Shloka 34

अभिज्ञानप्रदानम्

The Token of Recognition (Chūḍāmaṇi) and the Crow Episode Recalled

Devanagari script

स तं निपतितं भूमौ शरण्यश्शरणागतम्।।5.38.34।।वधार्हमपि काकुत्स्थ: कृपया पर्यपालयत्।

Transliteration

sa taṃ nipatitaṃ bhūmau śaraṇyaḥ śaraṇāgatam || 5.38.34 ||

vadhārham api kākutsthaḥ kṛpayā paryapālayat |

Translation

ଭୂମିରେ ପତିତ ଶରଣାଗତକୁ ଦେଖି, ଶରଣ୍ୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ—ବଧାର୍ହ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—କୃପାରେ ତାହାକୁ ପାଳନ କଲେ।

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• निपतितम्: fallen
• निपतितम्: कर्म (Karma; adjectival)
• Type: Adjective
• Root: नि-पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेषणम्

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: अधिकरण (Adhikarana/Location)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (loc), एकवचन

• शरण्यः: protector, giver of refuge
• शरण्यः: कर्ता (Karta; adjectival)
• Type: Adjective
• Root: शरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः (रामः) इत्यस्य विशेषणम्; अर्थः 'रक्षक/शरणदः'

• शरणागतम्: one who has sought refuge
• शरणागतम्: कर्म (Karma; adjectival)
• Type: Adjective
• Root: शरण + आगत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपपद: 'शरणम् आगतः' = one who has come for refuge), क्त-प्रत्ययान्त (आ-गम् + क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेषणम्

• वधार्हम्: deserving to be slain
• वधार्हम्: कर्म (Karma; adjectival)
• Type: Adjective
• Root: वध + अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('वधम् अर्हति' = deserving killing), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इत्यस्य विशेषणम्

• अपि: even
• अपि: अवधारण/व्यतिरेक (concession)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (concessive particle: even though)

• काकुत्स्थः: Kakutstha (Rama)
• काकुत्स्थः: कर्ता (Karta/Subject; apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामस्य उपनाम (proper noun/epithet)

• कृपया: with compassion
• कृपया: करण (Karana/Instrument; cause)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (instr), एकवचन; हेतौ/साधने (by means of, out of)

• पर्यपालयत्: protected, spared
• पर्यपालयत्: क्रिया (Kriya/Verb)
• Type: Verb
• Root: परि-पाल् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

'Seeing the crow fallen on the ground, O Kakutstha, you who are a saviour of those who seek refuge saved him out of compassion, even though he deserved to be killed.

Characters & Entities

• Sītā
• Hanumān
• Rāma (Kākutstha)
• Kāka (the crow)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Śaraṇāgata-rakṣaṇa (protecting one who surrenders) is upheld as a higher dharma—even when the surrendered party is guilty.

What is the narrative situation?

The crow finally falls at Rāma’s feet; Rāma restrains full punishment and grants protection with a measured consequence.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s compassion guided by dharma: justice is not abandoned, but it is tempered by mercy toward a surrendered offender.