Sarga 51
हनूमदुपदेशः रावणस्य च कोपः (Hanuman’s Counsel to Ravana and Ravana’s Wrath)
सुन्दरकाण्ड
ଏହି ସର୍ଗରେ ହନୁମାନ ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ବିଧିବଦ୍ଧ ଦୂତବାକ୍ୟ—ମିତାର୍ଥ ଓ ଅର୍ଥଗମ୍ଭୀର—କହନ୍ତି। ସେ ନିଜକୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୂତ ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସେବକ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଇ ଘଟଣାକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି: ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାମଙ୍କ ବନବାସ, ସୀତାହରଣ, ଋଷ୍ୟମୂକରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମିତ୍ରତା, ରାମଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ବାଲିବଧ, ଏବଂ ପରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତ ଓ ଲୋକାନ୍ତରକୁ ବିଶାଳ ଅନ୍ୱେଷଣଦଳ ପ୍ରେରଣ। ହନୁମାନ ନିଜ ଶତ-ଯୋଜନ ସମୁଦ୍ରଲଂଘନ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତି। ତାପରେ ସେ ଧର୍ମତର୍କ ରଖନ୍ତି—ପରସ୍ତ୍ରୀହରଣ ମୂଳନାଶକ ଅଧର୍ମ, ତପ ଓ ବିବେକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ। ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅପ୍ରତିହତ ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଲଙ୍କା ପାଇଁ ‘କାଳରାତ୍ରି’ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟ ବୋଲି କହନ୍ତି ଏବଂ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବାକୁ ତ୍ରିକାଳହିତ (ଭୂତ-ବର୍ତ୍ତମାନ-ଭବିଷ୍ୟତ ସବୁ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକର) ପଥ ବୋଲି ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଅପ୍ରିୟ କିନ୍ତୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କ ବଧ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି; ଏଭଳି ଦୂତ୍ୟ-ସମାଧାନର ଆଶା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववान्हरिसत्तमः।वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम्।।।।
ସେଇ ମହାସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ଦଶାନନଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ସାହସୀ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ନିର୍ବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ଅର୍ଥବତୀ ବଚନରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 2
अहं सुग्रीवसंदेशादिह प्राप्तस्तवालयम्।राक्षसेन्द्र हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत्।।।।
ହେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସନ୍ଦେଶରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ଆଳୟକୁ ଆସିଛି। ତୁମର ଭ୍ରାତୃସମ ହରୀଶ—ବାନରାଧିପ—ତୁମ କୁଶଳକ୍ଷେମ ପଚାରିଛନ୍ତି।
Verse 3
भ्रातुश्शृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः।धर्मार्थोपहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम्।।।।
ରାମଙ୍କୁ ଭ୍ରାତୃସମ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣ; ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଭିତ୍ତିସ୍ଥ ଏହି ବାକ୍ୟ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠି କୁଶଳକର।
Verse 4
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान्।पितेव बन्धुर्लोकस्य सुरेश्वरसमद्युतिः।।।।
ଦଶରଥ ନାମରେ ଜଣେ ମହାରାଜା ଥିଲେ; ରଥ, କୁଞ୍ଜର (ହାତୀ) ଓ ବାଜି (ଘୋଡ଼ା)ରେ ସମୃଦ୍ଧ; ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପିତାସମ ଓ ବନ୍ଧୁସମ, ଏବଂ ଦେବେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଦ୍ୟୁତିମାନ ।
Verse 5
ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियकरः प्रभुः।पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम्।।।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया।रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमास्थितः।।।।
ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ମହାବାହୁ, ପ୍ରିୟକର ଓ ପ୍ରଭୁ—ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଶ୍ରୀରାମ—ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ଧର୍ମମୟ ପଥ ଅବଲମ୍ବନ କରି ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପତ୍ନୀ ସୀତା ସହ ଦଣ୍ଡକାବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 6
ज्येष्ठस्तस्य महाबाहुः पुत्रः प्रियकरः प्रभुः।पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम्।।5.51.5।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया।रामो नाम महातेजा धर्म्यं पन्थानमास्थितः।।5.51.6।।
ତାହାର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ମହାବାହୁ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ପ୍ରିୟପୁତ୍ର ଶ୍ରୀରାମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି ଧର୍ମ୍ୟ ପଥ ଅବଲମ୍ବନ କଲେ; ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପତ୍ନୀ ସୀତା ସହ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 7
तस्य भार्या वने नष्टा सीता पतिमनुव्रता।वैदेहस्य सुता राज्ञो जनकस्य महात्मनः।।।।
ତାହାର ପତ୍ନୀ ସୀତା—ପତିବ୍ରତା ଭାବେ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣକାରିଣୀ—ବନରେ ହରାଇଗଲେ; ସେ ମହାତ୍ମା ବିଦେହରାଜ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା।
Verse 8
स मार्गमाणस्तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः।ऋश्यमूकमनुप्राप्त: सुग्रीवेण समागतः।।।।
ସେ ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ରାଜପୁତ୍ର ଶ୍ରୀରାମ ଅନୁଜ ସହ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ କଲେ।
Verse 9
तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम्।सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितम्।।।।
ସୁଗ୍ରୀବ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କ ପରିମାର୍ଗଣ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ; ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନରରାଜ୍ୟର ରାଜତ୍ୱ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଦେବେ ବୋଲି ନିବେଦନ କଲେ।
Verse 10
ततस्तेन मृधे हत्वा राजपुत्रेण वालिनम्।सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां गणेश्वरः।।।।
ତାପରେ ସେଇ ରାଜପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ—ବାନର ଓ ଋକ୍ଷଦଳର ଗଣେଶ୍ୱର ଭାବେ।
Verse 11
त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली वानरपुङ्गवः।रामेण निहतस्सङ्ख्ये शरेणैकेन वानरः।।।।
ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଥିବା ବାନରପୁଙ୍ଗବ ବାଳୀକୁ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକମାତ୍ର ଶରରେ ନିହତ କରିଥିଲେ।
Verse 12
स सीतामार्गणे व्यग्रस्सुग्रीवः सत्यसङ्गरः।हरीन् सम्प्रेषयामास दिशस्सर्वा हरीश्वरः।।।।
ସୀତାଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ବ୍ୟଗ୍ର, ସତ୍ୟସଙ୍ଗର ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ—ହରୀଶ୍ୱର—ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବାନରଦଳ ପଠାଇଲେ।
Verse 13
तां हरीणां सहस्राणि शतानि नियुतानि च।दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे।।।।
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶତଶଃ, ସହସ୍ରଶଃ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ବାନର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜୁଛନ୍ତି—ତଳେ, ଉପରେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 14
वैनतेयसमाः केचित्केचित्तत्रानिलोपमाः।असङ्गगतयशशीघ्रा हरिवीरा महाबलाः।।।।
କେତେକ ମହାବଳୀ ହରିବୀର ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ) ସମାନ, ଆଉ କେତେକ ପବନ ସମ ବେଗବାନ—ଅସଙ୍ଗ ଗତିରେ ଅତିଶୀଘ୍ର ଚଳନ୍ତି।
Verse 15
अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यौरसस्सुतः।सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम्।।।।समुद्रं लङ्घयित्वैव तां दिदृक्षुरिहागतः।
ମୁଁ ହନୁମାନ ନାମରେ, ମାରୁତଙ୍କ ଔରସ ପୁତ୍ର। ସୀତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ, ଶତଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ରକୁ ତ୍ୱରିତ ଲଂଘି, ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
Verse 16
भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा।।।।तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः।परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि।।।।
ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମ ଗୃହରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣୁଥିବା, ତପସ୍ୟାରେ ସଂୟମିତ; ତେଣୁ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ବଳେ ରୋକି ରଖିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 17
भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते जनकात्मजा।।5.51.16।।तद्भवान् दृष्टधर्मार्थस्तपःकृतपरिग्रहः।परदारान् महाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि।।5.51.17।।
ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମ ଗୃହରେ ଜନକାତ୍ମଜା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣୁଥିବା, ତପୋବଳରେ ଦୃଢ଼; ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପରପୁରୁଷର ପତ୍ନୀକୁ ରଖିବା କିମ୍ବା ଅପହରଣ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 18
न हि धर्मविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसु।मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः।।।।
ଧର୍ମବିରୋଧୀ, ବହୁ ଆପଦାଭରା ଏବଂ ମୂଳକୁ ନାଶ କରୁଥିବା କର୍ମରେ ତୁମ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 19
कश्च लक्ष्मणमुक्तानां रामकोपानुवर्तिनाम्।शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि।।।।
ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଛାଡ଼ିଥିବା ଶରମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—କିଏ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ?
Verse 20
न चापि त्रिषु लोकेषु राजन्विद्येत कश्चन।राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात्।।।।
ହେ ରାଜନ୍! ତିନି ଲୋକରେ ଏପରି କେହି ନାହାନ୍ତି ଯିଏ ରାଘବଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ କରି ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ।
Verse 21
तत् त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुबन्धि च।मन्यस्व नरदेवाय जानकी प्रतिदीयताम्।।।।
ତେଣୁ ତ୍ରିକାଳରେ ହିତକାରୀ, ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋର ବଚନକୁ ମାନନ୍ତୁ ଏବଂ ଜାନକୀଙ୍କୁ ନରଦେବ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 22
दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम्।उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः।।।।
ମୁଁ ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଛି, ଯାହା ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା। ବାକି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ରାଘବ ହିଁ ନିମିତ୍ତ ହେବେ।
Verse 23
लक्षितेयं मया सीता तथा शोकपरायणा।गृह्य यां नाभिजानासि पञ्चास्यामिव पन्नगीम्।।।।
ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୋକରେ ବୁଡ଼ି ରହିଥିବାର ଦେଖିଛି। ଯାହାଙ୍କୁ ହରଣ କରି ତୁମେ ବୁଝିପାରୁନାହଁ ଯେ ତୁମେ ପାଞ୍ଚ ଫଣା ବିଶିଷ୍ଟ ସର୍ପିଣୀଙ୍କୁ ଘରେ ରଖିଛ।
Verse 24
नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि।विषसंसृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ।।।।
ଯେପରି ବିଷ ମିଶ୍ରିତ ଅନ୍ନକୁ ହଜମ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ସେହିପରି ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ସହ୍ୟ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି।
Verse 25
तपस्सन्तापलब्धस्ते योऽयं धर्मपरिग्रहः।न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः।।।।
ତପସ୍ୟାର କଷ୍ଟରେ ତୁମେ ଯେ ଧର୍ମସଞ୍ଚୟ ଲାଭ କରିଛ, ଆତ୍ମପ୍ରାଣକୁ ପଣ କରି (ହାରି) ତାହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ।
Verse 26
अवध्यतां तपोभिर्यां भवान् समनुपश्यति।आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान्।।।।
ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଅବଧ୍ୟତା ଦେଖୁଛ, ଯେ ଅସୁରସହିତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ହଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ତଥାପି ଏହି ମାମଲାଟି ତୁମ ମୃତ୍ୟୁର ମହା କାରଣ ହୋଇପାରେ।
Verse 27
सुग्रीवो न हि देवोऽयं नासुरो न च राक्षसः।न दानवो न गन्धर्वो न यक्षो न च पन्नगः।।।।तस्मात्प्राणपरित्राणं कथं राजन्करिष्यसि।
ଏହି ସୁଗ୍ରୀବ ନ ଦେବ, ନ ଅସୁର, ନ ରାକ୍ଷସ; ନ ଦାନବ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନ ଯକ୍ଷ, ନ ଚ ପନ୍ନଗ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରାଣର ପରିତ୍ରାଣ କିପରି କରିବ?
Verse 28
न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम्।।।।तदेव फलमन्वेति धर्मश्चाधर्मनाशन:।
କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର ପରିଣତି ଅଧର୍ମର ଫଳ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେହେତୁ ଯେ କାରଣ, ସେହି ଫଳ ତାହାକୁ ଅନୁସରେ; ଧର୍ମ ଅଧର୍ମକୁ ନାଶ କରେ।
Verse 29
प्राप्तं धर्मफलं तावद्भवता नात्र संशयः।फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे।।।।
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମଫଳ ପାଇଛ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଧର୍ମର ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅତିଶୀଘ୍ର ଭୋଗିବ।
Verse 30
जनस्थानवधं बुद्ध्वा बुद्ध्वा वालिवधं तथा।।।।रामसुग्रीवसख्यं च बुध्यस्व हितमात्मनः।
ଜନସ୍ଥାନର ବିନାଶକୁ ଚିନ୍ତନ କର; ବାଲିବଧକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କର; ଏବଂ ରାମ-ସୁଗ୍ରୀବ ସଖ୍ୟକୁ ବୁଝ—ତେବେ ନିଜ ହିତକର ବିଷୟ ନିଶ୍ଚୟ କର।
Verse 31
कामं खल्वहमप्येकस्सवाजिरथकुञ्जराम्।।।।लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न निश्चयः।
ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ କୁଞ୍ଜରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଙ୍କାକୁ ମୁଁ ଏକାକୀ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟେ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ; କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋର ସଙ୍କଳ୍ପ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୋତେ ଏମିତି ଆଜ୍ଞା ନାହିଁ।
Verse 32
रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसन्निधौ।।।।उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता।
କାରଣ ହରି ଓ ଋକ୍ଷଗଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ରାମ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି—ଯେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରି ପ୍ରଧର୍ଷିତ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ସମୂଳେ ଉତ୍ସାଦନ କରିବେ।
Verse 33
अपकुर्वन् हि रामस्य साक्षादपि पुरन्दरः।।।।न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः।
ରାମଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅପକାର କଲେ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଇବେ ନାହିଁ; ତେବେ ତୁମ ପରି ଲୋକର କଥା କହିବାକୁ କଣ ରହିଲା?
Verse 34
यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ते वशे।।।।कालरात्रीति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम्।
ତୁମେ ଯାହାକୁ ‘ସୀତା’ ବୋଲି ଚିହ୍ନ, ଏବଂ ଯେ ଏବେ ତୁମ ବଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ତାକୁ ପ୍ରଳୟରାତ୍ରି ‘କାଳରାତ୍ରି’, ସମଗ୍ର ଲଙ୍କାବିନାଶିନୀ ବୋଲି ଜାଣ।
Verse 35
तदलं कालपाशेन सीताविग्रहरूपिणा।।।।स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षेममात्मनि चिन्त्यताम्।
ଏହେତୁ ଏତେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ: ସୀତାର ରୂପ ଧାରିଥିବା କାଳର ପାଶ ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ କାନ୍ଧରେ ଆରୋପିଛ; ଏବେ ନିଜ କ୍ଷେମ ବିଚାର କର।
Verse 36
सीतायास्तेजसा दग्धां रामकोपप्रपीडिताम्।।।।दह्यमानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम्।
ସୀତାଦେବୀଙ୍କ ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କୋପରେ ପୀଡିତ—ଅଟ୍ଟାଳିକା ଓ ପ୍ରତୋଳିକା (ବୀଥି-ବଜାରପଥ) ସହିତ ଏହି ପୁରୀ ଦହିଯାଉଥିବା ଦେଖ।
Verse 37
स्वानि मित्राणि मन्त्रींश्च ज्ञातीन् भ्रात्रून् सुतान् हितान्।।।।भोगान्दारांश्च लङ्कां च मा विनाशमुपानय।
ନିଜ ସ୍ନେହୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଜ୍ଞାତି, ଭ୍ରାତା, ପୁତ୍ର, ହିତେଚ୍ଛୁ—ନିଜ ଭୋଗ, ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଓ ଲଙ୍କାକୁ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ପଥେ ନେଇଯିଅନି।
Verse 38
सत्यं राक्षसराजेन्द्र शृणुष्व वचनं मम।।।।रामदासस्य दूतस्य वानरस्य विशेषतः।
ହେ ରାକ୍ଷସରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୋ ସତ୍ୟବଚନ ଶୁଣ; ମୁଁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦାସ, ତାଙ୍କ ଦୂତ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଏକ ବାନର।
Verse 39
सर्वान् लोकान् सुसंहृत्य सभूतान् सचराचरान्।।।।पुनरेव तथा स्रष्टुं शक्तो रामो महायशाः।
ମହାୟଶସ୍ବୀ ଶ୍ରୀରାମ ଚରାଚର ସହିତ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଂହାର କରି, ପୁନର୍ବାର ପୂର୍ବବତ୍ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ।
Verse 40
देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च।।।।विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च।सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः।।।।सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः।यो रामं प्रतियुध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम्।।।।
ଦେବାସୁର ନରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଉରଗ (ନାଗ)ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନରନରେନ୍ଦ୍ର ଓ ସର୍ବତ୍ର ପତତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସର୍ବସ୍ଥାନେ, ସର୍ବକାଳେ—ବିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା ଜଣେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।
Verse 41
देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च।।5.51.40।।विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च।सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः।।5.51.41।।सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः।यो रामं प्रतियुध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम्।।5.51.42।।
ବିଦ୍ୟାଧର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଉରଗ (ନାଗ), ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନରନରେନ୍ଦ୍ର ଓ ସର୍ବତ୍ର ପତତ୍ରୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବସ୍ଥାନେ ସର୍ବକାଳେ, ବିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା କେହି ନାହିଁ ।
Verse 42
देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च।।5.51.40।।विद्याधरेषु सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च।सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः।।5.51.41।।सर्वभूतेषु सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः।यो रामं प्रतियुध्येत विष्णुतुल्यपराक्रमम्।।5.51.42।।
ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ସର୍ବସ୍ଥାନେ ଓ ସର୍ବକାଳେ—ବିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବା କେହି ନାହିଁ ।
Verse 43
सर्वलोकेश्वरस्यैवं कृत्वा विप्रियमुत्तमम्।रामस्य राजसिंहस्य दुर्लभं तव जीवितम्।।।।
ସର୍ବଲୋକେଶ୍ୱର ରାଜସିଂହ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଏଭଳି ପରମ ଅପ୍ରିୟ ଅପରାଧ କରି, ଏବେ ତୋର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
Verse 44
देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः।रामस्य लोकत्रयनायकस्य स्थातुं न शक्तास्समरेषु सर्वे।।।।
ହେ ନିଶାଚରେନ୍ଦ୍ର! ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ-ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷ—ସମସ୍ତେ ଲୋକତ୍ରୟନାୟକ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ସମରରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିବାକୁ ଅଶକ୍ତ।
Verse 45
ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वा रुद्रस्त्रिणेत्रस्त्रिपुरान्तको वा।इन्द्रो महेन्द्रस्सुरनायको वा त्रातुं न शक्ता युधि रामवध्यम्।।।।
ସ୍ୱୟଂଭୂ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ହେଉନ୍ତୁ, ତ୍ରିନେତ୍ର ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ରୁଦ୍ର ହେଉନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ସୁରନାୟକ ମହେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉନ୍ତୁ—ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରୀରାମ ଯାହାକୁ ବଧ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ।
Verse 46
स सौष्ठवोपेतमदीनवादिनः कपेर्निशम्याप्रतिमोऽप्रियं वचः।दशाननः कोपविवृत्तलोचनः समादिशत्तस्य वधं महाकपेः।।।।
ସେ କପିର ସୁସଂଗଠିତ କିନ୍ତୁ ନିର୍ଭୀକ ଅପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣି, ଅପ୍ରତିମ ଦଶାନନ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇ ମହାକପି ହନୁମାନଙ୍କ ବଧ ଆଦେଶ ଦେଲା।
Frequently Asked Questions
The dharma-crisis is Rāvaṇa’s retention of Sītā (another man’s wife). Hanumān argues that paradāra-abduction is adharma that destroys one’s foundations, urging immediate restitution to avert collective ruin.
Power without righteousness is self-defeating: accumulated merit from tapas cannot protect one who persists in adharma. The sarga teaches that wise governance is measured by restraint, receptivity to counsel, and alignment with tri-kāla-hita action.
Key loci include Laṅkā (Rāvaṇa’s seat and Sītā’s confinement), the ocean-crossing of a hundred yojanas (Hanumān’s feat), Ṛṣyamūka (Rāma–Sugrīva meeting), Daṇḍaka forest (exile setting), and Jana-sthāna (site of earlier conflict).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.