Shloka 26

Devanagari script

तं सवृक्षं महाबाहुमापतन्तं महाबलम्।आर्यकं प्राहरत्तत्र बाहुभ्यां कुपितोऽङ्गदः।।5.62.26।।

Transliteration

taṃ savṛkṣaṃ mahābāhum āpatantaṃ mahābalam |

āryakaṃ prāharat tatra bāhubhyāṃ kupito 'ṅgadaḥ ||5.62.26||

Translation

ଗଛ ହାତରେ ଧରି ମହାବାହୁ, ମହାବଳୀ ଆର୍ୟକ ଦଧିମୁଖ ଧାଇ ଆସୁଥିବାବେଳେ, କ୍ରୋଧିତ ଅଙ୍ଗଦ ସେଠାରେ ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ପ୍ରହାର କଲା।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सवृक्षम्: with a tree
• सवृक्षम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स + वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-समास/अव्ययीभावार्थ-विशेषण (स-वृक्ष = with a tree); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• महाबाहुम्: mighty-armed
• महाबाहुम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् बाहुः यस्य = great-armed); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• आपतन्तम्: rushing/charging (towards)
• आपतन्तम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ-√पत् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• महाबलम्: very powerful
• महाबलम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महद् बलम् यस्य = very strong); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• आर्यकम्: the venerable elder (Āryaka)
• आर्यकम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आर्यक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्राहरत्: struck
• प्राहरत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र-√हृ (धातु)
• Form: लङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: देशाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of place)

• बाहुभ्याम्: with (his) two arms
• बाहुभ्याम्: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, द्विवचन (dual)

• कुपितः: angry
• कुपितः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √कुप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of aṅgadaḥ)

• अङ्गदः: Angada
• अङ्गदः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

Seeing the revered, powerful and strong-armed Dadhimukha rushing to him, the angry Angada caught him with both hands tightly.

Characters & Entities

• Aṅgada
• Dadhimukha
• tree (weapon)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights the tension between force and propriety: even in conflict, striking a revered elder challenges dharmic restraint.

What is the narrative situation?

Dadhimukha rushes in with a tree as a weapon; Angada, angered, intercepts him physically.

Which character virtue is emphasized?

Martial prowess and assertiveness—though shadowed here by the need for self-control.