Shloka 3

मधुवनभङ्गः

The Disruption of Madhuvana and Dadhimukha’s Complaint

Devanagari script

अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया।।5.62.3।।अकार्यमपि कर्तव्यं किमङ्ग पुनरीदृशम्।

Transliteration

avaśyaṃ kṛtakāryasya vākyaṃ hanumato mayā ||5.62.3||

akāryam api kartavyaṃ kimaṅga punar īdṛśam |

Translation

କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମାନିବି। ସେ ଯଦି ଅକାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିବାକୁ କହନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା କରିବି; ତେବେ ଏପରି ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ବିଷୟରେ କହିଲେ ତ ଆଉ କେତେ ଅଧିକ!

Word by Word

• अवश्यम्: surely
• अवश्यम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अवश्यम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: निश्चयार्थक अव्यय (certainly/necessarily)

• कृतकार्यस्य: of the one who has accomplished the task
• कृतकार्यस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: कृत (√कृ धातु, क्त) + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (कृतं कार्यं यस्य/कृतकार्यः); पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (हनुमतः)

• वाक्यम्: word/order
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हनुमतः: of Hanuman
• हनुमतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया, एकवचन

• अकार्यम्: a forbidden/undue act
• अकार्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्) + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थे (even/also)

• कर्तव्यम्: should be done
• कर्तव्यम्: Kriya (क्रिया/विधेय)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (to be done)

• किम्: what?
• किम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नवाचक सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अङ्ग: indeed/oh
• अङ्ग: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अङ्ग (अव्यय)
• Form: सम्बोधन/निपात (particle of emphasis/vocative nuance)

• पुनः: again/further
• पुनः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्त्यर्थक अव्यय (again/further)

• ईदृशम्: such as this
• ईदृशम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (अकार्यम् implied)

Context

Even if Hanuman, the achiever, forbids me to do something, I will do it. And now when he has permitted you, why hesitate ?

Characters & Entities

• Hanumān
• Aṅgada (implied speaker)
• vanaras (implied group)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Deference to proven virtue and service: one who has successfully served the common cause earns trust, and dharma supports coordinated obedience to such leadership.

What is the narrative situation?

A vanara leader argues that Hanumān’s instruction should be followed without hesitation, especially since Hanumān has already succeeded in the mission.

Which character virtue is emphasized?

Trust and loyalty toward a capable, mission-accomplished leader—along with decisiveness in collective duty.