/reached)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) उपसर्गः आ-
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect); प्रथमपुरुषः एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मुहूर्तेन: in a short while
• मुहूर्तेन: करण (instrumental of time: within a short while)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (instrumental singular masculine); कालवाचक-तृतीया (measure of time)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण (locative sense: place where)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-सम्बन्धबोधकः (relative adverb: “where”)

• रामः: Rama
• रामः: अधिकरण (one located there; subject within relative clause)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular masculine); अधिकरण-निर्देशे (yatra ...)

• सलक्ष्मणः: with Lakshmana
• सलक्ष्मणः: सहकारक/सहचर्य (associative: accompanied by Lakshmana)
• Type: Adjective
• Root: स (सह/सम्-भावार्थक उपसर्गवत् अव्यय) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक) — समासः
• Form: सह-तत्पुरुषः (स + लक्ष्मणः = “with Lakshmana”); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; रामस्य विशेषणम्

Context

Vibheeshana, having addressed Ravana in harsh language, reached Rama and Lakshmana in a short while.

Characters & Entities

• Rākṣasa
• Four Rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Protective dharma in conflict: vigilance and timely warning safeguard one’s community and prevent avoidable loss.

What is the narrative situation?

A lookout alerts the camp that an armed Rākṣasa party is approaching with hostile intent.

Which character virtue is emphasized?

Alertness and duty in defense—acting promptly to inform others of danger.