Sarga 117

Verse 1

स उवाचमहाप्रामस्सोऽभिवाद्यप्लवङ्गमः ।रामंवचनमर्थज्ञोवरंसर्वधनुष्मताम् ।।।।

ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପ୍ଲବଙ୍ଗମ ଅର୍ଥଜ୍ଞ ହୋଇ ଅଭିବାଦନ କରି, ସର୍ବ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବଚନରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 2

यन्निमित्तोऽयमारम्बःकर्मणांयःफलोदयः ।तांदेवींशोकसन्तप्तांद्रष्टुमर्हसिमैथिलीम् ।।।।

ଯାହାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଏହି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମମାନଙ୍କ ଫଳ ଏବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି—ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ସେହି ଦେବୀ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

साहिशोकसमाविष्टाबाष्पपर्याकुलेक्षणा ।मैथिलीविजयंश्रुत्वाद्रष्टुंत्वामभिकाङ्क्षति ।।।।

ଶୋକରେ ଆବୃତ ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ଧୁସର ନୟନବତୀ ମୈଥିଳୀ, ଆପଣଙ୍କ ବିଜୟ ଶୁଣି, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି।

Verse 4

पूर्वकात्प्रत्ययाच्चाहमुक्तोविश्वस्तयातया ।भर्तारंद्रष्टुमिच्छामिकृतार्थंसहलक्ष्मणम् ।।।।

ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ମୋପରେ ଭରସା କରି ସେ ମୋତେ କହିଥିଲା: “ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କୃତାର୍ଥ ହୋଇଥିବା ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 5

एवमुक्तोहनुमतारामोधर्मभृतांवरः ।आगच्छत्सहसाध्यानमीषद्भाष्पपरिप्लुतः ।।।।

ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ହଠାତ୍ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ନୟନ ଅଳ୍ପ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଗଲା।

Verse 6

दीर्घमुष्णंविनिःश्वस्यजगतीमवलोकयन् ।उवाचमेघसङ्काशंविभीषणमुपस्थितम् ।।।।

ଦୀର୍ଘ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଭୂମିକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି, ମେଘ ସଦୃଶ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ନିକଟେ ଉପସ୍ଥିତ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ।

Verse 7

दिव्याङ्गरागांवैदेहींदिव्याभरणभूषिताम् ।इहसीतांशिरःस्नातामुपस्थापयमाचिरम् ।।6.117.7।।

“ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ—ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲେପିତା, ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତା, ଶିରଃସ୍ନାତା ଓ ପ୍ରସନ୍ନା—ଏଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କର।”

Verse 8

एवमुक्तस्तुरामेणत्वरमाणोविभीषणः ।प्रविश्यान्तःपुरंसीतांस्त्रीभिस्स्वाभिरोचदयत् ।।।।

ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତ୍ୱରା କରି ବିଭୀଷଣ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସୀତାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲେ।

Verse 9

ततस्सीतांमहाभागांदृष्टवोवाचविभीषणः ।मूर्ध्निबद्धाञ्जलिश्रीमान्विनीतोराक्षसेश्वरः ।।।।

ତେବେ ମହାଭାଗା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ବିଭୀଷଣ ମସ୍ତକ ଉପରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ବିନୟରେ କହିଲେ।

Verse 10

दिव्याङ्गरागावैदेहीदिव्याभरणभूषिता ।यानमारोहभद्रंतेभर्तात्वांद्रष्टुमिच्छति ।।।।

ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗରାଗରେ ଲେପିତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତା ବୈଦେହୀ! ଯାନରେ ଆରୋହଣ କର; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୋର ଭର୍ତ୍ତା ତୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 11

एवमुक्तातुवैदेहीप्रत्युवाचविभीषणम् ।अस्नात्वाद्रष्टुमिच्छामिभर्तारंराक्षसेश्वर ।।।।

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ବୈଦେହୀ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ସ୍ନାନ ନ କରି ମୁଁ ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 12

तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।यथाहरामोभहर्तातेतत्तथाकर्तुमार्हसिमार्हसि ।।।।

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ତୋର ଭର୍ତ୍ତା ରାମ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେପରି ହିଁ ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 13

तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीपतिदेवता ।भर्तृभक्त्यावृतासाध्वीतथेतिप्रत्यभाषत ।।।।

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି, ପତିକୁ ଦେବତା ସମାନ ମାନୁଥିବା ମୈଥିଳୀ ସୀତା—ଭର୍ତ୍ତୃଭକ୍ତିରେ ଆବୃତ ସାଧ୍ବୀ—‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 14

ततस्सीतांशिरःस्नातांसंयुक्तांप्रतिकर्मणा ।महार्हाभरणोपेतांमहार्हाम्बरधारिणीम् ।।।।आरोप्यशिबिकांदीप्तांपरार्घ्याम्बरसम्वृताम् ।राक्षसैर्भहुभिर्गुप्तामाजहारविभीषणः ।।।।

ତାପରେ ବିଭୀଷଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଶିରଃସ୍ନାନ କରାଇ, ଯଥୋଚିତ ଶୃଙ୍ଗାରକ୍ରିୟାରେ ସଜାଇଲେ; ମହାମୂଲ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଓ ମହାମୂଲ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ତାଙ୍କୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପରମ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଶିବିକାରେ ଆରୋପଣ କରି, ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ (ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ) ଆଣିଲେ।

Verse 15

ततस्सीतांशिरःस्नातांसंयुक्तांप्रतिकर्मणा ।महार्हाभरणोपेतांमहार्हाम्बरधारिणीम् ।।6.117.14।।आरोप्यशिबिकांदीप्तांपरार्घ्याम्बरसम्वृताम् ।राक्षसैर्भहुभिर्गुप्तामाजहारविभीषणः ।।6.117.15।।

ତାପରେ ବିଭୀଷଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଶିରଃସ୍ନାନ କରାଇ, ଯଥୋଚିତ ଶୃଙ୍ଗାରକ୍ରିୟାରେ ସଜାଇଲେ; ମହାମୂଲ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଓ ମହାମୂଲ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ତାଙ୍କୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପରମ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଶିବିକାରେ ଆରୋପଣ କରି, ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ (ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ) ଆଣିଲେ।

Verse 16

सोऽभिगम्यमहात्मानंज्ञातावपिध्यानमास्थितम् ।प्रणतश्चप्रहृष्टश्चप्राप्तांसीतांन्यवेदयत् ।।।।

ତାପରେ ସେ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନନିମଗ୍ନ ଦେଖି ଜାଣି, ପ୍ରଣାମ କରି ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ପହଞ୍ଚିଥିବା ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 17

तामागतामुपश्रुत्यरक्षोगृहचिरोषिताम् ।हर्षोदैन्यंच रोषश्चत्रयंराघवमाविशत् ।।।।

ରାକ୍ଷସର ଗୃହରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବସିଥିବା ସେ ସୀତା ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଘବଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ତିନି ଭାବ ଆବେଶ କଲା—ହର୍ଷ, ଦୈନ୍ୟ ଓ ରୋଷ।

Verse 18

ततःपार्श्वगतंदृष्टवासविमर्शंविचारयन् ।विभीषणमिदंवाक्यमहृष्टोराघवोऽब्रवीत् ।।।।

ତାପରେ ରାଘବ—ଅପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବିଚାରପୂର୍ବକ ମନେ ତୋଳମାପ କରୁଥିବାବେଳେ—ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 19

राक्षसाधिपतेसौम्यनित्यंमद्विजयेरत ।वैदेहीसंनिकर्षंमेशीघ्रंसमुपगच्छतु ।।।।

ହେ ସୌମ୍ୟ ରାକ୍ଷସାଧିପତି! ଯେ ସଦା ମୋ ବିଜୟରେ ରତ—ସେହି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମୋ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆଣିଦିଅ।

Verse 20

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराघवस्यविभीषणः ।तूर्णमुत्सारणंतत्रकारयामासधर्मवित् ।।।।

ରାଘବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଧର୍ମବିଦ୍ ବିଭୀଷଣ ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ହଟାଇବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 21

कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्रवेत्रजर्जरपाणयः ।उत्सारयन्तस्तान्योधान्समन्तात् परिचक्रमुः ।।।।

ସେଠାରେ କଞ୍ଚୁକ ଓ ଉଷ୍ଣୀଷ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଚାରିଦିଗେ ଘୁରି ଯୋଧାମାନଙ୍କୁ ହଟାଇ ସ୍ଥାନ ଖାଲି କରୁଥିଲେ।

Verse 22

ऋक्षाणांवानराणां च राक्षसानां च सर्वशः ।वृन्दान्युत्सार्यमाणानिदूरमुत्तस्थुरन्ततः ।।।।

ଋକ୍ଷ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦଳ ସବୁଦିଗରୁ ହଟାଯାଇ, ଶେଷରେ ସେମାନେ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରକୁ ସରିଗଲେ।

Verse 23

तेषामुत्सार्यमाणानांनिःस्वनःसुमहानभूत् ।वायुनोद्धूयामानस्यसागरस्येवनिःस्वनः ।।।।

ସେମାନଙ୍କୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଉଥିବାବେଳେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ନାଦ ଉଠିଲା—ପବନରେ ଉତ୍ତାଳିତ ସାଗରର ଗର୍ଜନ ପରି।

Verse 24

उत्सार्यमाणान् दृष्टवाथजगत्यांजातसम्भ्रमान् ।दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्चवारयामासराघवः ।।।।

ଜଗତରେ ଭୟାକୁଳ ଓ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ହଟାଯାଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଘବ, ଦୟାରୁ ଏବଂ ସେହି ପ୍ରକାର ଆଚରଣ ପ୍ରତି ଅମର୍ଷରୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।

Verse 25

संरम्बश्चाब्रवीद्रामश्चक्षुषाप्रदहन्निव ।विभीषणंमहाप्राज्ञंसोपालम्बमिदंवचः ।।।।

କ୍ରୋଧାବେଶରେ ରାମ କହିଲେ—ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ଯେନ ଦହୁଥିବା ପରି—ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଉପାଲମ୍ଭଭରା ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 26

किमर्थंमामनादृत्यक्लिश्यतेऽयंत्वयाजनः ।निवर्तयैनमुद्योगंजनोऽयंस्वजनोमम ।।।।

“ମୋତେ ଅନାଦର କରି ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତୁମେ କାହିଁକି କଷ୍ଟ ଦେଉଛ? ଏହି ହଲଚଲ ବନ୍ଦ କର; ଏହି ଜନ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱଜନ।”

Verse 27

न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारास्तिरस्क्रिया ।नेदृशाराजसत्कारावृत्तमावरणंस्त्रियाः ।।।।

“ନାରୀ ପାଇଁ ନ ଘର, ନ ବସ୍ତ୍ର, ନ ପ୍ରାକାର, ନ ଘୁଞ୍ଚା; ଏପରି ରାଜସତ୍କାର ଓ ଆବରଣ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା ନୁହେଁ।”

Verse 28

व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धेषुस्वयंवरे ।न क्रतौनोविवाहेवादर्शनंदूष्यतेस्त्रियाः ।।।।

ବିପଦ କିମ୍ବା କଷ୍ଟରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ, ସ୍ୱୟଂବରରେ, ଯଜ୍ଞରେ କିମ୍ବା ବିବାହରେ—ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସାର୍ବଜନୀନ ଦର୍ଶନ ଦୋଷ ନୁହେଁ।

Verse 29

सैषाविपद्गताचैवकृच्छ्रेव च महतिस्थिता ।दर्शनेनास्तिदोषोऽस्यामत्समीपेविशेषतः ।।।।

ଏହି ସୀତା ବିପଦରେ ପଡ଼ି ମହା କଷ୍ଟରେ ଅବସ୍ଥିତ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଦୋଷ ନାହିଁ—ବିଶେଷତଃ ମୋ ସମୀପରେ ତ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ।

Verse 30

विसृज्यशिबिकांतस्मात्पद्भ्यामेवोपसर्पतु ।समीपेममवैदेहींपश्यन्त्वेतेवनौकसः ।।।।

ଅତଏବ ଶିବିକାକୁ ଛାଡ଼ି ବୈଦେହୀ ପଦେ ପଦେ ନିକଟକୁ ଆସୁ; ଏହି ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ମୋ ସନ୍ନିଧିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନ୍ତୁ।

Verse 31

एवमुक्तस्तुरामेणसविमर्शोविभीषणम् ।रामस्योपानयसतीतांसन्निकर्षंविनीतवत् ।।।।

ରାମଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ବିଚାର କରିଥିବା ବିଭୀଷଣ ବିନୟସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ସନ୍ନିକଟକୁ ନେଇଆସିଲେ।

Verse 32

ततोलक्ष्मणसुग्रीवौहनूमांश्चप्लवङ्गमः ।निशम्यवाक्यंरामस्यबभूवुर्व्यथिताभृशम् ।।।।

ତାପରେ ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ବାନର ହନୁମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ।

Verse 33

कलत्रनिरपेक्ष्षैश्चइङ्गितैरस्यदारुणैः ।अप्रीतमिवसीतायांतर्कयन्तिस्मराघवम् ।।।।

ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ନିରପେକ୍ଷ ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଇଙ୍ଗିତମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ରାଘବ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଅପ୍ରୀତ ବୋଲି ତର୍କ କଲେ।

Verse 34

लज्जयात्ववलीयन्तीस्वेषुगात्रेषुमैथिली ।विभीषणेनानुगताभर्तारंसाभ्यवर्तत ।।।।

ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ସଙ୍କୋଚିତ ହୋଇଥିବା ମୈଥିଲୀ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଅନୁଗତା ହୋଇ, ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 35

विस्मयाच्छप्रहर्षाच्चस्नेहाच्चपतिदेवता ।उदैक्षतमुखंभर्तुःसौम्यंसौम्यतरानना ।।।।

ବିସ୍ମୟ, ପ୍ରହର୍ଷ ଓ ସ୍ନେହରେ—ପତିକୁ ଦେବତା ସମ ମାନୁଥିବା ପତିବ୍ରତା ସୀତା—ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସୌମ୍ୟ ମୁଖକୁ ନିହାରିଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଖ ତ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୌମ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 36

अथसमपनुदन्मनःक्लमंसासुचिरमदृष्टमुदीक्ष्यवैप्रियस्य ।वदनमुदितचन्द्रपूर्णकान्तंविमलशशाङ्कनिभाननातदानीम् ।।।।

ତାପରେ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବା ପ୍ରିୟଙ୍କ ମୁଖକୁ—ନବୋଦିତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଦୀପ୍ତ—ନିହାରି ସେ ମନକ୍ଲେଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର କଲେ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିର୍ମଳ ଶଶି ସଦୃଶ ତାଙ୍କ ମୁଖ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।