Sarga 67

Verse 1

एवमुक्तस्तु हनुमान् राघवेण महात्मना।सीताया भाषितं सर्वं न्यवेदयत राघवे।।।।

ମହାତ୍ମା ରାଘବ ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ହନୁମାନ ସୀତା କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 2

इदमुक्तवती देवी जानकी पुरुषर्षभ।पूर्व वृत्तमभिज्ञानं चित्रकूटे यथातथम्।।।।

ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ଦେବୀ ଜାନକୀ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ପୂର୍ବେ ଘଟିଥିବା ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ପରିଚୟ-ଚିହ୍ନ ଭାବେ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ମୋତେ କହିଥିଲେ।

Verse 3

सुखसुप्ता त्वया सार्धं जानकी पूर्वमुत्थिता।वायस स्सहसोत्पत्य विददार स्तनान्तरे।।।।

ତୁମ ସହ ସୁଖରେ ଶୋଇଥିବା ଜାନକୀ ପୂର୍ବରୁ ଜାଗିଉଠିଲେ; ତାପରେ ଗୋଟିଏ କାଉ ହଠାତ୍ ଉଡ଼ିଆସି ତାଙ୍କ ସ୍ତନମଧ୍ୟର ସ୍ଥାନକୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଲା।

Verse 4

पर्यायेण च सुप्तस्त्वं देव्यङ्के भरताग्रज।पुनश्च किल पक्षी स देव्या जनयति व्यथाम्।।।।

ହେ ଭରତାଗ୍ରଜ, ଦେବୀ କ୍ରମେ ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେବାବେଳେ ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ଶୁଇଥିଲ; ପୁନର୍ବାର ସେହି ପକ୍ଷୀ, କୁହାଯାଏ, ଦେବୀଙ୍କୁ ବ୍ୟଥା ଦେଲା।

Verse 5

पुनः पुनरुपागम्य विददार भृशं किल।ततस्त्वं बोधितस्तस्याश्शोणितेन समुक्षितः।।।।

ସେ ପୁନଃପୁନଃ ନିକଟକୁ ଆସି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିରିଦେଲା; ତାପରେ ତୁମେ ଜାଗିଉଠିଲ—ଦେବୀଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଛିଟାଯାଇଥିଲ।

Verse 6

वायसेन च तेनैव सततं बाध्यमानया।बोधितः किल देव्या त्वं सुखसुप्तः परन्तप।।।।

ହେ ପରନ୍ତପ! ତୁମେ ସୁଖରେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସେଇ କାକ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୀଡିତା ଦେବୀ ସୀତା ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଜଗାଇଥିଲେ।

Verse 7

तां तु दृष्ट्वा महाबाहो दारितां च स्तनान्तरे।आशीविष इव क्रुद्धो निश्वसन्नभ्यभाषथाः।।।।

ହେ ମହାବାହୋ! ତାକୁ ସ୍ତନାନ୍ତରେ ଫାଟି ରକ୍ତାକ୍ତ ଦେଖି, ତୁମେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଆଶୀବିଷ ପରି ଉଗ୍ର ହେଲ; ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଇ କଥା କହିଲ।

Verse 8

नखाग्रैः केन ते भीरु दारितं तु स्तनान्तरम्।कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना।।।।

ହେ ଭୀରୁ! ତୋର ସ୍ତନାନ୍ତରକୁ ନଖାଗ୍ରରେ କିଏ ଫାଡିଦେଲା? କ୍ରୋଧିତ ପଞ୍ଚଫଣାଧାରୀ ଭୋଗୀ ସର୍ପ ସହ କିଏ କ୍ରୀଡ଼ା କରିବାକୁ ସାହସ କରେ?

Verse 9

निरीक्षमाणस्सहसा वायसं समवैक्षथाः।नखै स्सरुधिरैस्तीक्ष्णैस्तामेवाभिमुखं स्थितम्।।।।

ମୁଁ ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ହଠାତ୍ ଗୋଟିଏ କାକକୁ ଦେଖିଲି—ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା; ତାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖ ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ଥିଲା।

Verse 10

सुतः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः।धरान्तरचरश्शीघ्रं पवनस्य गतौ समः।।।।

ସେ କାଉ—ଉଡୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—କୁହାଯାଏ ଯେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲା; ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠାରେ ଶୀଘ୍ର ଚଳାଚଳ କରି, ପବନର ଗତି ସମାନ ବେଗରେ ଗତି କରୁଥିଲା।

Verse 11

ततस्तस्मिन्महाबाहो कोपसंवर्तितेक्षणः।वायसे त्वं कृथाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर।।।।

ତାପରେ, ହେ ମହାବାହୋ, କ୍ରୋଧରେ ସଂବର୍ତ୍ତିତ ନୟନ ଥିବା ତୁମେ, ହେ ମତିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କାଉ ବିରୋଧରେ କ୍ରୂର ସଙ୍କଳ୍ପ କଲ।

Verse 12

स दर्भं संस्तराद्गृह्य ब्रह्मास्त्रेण ह्ययोजयः।स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखः खगम्।।।।

ସେ ଶୟନାସନରୁ ଦର୍ଭତୃଣ ଗ୍ରହଣ କରି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଯୋଜନା କଲେ; ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଖଗ ପ୍ରତି ଅଭିମୁଖେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।

Verse 13

क्षिप्तवांस्त्वं प्रदीप्तं हि दर्भं तं वायसं प्रति।ततस्तु वायसं दीप्तस्स दर्भोऽनुजगाम ह।।।।

ତୁମେ ସେ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଦର୍ଭକୁ କାକ ପ୍ରତି କ୍ଷେପ କଲ; ତାପରେ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦର୍ଭ କାକକୁ ଅବିରତ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 14

स पित्रा च परित्यक्तस्सुरैश्च समहर्षिभिः।त्रीन् लोकान् सम्परिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति।।।।

ପିତା ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଓ ଦେବମାନେ ସହ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟଜିତ ହୋଇ, ସେ ତିନି ଲୋକ ପରିକ୍ରମା କଲା; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ତ୍ରାତାକୁ ପାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 15

पुनरेवागतस्त्रस्तस्त्वत्सकाशमरिंदम।स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम्।।।।वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया पर्यपालयः।

ହେ ଅରିନ୍ଦମ! ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ପୁନର୍ବାର ତୁମ ସମୀପକୁ ଆସିଲା। ଭୂମିରେ ପତିତ ହୋଇ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଶରଣାଗତକୁ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ବଧାର୍ହ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କୃପାରେ ପରିପାଳନ କଲ।

Verse 16

मोघमस्त्रं न शक्यं तु कर्तुमित्येव राघव।।।।भवांस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्।

‘ଅସ୍ତ୍ରକୁ ମୋଘ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ’—ଏହିପରି କହି, ହେ ରାଘବ, ସେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର କାକର ଦକ୍ଷିଣ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆଘାତ କଲା।

Verse 17

राम त्वां स नमस्कृत्य राज्ञे दशरथाय च।।।।विसृष्टस्तु तदा काक प्रतिपेदे स्वमालयम्।

ତେବେ ଜୀବନ୍ତ ଛାଡ଼ା ପାଇଥିବା କାକଟି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା ଏବଂ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କରି, ନିଜ ନିବାସକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲା।

Verse 18

एवमस्त्रविदां श्रेष्ठस्सत्त्ववान् शीलवानपि।।।।किमर्थमस्त्रं रक्षस्सु न योजयति राघवः।

ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାହସୀ ଓ ଶୀଳବାନ ରାଘବ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ କାହିଁକି ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରୁନାହାନ୍ତି?

Verse 19

न नागा नापि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः।।।।न च सर्वे रणे शक्ता रामं प्रतिसमासितुम्।

ନ ନାଗ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନ ଅସୁର, ନ ମରୁଦ୍ଗଣ—ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି।

Verse 20

तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः।।।।क्षिप्रं सुनिशितैर्बाणैर्हन्यतां युधि रावणः।

ଯଦି ସେ ପରାକ୍ରମୀଙ୍କୁ ମୋ ବିଷୟରେ କିଛି ଚିନ୍ତା ଥାଏ, ତେବେ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣକୁ ଶୀଘ୍ର ସଂହାର କରାଯାଉ।

Verse 21

भ्रातुरादेशमाज्ञाय लक्ष्मणो वा परन्तपः।।।।स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः।

ଭ୍ରାତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଜାଣି ଶତ୍ରୁଦମନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାହିଁକି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି? ଏବଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ କେଉଁ କାରଣରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହାନ୍ତି?

Verse 22

शक्तौ तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्वग्निसमतेजसौ ।।।।सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः।

ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ ତେଜସ୍ବୀ ସେଇ ଦୁଇ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଦୁର୍ଧର୍ଷ; ସେମାନେ କାହିଁକି ମୋତେ ଉପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି?

Verse 23

ममैव दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः।।।।समर्थौ सहितौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ।

ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ କିଛି ମହା ଦୁଷ୍କୃତ କରିଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଯେହେତୁ ସମର୍ଥ ଓ ଏକତ୍ର ଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ଶତ୍ରୁଦମନ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଆସୁନାହାନ୍ତି।

Verse 24

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्।पुनरप्यहमार्यां तामिदं वचनमब्रुवम्।।।।

ବୈଦେହୀଙ୍କ କରୁଣ, ଅଶ୍ରୁଭରା ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ଆର୍ଯ୍ୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲି।

Verse 25

त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे।।।।रामे दुःखाभिभूते तु लक्ष्मणः परितप्यते।

ଦେବୀ, ସତ୍ୟକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି: ତୁମ ଶୋକରେ ରାମ ସବୁଠାରୁ ବିମୁଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ରାମ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟଥାରେ ଦହୁଛନ୍ତି।

Verse 26

कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्।।।।अस्मिन्मुहूर्ते दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि।

ହେ ଭାମିନୀ, କିପରି ହେଉ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିଛି; ଏହା ଶୋକ କରିବାର ସମୟ ନୁହେଁ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ତୁମ ଦୁଃଖମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ ଦେଖିବ।

Verse 27

तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रावनिन्दितौ।।।।त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां भस्मीकरिष्यतः।

ସେଇ ଦୁଇ ଅନିନ୍ଦିତ ରାଜପୁତ୍ର—ନରଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ—ତୁମ ଦର୍ଶନର ଆଶାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଲଙ୍କାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ।

Verse 28

हत्वा च समरे रौद्रं रावणं सह बान्धवम्।।।।राघवस्त्वां वरारोहे स्वां पुरीं नयते ध्रुवम्।

ହେ ବରାରୋହେ, ସମରରେ ରୌଦ୍ର ରାବଣକୁ ତାହାର ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ହତ୍ୟା କରି, ରାଘବ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ନିଜ ପୁରୀକୁ ନେଇଯିବେ।

Verse 29

यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते।।।।प्रीतिसञ्जननं तस्य प्रदातुं त्वमिहार्हसि।

ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ, ରାମ ନିଶ୍ଚୟ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ଏମିତି ଅଭିଜ୍ଞାନ—ତାଙ୍କର ପ୍ରୀତି ଜଗାଇଦେବା ଚିହ୍ନ—ମୋତେ ଏଠାରେ ଦେବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 30

साभिवीक्ष्य दिशस्सर्वा वेण्युद्ग्रथितमुत्तमम्।।।।मुक्त्वा वस्त्राद्ददौ मह्यं मणिमेतं महाबल।

ହେ ମହାବଳବାନ! ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଁ ଦେଖି, ପରେ ବସ୍ତ୍ରରୁ ଖୋଲି, ବେଣୀରେ ଗଠିତ ରଖାଯାଇଥିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଟି ମୋତେ ଦେଲା।

Verse 31

प्रतिगृह्य मणिं दिव्यं तव हेतो रघूद्वह।।।।शिरसा तां प्रणम्यार्यामहमागमने त्वरे।

ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମ ହିତାର୍ଥେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣିଟି ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ଆର୍ୟା ସୀତାଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲି ଏବଂ ଫେରିବାକୁ ତ୍ୱରା କଲି।

Verse 32

गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य वरवर्णिनी।।।।विवर्धमानं च हि मामुवाच जनकात्मजा।

ମୁଁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାକୁ ଏବଂ ମୋର ରୂପ ବଢ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୋତେ କହିଲେ।

Verse 33

अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पसन्दिग्धभाषिणी।।।।ममोत्पतनसम्भ्रान्ता शोकवेगसमाहता।

ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖରେ ସେ ଦୀନ ହୋଇଥିଲେ; ବାଷ୍ପରେ ଭିଜିଥିବା ତାଙ୍କ କଥା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା। ମୋର ଉଡ଼ିଯିବା ନିକଟ ଦେଖି ସେ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଶୋକର ବେଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 34

हनुमन् सिंहसंकाशावुभौ तौ रामलक्ष्मणौ।।।।सुग्रीवञ्च सहामात्यं सर्वान् ब्रूया ह्यनामयम्।

“ହେ ହନୁମାନ! ସିଂହସଦୃଶ ସେଇ ଦୁଇ ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ—ହଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ—କହିଦିଅ ଯେ ମୁଁ ଅନାମୟ, କୁଶଳରେ ଅଛି।”

Verse 35

यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः।अस्माद्धुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि।।।।

ଯେପରି ସେ ମହାବାହୁ ରାଘବ ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖଜଳପ୍ରବାହର ଅବରୋଧରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ, ସେହି ଉପାୟ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ କରି ସାଧନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 36

इमं च तीव्रं मम शोकवेगं रक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च।ब्रूयास्तु रामस्य गतस्समीपम् शिवश्च तेऽध्वास्तु हरिप्रवीर।।।।

ମୋର ଶୋକର ଏହି ତୀବ୍ର ବେଗ ଓ ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କର ଭର୍ତ୍ସନା-ଧମକ—ରାମଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ କହିଦିଅ। ହେ ହରିପ୍ରବୀର, ତୋର ଯାତ୍ରା ଶିବମୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ।

Verse 37

एतत्तवार्या नृपराजसिंह सीता वचः प्राह विषादपूर्वम्।एतच्च बुद्ध्वा गदितं मया त्वं श्रद्धत्स्व सीतां कुशलां समग्राम्।।।।

ହେ ନୃପରାଜସିଂହ, ଆର୍ଯ୍ୟା ସୀତା ବିଷାଦପୂର୍ବକ ଏହି ବଚନ କହିଲେ। ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ବୁଝି, ସୀତା ସର୍ବପ୍ରକାରେ କୁଶଳ ଓ ଅଚଳ ବୋଲି ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କର।