Sarga 119

Verse 1

एवमुक्तातुवैदेहिपरुषंरोमहर्षणम् ।राघवेणसरोषेणश्रुत्वाप्रव्यथिताऽभवत् ।।।।

ଏପରି କୁହାଯାଇ, ବୈଦେହୀ ରାଘବଙ୍କ କ୍ରୋଧଭରା କଠୋର, ରୋମାଞ୍ଚକର ବଚନ ଶୁଣି ଗଭୀର ଭାବେ ବ୍ୟଥିତ ହେଲା।

Verse 2

सातदश्रुतपूर्वंहिजनेमहतिमैथिली ।श्रुत्वाभर्तृर्वचोरूक्षंलज्जयावनताभवत् ।।।।

ତାପରେ ମହାଜନସମ୍ମୁଖରେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କର କଠୋର ବଚନ ଅପୂର୍ବଭାବେ ଶୁଣି, ମୈଥିଲୀ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମୁହଁ ତଳକୁ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 3

प्रविशन्तीवगात्राणिस्वानिसाजनकात्मजा ।वाक्षरैस्स्सैःसशल्येवभृशमाश्रूण्यवर्तयत् ।।।।

ସେ ଜନକାତ୍ମଜା, ସେଇ ବାଣସଦୃଶ ବଚନରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ପରି, ନିଜ ଗାତ୍ରମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଭଳି ଲାଗିଲା; ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଶ୍ରୁ ବହାଇଲା।

Verse 4

ततोबाष्पपरिक्लिन्नंप्रमार्जन्तीस्वमाननम् ।शनैर्गद्गदयावाचाभर्तारमिदमब्रवीत् ।।।।

ତାପରେ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଥିବା ନିଜ ମୁହଁ ପୋଛୁଥିବା ସେ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 5

किंमामसदृशंवाक्यमीदृशंश्रोत्रदारुणम् ।रूक्षंश्रावयसेवीर प्राकृतःप्राकृतमिव ।।।।

ହେ ବୀର! ତୁମକୁ ଅନୁଚିତ ଏପରି—ଶ୍ରୋତ୍ରକୁ କଠୋର, ରୁକ୍ଷ—ବାକ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ଶୁଣାଉଛ? ଯେପରି ସାଧାରଣ ପୁରୁଷ ସାଧାରଣ ସ୍ତ୍ରୀକୁ କହେ।

Verse 6

न तथास्मिमहाबाहो यथामामवगच्छसि ।प्रत्ययंगच्छमेस्वेनचारित्रेणैवतेशपे ।।।।

ହେ ମହାବାହୋ! ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ଭାବୁଛ, ମୁଁ ସେପରି ନୁହେଁ; ମୋର ନିଜ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ନିଶ୍ଚିତ କର—ମୋ ଚାରିତ୍ର୍ୟର ଶପଥ ନେଇ କହୁଛି।

Verse 7

पृथकस्त्रीणांप्रचारेणजातिंत्वंपरिशङ्कसे ।परित्यजैनांशङ्कांतुयदितेऽहंपरीक्षिता ।।।।

କିଛି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆଚରଣ ଦେଖି ତୁମେ ସମଗ୍ର ସ୍ତ୍ରୀଜାତିକୁ ସନ୍ଦେହ କରୁଛ; ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ପରୀକ୍ଷିତା, ତେବେ ସେ ସନ୍ଦେହ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 8

यदहंगात्रसम्पर्शंगतास्मिविशवाप्रभो ।कामकारो न मेतत्रदैवंतत्रापराध्यति ।।।।

ପ୍ରଭୋ! ଯଦି ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ ସହିଥିଲି, ତେବେ ମୁଁ ବିବଶା ଥିଲି; ସେଠାରେ ମୋର ଇଚ୍ଛାଧୀନତା ନଥିଲା—ସେଠାରେ ଦୈବ ଓ ବଳପ୍ରୟୋଗ ଦୋଷୀ, ମୁଁ ନୁହେଁ।

Verse 9

मदधीनंतुयत्तन्मेहृदयंत्वयिवर्तते ।पराधीनेषुगात्रेषुकिंकरिष्याम्यनीश्वरी ।।।।

କିନ୍ତୁ ଯାହା ମୋର ଅଧୀନ—ମୋର ହୃଦୟ—ସେ ତୁମରେ ହିଁ ବସିଛି; ଯେତେବେଳେ ମୋ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପରାଧୀନ, ମୁଁ ଅନୀଶ୍ୱରୀ ହୋଇ କ’ଣ କରିପାରିବି?

Verse 10

सहसम्वृद्धभावेनसंसर्गेण च मानद ।यदितेऽहं न विज्ञाताहतातेनास्मिशाश्वतम् ।।।।

ହେ ମାନ୍ୟ ରାମ! ସ୍ନେହରେ ସହେ ସହେ ବଢ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଆମ ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ସତ୍ୟରେ ନ ଜାଣ, ତେବେ ମୁଁ ସଦାକାଳ ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି।

Verse 11

प्रेषितस्तेमहावीरोहनुमानवलोककः ।लङ्कास्थाहंत्वयाराजन्किंतदा न विसर्जिता ।।।।

ହେ ରାଜନ୍! ତୁମେ ପଠାଇଥିବା ମହାବୀର ହନୁମାନ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଦୂତ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଲଙ୍କାରେ ଥିଲି—ଯଦି ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଥିଲା, ତେବେ ସେତେବେଳେ ମୋତେ କାହିଁକି ତ୍ୟାଗ କଲ ନାହିଁ?

Verse 12

प्रत्यक्षंवानरस्यास्यतद्वाक्यसमनन्तरम् ।त्वयासन्त्यक्तयावीरत्यक्तंस्याजजीवितंमया ।।।।

ହେ ବୀର! ସେଇ ବାନରର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ମୁଖରେ, ତାହାର ବଚନ ଶୁଣିବା ସହସହି ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥାନ୍ତ, ମୁଁ ସେତେବେଳେ ସେଠାରେଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 13

न वृथातेश्रमोऽयंस्यात्संशयेन्यस्यजीवितम् ।सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायंविपुलस्तव ।।।।

ଯଦି ତୁମ ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସନ୍ଦେହ ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ତୁମର ଏହି ପରିଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏବଂ ସୁହୃଦମାନଙ୍କର ଏହି ବିଶାଳ କ୍ଳେଶ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ ହୋଇଥାଏ।

Verse 14

त्वयातुनृपशार्दूलदोषमेवानुवर्तता ।लघुनेवमनुष्येणस्त्रीत्वमेवपुरस्कृतम् ।।।।

କିନ୍ତୁ ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ! ତୁମେ ଦୋଷକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କଲ; ତୁଚ୍ଛ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ‘ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ’କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଯେନେ ସେହିଟା ହିଁ ସନ୍ଦେହର କାରଣ, ଏମିତି ମୋତେ ଦେଖିଲ।

Verse 15

अपदेशेनजनकादुत्पततिर्वसुथातलात् ।ममवृत्तं च वृत्तज्ञबहुते न पुरस्कृतम् ।।6.119.15।।

ଜନକଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏବଂ ବସୁଧାତଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ମୋର ଜନ୍ମକଥା, ଏବଂ ହେ ଧର୍ମବୃତ୍ତଜ୍ଞ! ମୋର ଆଚରଣ—ଏସବୁ ବହୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଯଥୋଚିତ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଲ ନାହିଁ।

Verse 16

न प्रमाणीकृतंपाणिर्भाल्येममनिपीडितः ।ममभक्तिश्चशीलं च सर्वंतेपृष्ठतःकृतम् ।।।।

ଯୌବନରେ ତୁମେ ମୋ ହାତ ଧରିଥିବା କଥା—ସେହିଟାକୁ କି ପ୍ରମାଣରୂପ ବନ୍ଧନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲ ନାହିଁ? ମୋର ଭକ୍ତି, ମୋର ଶୀଳ, ଏବଂ ମୁଁ ପାଳିଥିବା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ—ସବୁକୁ କି ତୁମେ ପଛକୁ ସରାଇଦେଲ?

Verse 17

इतिब्रुवन्तीरुदतीबाष्पगद्गगभाषिणी ।उवाचलक्ष्मणंसीतादीनंध्यानपरायणम् ।।।।

ଏପରି କହୁଥିବା, କାନ୍ଦୁଥିବା, ଅଶ୍ରୁରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ କଥା କହୁଥିବା ସୀତା, ଦୀନ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲା।

Verse 18

चितांमेकुरुसौमित्रेव्यवनस्यास्यभेषजम् ।मिध्यापवादोपहतानाहंजीवितुमुत्सहे ।।।।

ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ମୋ ପାଇଁ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଏହି ବିପତ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ଔଷଧ ଏହାହିଁ। ମିଥ୍ୟା ଅପବାଦରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ମୁଁ ଆଉ ଜୀବିତ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନି।

Verse 19

अप्रीतेनगुणैर्भर्त्रात्यक्तायाजनसंसदि ।याक्षमामेगतिर्गन्तुंप्रवेक्ष्येहव्यवाहनम् ।।।।

ମୋର ଗୁଣରେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରୀତ ଥିବା ଭର୍ତ୍ତା ଯେତେବେଳେ ଜନସଭାରେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ମୋ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଗତି ରହିଯାଏ: ଏଠି ଏବଂ ଏହିକ୍ଷଣେ ମୁଁ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।

Verse 20

एवमुक्तस्तुवैदेह्यालक्ष्मणःपरवीरहा ।अमर्षवशमापन्नोराघवंसमुदैक्षत ।।।।

ବୈଦେହୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ପରବୀରହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅମର୍ଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଉଠାଇଲେ।

Verse 21

स विज्ञायततश्छन्दंरामस्याकारसूचितम् ।चितांचकारसौमित्रिर्मतेरामस्यवीर्यवान् ।।।।

ରାମଙ୍କ ମୁହଁଭାବରେ ସୂଚିତ ଇଚ୍ଛାକୁ ବୁଝି, ବୀର ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ରାମଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁସାରେ ଭୂମିରେ ଚିତା ତିଆରି କଲେ।

Verse 22

नहिरामंतदाकश्चित्कालान्तकयमोपमम् ।अनुनेतुमथोवक्तुंद्रष्टुंवाप्यशकत्सुहृत् ।।।।

ସେ ସମୟରେ କାଳାନ୍ତକ ଯମ ସଦୃଶ ପ୍ରତୀତ ହେଉଥିବା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ କୌଣସି ସୁହୃଦ୍‌ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରିଲା ନାହିଁ—ନ ଅନୁନୟ କରିବାକୁ, ନ କଥା କହିବାକୁ, ନ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 23

अधोमुखंस्थितंरामंततःकृत्वाप्रदक्षिणम् ।उपावर्ततवैदेहीदीप्यमानंहुताशनम् ।।।।

ତାପରେ ବୈଦେହୀ, ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ଜ୍ୱଲନ୍ତ ହୁତାଶନ—ଅଗ୍ନି ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଲେ।

Verse 24

प्रणम्यदैवतेभ्यश्चब्राह्मणेभ्यश्चमैथिली ।बद्धाञ्जलिपुटाचेदमुवाचानगिसमीपतः ।।।।

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୈଥିଲୀ ହାତ ଯୋଡ଼ି, ଅଗ୍ନି ସମୀପରୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 25

यथामेहृदयंनित्यंनापसर्पतिराघवात् ।तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ।।।।

ଯଦି ମୋ ହୃଦୟ ସଦା ରାଘବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେବେ ଦୂରେ ସରିନାହିଁ, ତେବେ ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ ପାବକ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 26

यथामांशुद्धचरितांदुष्टांजानातिराघवः ।तथालोकस्यसाक्षीमांसर्वतःपातुपावकः ।।।।

ଯଦି ରାଘବ ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧଚରିତ୍ରା ଓ ଅଦୁଷ୍ଟା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ ପାବକ ଅଗ୍ନି ସର୍ବତ୍ର ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 27

कर्मणामनसावाचायथानातिचराम्यहम् ।राघवंसर्वधर्मज्ञंतथामांपातुपावकः ।।।।

କର୍ମରେ, ମନରେ କିମ୍ବା ବାଣୀରେ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଁ କେବେ ଅତିଚାର କରିନଥିଲେ, ପାବକ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 28

आदित्योभगवान्वायुर्धिशश्चन्द्रस्तथैव च ।अहश्चापितथासन्ध्येरात्रिश्चपृथिवीतथआ ।।।।यथान्येऽपिविजानन्तितथाचारित्रसंयुताम् ।

ଭଗବାନ ଆଦିତ୍ୟ, ବାୟୁ, ଦିଗ୍ଦେବତାମାନେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ତଥା ଦିନ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି ଓ ପୃଥିବୀ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜାଣୁଥିବା ଦେବତାମାନେ—ମୋତେ ସୁଚରିତ୍ରସମ୍ପନ୍ନା ବୋଲି ଚିହ୍ନନ୍ତୁ।

Verse 29

एवमुक्त्वातुवैदेहीपरिक्रम्यहुताशनम् ।विवेशज्वलनंदीप्तंनिःशङ्केनान्तरात्मना ।।।।

ଏପରି କହି ବୈଦେହୀ ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲା; ଏବଂ ନିର୍ଭୟ, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ, ଦୀପ୍ତ ଜ୍ୱାଳାମୟ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 30

नश्चसुमहांस्तत्रबालवृद्धसमाकुलः ।।।।ददर्शमैथिलींदीप्तांप्रविशन्तींहुताशनम् ।

ସେଠାରେ ବାଳ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କରେ ଭରିଥିବା ବିଶାଳ ଜନସମୂହ ଦୀପ୍ତିମତୀ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ହୁତାଶନରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 31

सातप्तनवहेमाभातप्तकाञ्चनभूषणा ।।।।पपातज्वलनंदीप्तंसर्वलोकस्यसन्निधौ ।

ତପ୍ତ ନବସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତପ୍ତ କାଞ୍ଚନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ସେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ୍ତ ଜ୍ୱଳନରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 32

ददृशुस्तांविशालाक्षींपतन्तींहव्यवाहनम् ।।।।सीतांसर्वाणिरूपाणिरुक्मवेदिनिभांतदा ।

ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିରେ ପତିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ; ସେତେବେଳେ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବେଦୀ ସମ ଦୀପ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 33

ददृशुस्तांमहाभागांप्रविशन्तींहुताशनम् ।।।।सीतांकृत्स्नास्त्रयोलोकाःपुण्यामाज्याहुतीमिव ।

ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହୁତାଶନରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲା—ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଢାଳାଯାଉଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଘୃତାହୁତି।

Verse 34

प्रचुक्रुशुःस्त्रियःसर्वास्तांदृष्टवाहव्यवाहवे ।।।।पतन्तींसंस्कृतांमन्रन्स्सैर्वसोर्दारामिवाध्वरे ।

ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ ହୋଇ ପତିତ ହେଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ—ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ ଘୃତଧାରା, ବସୁର ଧାରା ସମ।

Verse 35

ददृशुस्तांत्रयोलोकादेवगन्धर्वदानवाः ।।।।शस्तांपतन्तींनिरयेत्रिविवाद्धेवतामिव ।

ତିନି ଲୋକର ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସ୍ତୁତିତ ହୋଇ ସେ ନିରୟକୁ ପତିତ ହେଉଥିଲେ; ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନରକକୁ ପଡୁଥିବା ଦେବୀ ଭଳି।

Verse 36

तस्यामग्निंविशन्त्यांतुहाहेतिविपुलःस्वनः ।।।।रक्षसांवानराणां च सम्बभूवाद्भुतोपमः ।

ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ ‘ହା ହା’ ବୋଲି ଏକ ବିଶାଳ ନାଦ ଉଠିଲା; ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତୋପମ ଆଶ୍ଚର୍ୟମୟ ଧ୍ୱନି ହେଲା।