Shloka 21

अभिज्ञानमणि

प्रदानम् — The Signet Jewel as Proof and the Consolation of Sita

Devanagari script

मम चेदल्पभाग्याया सान्निध्यात्तव वानर।अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत्।।।।

Transliteration

mama ced alpabhāgyāyāḥ sānnidhyāt tava vānara | asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet ||

Translation

ହେ ବାନର! ଅଲ୍ପଭାଗ୍ୟା ମୋ ପାଇଁ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ଏହି ମହାଶୋକରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ, ସେ ମୋ ପାଇଁ କୃପା ହେବ।

Word by Word

• मम: of me, my
• मम: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive)

• चेत्: if
• चेत्: सम्बन्ध (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक (if)

• अल्पभाग्यायाः: of the unfortunate (woman)
• अल्पभाग्यायाः: सम्बन्ध (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अल्प-भाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; विशेषणम् (of ‘me’ implied as feminine speaker); समासः कर्मधारय (अल्पं भाग्यं यस्याः)

• सान्निध्यात्: from (your) presence
• सान्निध्यात्: हेतु/अपादान (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: सान्निध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• तव: of you, your
• तव: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive)

• वानर: O vanara
• वानर: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (Vocative), एकवचन, पुल्लिङ्ग

• अस्य: of this
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग

• शोकस्य: of sorrow
• शोकस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: शोक (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग

• महतः: great
• महतः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषणम् (qualifies śokasya)

• मुहूर्तम्: for a moment
• मुहूर्तम्: कालाधिकरण (Time-duration)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; कालपरिमाण (duration)

• मोक्षणम्: release, relief
• मोक्षणम्: कर्ता (Subject of ‘bhavet’)
• Type: Noun
• Root: मोक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• भवेत्: might be
• भवेत्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Context

"Your presence will relieve me of my suffering, if you stay here for a while.

Characters & Entities

• Sītā
• Hanumān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes offering solace to the afflicted; Sītā acknowledges that truthful reassurance and compassionate presence can be a real, if brief, relief.

What is the narrative situation?

Sītā, long oppressed in captivity, admits how Hanumān’s arrival and proximity temporarily eases her grief.

Which character virtue is emphasized?

Endurance with honesty—Sītā openly names her suffering while still receiving hope through a righteous messenger.