Shloka 19

विभीषणाभिषेकः (Vibhīṣaṇa’s Consecration) and Hanumān’s Commission to Sītā

Devanagari script

प्रकृतयस्सान्त्वयित्वा च ततोराममुपागमत् ।।।।दध्यक्षतान्मोदकांश्चलाजास्सुमनसस्तथा ।आजह्रुरथसन्तुष्टाःपौरास्तस्मैनिशाचराः ।।।।

Transliteration

prakṛtīḥ sāntvayitvā ca tato rāmam upāgamat |

dadhyakṣatān modakāṃś ca lājāḥ sumanasas tathā | ājahruḥ atha santuṣṭāḥ paurās tasmai niśācarāḥ ||

Translation

ତାପରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ପୌରମାନେ—ସେହି ନିଶାଚର ଲୋକ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦଧି, ଅକ୍ଷତ (ହଳଦିରେ ରଞ୍ଜିତ ଚାଉଳ), ମୋଦକ, ଲାଜା ଓ ସୁମନ (ପୁଷ୍ପ) ଅର୍ପଣ ଭାବେ ଆଣିଲେ।

Word by Word

• प्रकृतयः: subjects, citizens
• प्रकृतयः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural

• सान्त्वयित्वा: having consoled
• सान्त्वयित्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: √सान्त्व्/सान्त्वय् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); having consoled

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction

• ततः: thereafter
• ततः: काल/क्रम (Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/अपादानवाचक-अव्यय; adverb (thereafter)

• रामम्: Rama
• रामम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• उपागमन्: approached
• उपागमन्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-√गम् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतन-भूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; Imperfect 3rd pl

• दधि: curds
• दधि: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दधि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समाहार/द्रव्यवाचक); Accusative singular (आजह्रुः इत्यस्य कर्म-समूह)

• अक्षतान्: unbroken rice grains
• अक्षतान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अक्षत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural

• मोदकान्: sweet balls (modakas)
• मोदकान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोदक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction

• लाजाः: parched grains
• लाजाः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लाजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural (आहृत-द्रव्याणि सूची)

• सुमनसः: flowers
• सुमनसः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुमनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; here as items brought (accusative plural sense)

• तथा: also
• तथा: समुच्चय/क्रियाविशेषण (Also)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय; adverb

• आजह्रुः: brought, offered
• आजह्रुः: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√हृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; Perfect 3rd pl

• अथ: then
• अथ: क्रम (Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय; sequential particle

• सन्तुष्टाः: satisfied, delighted
• सन्तुष्टाः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सन्तुष्ट (प्रातिपदिक; सम्-√तुष् + क्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural

• पौराः: townspeople
• पौराः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पौर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural

• तस्मै: to him
• तस्मै: सम्प्रदान (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; Dative singular

• निशाचराः: night-rangers (rākṣasas)
• निशाचराः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निशाचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural (पौराः इत्यस्य विशेषण/समन्वय)

Context

Vibheeshana felt extreme felicity for attaining the kingdom given by great Rama with Lakshmana.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa (implied as the actor approaching Rāma)
• Rāma
• Rakṣasas (niśācarāḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of rulership begins with compassion toward subjects: Vibhīṣaṇa first reassures the people, then honors Rāma, showing governance rooted in welfare and gratitude.

What is the narrative situation?

Following the coronation, Vibhīṣaṇa pacifies the populace and comes to Rāma; citizens bring auspicious food and floral offerings in celebration.

Which character virtue is emphasized?

Vibhīṣaṇa’s considerate leadership and the people’s willingness to support a dharmic order through respectful offerings.