Sarga 28
सीताविलापः (Sita’s Lament and Resolve under Threat)
सुन्दरकाण्ड
ଅଶୋକବାଟିକାରେ ରାବଣଙ୍କ କଠୋର ଓ ଅପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣି ସୀତା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମନସିକ ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକଳ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି। ସିଂହ ଧରିଥିବା ନବଗଜଶିଶୁ ପରି ତାଙ୍କର ଅସହାୟତା ଉପମାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ଧମକ ଦେଉଥିବାବେଳେ ସେ ଭାବନ୍ତି—ବୃଦ୍ଧମାନେ କହନ୍ତି ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ହୁଏନି; ତେବେ ମୁଁ ଏହି ଦୟନୀୟ ଭୟରେ କାହିଁକି ଜୀବିତ? ବଜ୍ରାଘାତ ପାଇଥିବା ପର୍ବତଶିଖର ପରି ମୋ ହୃଦୟ କାହିଁକି ଭାଙ୍ଗୁନାହିଁ? ରାବଣ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଦେବାକୁ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି—ଅଯୋଗ୍ୟକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ସେ ନିଜ ମନ ତାକୁ ଦେବେ ନାହିଁ। ରାମ ସମୟରେ ନ ଆସିଲେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦେବେ ବୋଲି ସେ ଆଶଙ୍କା କରନ୍ତି। ସେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମାତୃମାନଙ୍କୁ ଡାକି ବିଲାପ କରନ୍ତି ଏବଂ ହରିଣ-ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ‘କାଳ’ର ପ୍ରଲୋଭନ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦୂରେ ପଠାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା। ନିରାଶାରେ ବିଷ କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଚିନ୍ତା କରି, ପୁଷ୍ପିତ ଶିଂଶୁପା ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଇ ଶାଖା ଧରନ୍ତି ଏବଂ ଯମଲୋକଗମନ ପାଇଁ ନିଜ ବେଣୀକୁ ଉପାୟ କରିବାକୁ ଭାବନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୋକ ଶମାଇ ସାହସ ଫେରାଇ ଦିଏ—ଏଭଳି ଭାବେ ସର୍ଗର ଶେଷ ଆତ୍ମଘାତ-ଚିନ୍ତାକୁ ପ୍ରତିବଳ ଦେଇଥିବା ମଙ୍ଗଳସୂଚନାରେ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य तद्रावणस्याप्रियमप्रियार्ता।सीता वितत्रास यथा वनान्ते सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या।।5.28.1।।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ରାବଣଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣି, ପ୍ରିୟବିୟୋଗରେ ଆର୍ତ୍ତ ସୀତା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ—ଯେପରି ଘନବନରେ ସିଂହ ଧରିଥିବା ଗଜରାଜକନ୍ୟା।
Verse 2
सा राक्षसीमध्यगता च भीरु र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च। कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा बालेव कन्या विललाप सीता।।5.28.2।।
ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ଭୀତ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କ କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ତର୍ଜିତ, ନିର୍ଜନ କାନ୍ତାର ମଧ୍ୟରେ ଏକାକୀ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୀତା ଛୋଟ ଝିଅ ପରି ବିଳାପ କରିଲେ।
Verse 3
सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः।यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमानाजीवामि दीना क्षणमप्यपुण्या।।5.28.3।।
ହାୟ, ଲୋକେ ସନ୍ତମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି ତାହା ସତ୍ୟ—ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ମୁଁ ଏଭଳି କଠୋର ଧମକ ସହିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବିତ—ଦୀନା, ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟହୀନା।
Verse 4
सुखाद्विहीनं बहुदुःखपूर्णमिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे।विशीर्यते यन्न सहस्रधाऽद्य वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य।।5.28.4।।
ସୁଖରୁ ବିହୀନ ଓ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋ ହୃଦୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼; କାରଣ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏହା ସହସ୍ର ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁନାହିଁ—ବଜ୍ରାଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ ପର୍ବତଶିଖର ପରି।
Verse 5
नैवास्ति दोषो मम नूनमत्र वध्याहमस्याप्रियदर्शनस्य।भावं न चास्याहमनुप्रदातु मलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय।।5.28.5।।
ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ଏବେ ମୁଁ ମରିଗଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ମୋର ଦୋଷ ନାହିଁ; ସେ ଅପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ମୋତେ ବଧ କରିବାକୁ ନିୟତ। ତାକୁ ମୁଁ ହୃଦୟ ଦେବା କିମ୍ବା ସ୍ୱୀକାର ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ଯେପରି ଅଯୋଗ୍ୟକୁ ଦ୍ୱିଜ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦେଇନଥାଏ।
Verse 6
नूनं ममाङ्गान्यचिरादनार्यः शस्त्रैश्शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः।तस्मिननागच्छति लोकनाथे गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः।।5.28.6।।
ନିଶ୍ଚୟ ଶୀଘ୍ର ହିଁ ସେ ଅନାର୍ୟ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ମୋ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ଦେବ—ଯଦି ଲୋକନାଥ ସମୟରେ ଏଠାକୁ ନ ଆସନ୍ତି—ଯେପରି ଶଲ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ଛୁରୀରେ କାଟି ବାହାର କରେ।
Verse 7
दुःखं बतेदं मम दुःखिताया मासौ चिरायाधिगमिष्यतो द्वौ। बद्धस्य वध्यस्य तथा निशान्ते राजापराधादिव तस्करस्य।।5.28.7।।
ହାୟ, ଦୁଃଖିତା ମୋ ପାଇଁ ଏହା ମହାଦୁଃଖ; ଦୁଇ ମାସ ଯୁଗ ପରି ଦୀର୍ଘ ଲାଗିବ। ମୁଁ ରାଜାପରାଧରେ ବନ୍ଧା, ବଧ ପାଇଁ ନିୟତ ଚୋର ପରି—ଯେ ରାତି କଟି ପ୍ରଭାତ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ।
Verse 8
हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे हा राममातः सह मे जनन्या। एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या महार्णवे नौरिव मूढवाता।।5.28.8।।
ହା ରାମ! ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ହା ସୁମିତ୍ରେ! ହା ରାମମାତା—ମୋ ଜନନୀ ସହିତ! ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟା ମୁଁ ମହାର୍ଣ୍ଣବରେ ମୂଢ଼ ପବନରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଛୋଟ ନୌକା ପରି ନଶିଯାଉଛି।
Verse 9
तरस्विनौ धारयता मृगस्यसत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ।नूनं विशस्तौ मम कारणात्तौ सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्युतेन।।5.28.9।।
ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେଇ ଦୁଇ ପରାକ୍ରମୀ ରାଜକୁମାର ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱ ସହ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ନିଶ୍ଚୟ ମୋ କାରଣରୁ ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ଘାତରେ ପତିତ ଦୁଇ ସିଂହ-ବୃଷଭ ପରି ନିହତ ହୋଇଥିବେ।
Verse 10
नूनं स कालो मृगरूपधारीमामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम्।यत्रार्यपुत्रं विससर्ज मूढा रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च।।5.28.10।।
ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କାଳ ହିଁ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟା ମୋତେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋହିତ କଲା—ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମୂଢତାରେ ଆର୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଓ ରାମଙ୍କ ଅନୁଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦୂରେ ପଠାଇଦେଲି।
Verse 11
हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र। हा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम्।।5.28.11।।
ହା ରାମ, ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଦୀର୍ଘବାହୁ! ହା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର-ସଦୃଶ ମୁଖବାନ! ହା, ଜୀବଲୋକର ହିତକର ଓ ପ୍ରିୟ! ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ବଧ କରିବେ ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣୁନାହ କି?
Verse 12
अनन्य दैवत्वमियं क्षमा चभूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे।पतिव्रतात्वं विफलं ममेदंकृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम्।।5.28.12।।
ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ଭାବି ମୋର ଏକନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତି, ମୋର କ୍ଷମା, ଭୂମିରେ ଶୟନ, ଧର୍ମରେ ନିୟମ—ଏ ସବୁ; ମୋର ଏହି ପତିବ୍ରତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା, କୃତଘ୍ନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କରା ସତ୍କର୍ମ ପରି।
Verse 13
मोघो हि धर्मश्चरितो मयायंतथैकपत्नीत्वामिदं निरर्थम्।या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा हीना त्वया सङ्गमने निराशा।।5.28.13।।
ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ଆଚରିଥିବା ଧର୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା; ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ନିରର୍ଥକ—କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁନାହିଁ। ତୁମ ବିୟୋଗରେ ମୁଁ କୃଶ ଓ ବିବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସଙ୍ଗମର ଆଶା ହରାଇ ନିରାଶ ହୋଇଛି।
Verse 14
पितुर्निदेशं नियमेन कृत्वा वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च।स्त्रीभिस्तु मन्ये विपुलेक्षणाभिस्त्वं रंस्यसे वीतभयः कृतार्थः।।5.28.14।।
ପିତାଙ୍କ ନିଦେଶକୁ ନିୟମରେ ପାଳନ କରି, ବ୍ରତାଚରଣ ସମାପ୍ତ କରି, ତୁମେ ବନରୁ ଫେରିବ; ତାପରେ, ମୋ ମତରେ, ଭୟଶୂନ୍ୟ ଓ କୃତାର୍ଥ ହୋଇ, ବିପୁଳନେତ୍ରା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ତୁମେ ରମିବ।
Verse 15
अहं तु राम त्वयि जातकामा चिरं विनाशाय निबद्धभावा।मोघं चरित्वाथ तपो व्रतञ्च त्यक्ष्यामिधिग्जीवितमल्पभाग्याम्।।5.28.15।।
ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଆସକ୍ତି-ପ୍ରେମରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଭାବ ବାନ୍ଧି ରହିଲି—ସେ ମୋର ବିନାଶ ପାଇଁ ହେଲା। ବ୍ୟର୍ଥ ତପ ଓ ବ୍ରତ ଆଚରି, ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଧିକ୍ ମୋର ଏହି ଅଲ୍ପଭାଗ୍ୟ ଜୀବନକୁ।
Verse 16
सा जीवितं क्षिप्रमहं त्यजेयं विषेण शस्त्रेण शितेन वापि।विषस्य दाता न हि मेऽस्ति कश्चि च्छस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य।।5.28.16।।
ମୁଁ ବିଷରେ କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ରରେ—ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ—ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇପାରିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ରାକ୍ଷସର ଗୃହରେ ମୋତେ ବିଷ କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ କେହି ନାହିଁ।
Verse 17
इतीव देवी बहुधा विलप्य सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती।प्रवेपमाना परिशुष्कवक्त्रा नगोत्तमं पुष्पितमाससाद।।5.28.17।।
ଏପରି ଦେବୀ ସୀତା ନାନା ପ୍ରକାରେ ବିଳାପ କରି, ସମଗ୍ର ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। କମ୍ପିତ ହୋଇ, ମୁଖ ଶୁଷ୍କ ଓ ଫିକା ପଡ଼ି, ପୁଷ୍ପିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃକ୍ଷଟିକୁ ନିକଟେ ଗଲେ।
Verse 18
सा शोकतप्ता बहुधा विचिन्त्यसीताऽथ वेण्युद्ग्रथनं गृहीत्वा।उद्बुध्य वेण्युद्ग्रथनेन शीघ्रमहंगमिष्यामि यमस्य मूलम्।।5.28.18।।
ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ସୀତା ନାନା ପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କରି ନିଜ କେଶବେଣୀକୁ ଧରିଲେ। ସେହି ବେଣୀରେ ନିଜକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ସଙ୍କଳ୍ପ କରି କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଯମଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯିବି।”
Verse 19
उपस्थिता सा मृदुसर्वगात्री शाखां गृहत्वाऽध नगस्य तस्य।तस्यास्तु रामं प्रविचिन्तयन्त्या रामानुजं स्वं च कुलं शुभाङ्ग्या:।।5.28.19।।शेकानिमित्तानि तथा बहूनिधैर्यार्जितानि प्रवराणि लोके।प्रादुर्निमित्तानि तदा बभूवुः पुरापि सिद्धान्युपलक्षितानि।।5.28.20।।
ମୃଦୁ ସର୍ବାଙ୍ଗୀଣୀ ସୀତା ସେହି ବୃକ୍ଷଟି ପାଖକୁ ଆସି, ତାହାର ଗୋଟିଏ ଶାଖା ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଶୁଭାଙ୍ଗୀ ସୀତା ଶ୍ରୀରାମ, ରାମାନୁଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ—ଲୋକେ ଯାହାକୁ ଶୋକ-ନିବାରକ ଓ ଧୈର୍ୟ-ପ୍ରଦ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ପୁରାତନ କାଳରୁ ସିଦ୍ଧ ଭାବେ ପରିଚିତ ଅନେକ ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ସେତେବେଳେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
Sītā confronts a dharma-crisis under coercion: whether to preserve life by yielding to Rāvaṇa or to preserve moral integrity by refusing him—even contemplating self-chosen death. The chapter emphasizes her categorical rejection of surrendering affection to adharma (5.28.5) despite imminent threat (5.28.6–7).
The sarga teaches that inner virtue can remain intact even when external agency is constrained. Sītā’s speech frames fidelity and disciplined righteousness as non-negotiable values, while the emergence of auspicious omens (5.28.19–20) signals that despair is not the final truth—ethical steadfastness becomes the condition for renewed courage and meaningful hope.
The key landmark-object is the flowering śiṃśupā (simsupa) tree in the grove where Sītā stands and grasps a branch (5.28.17–19), functioning as a physical anchor for her crisis. Cultural-religious references include Yama (death’s lord), the concept of kāla (time-fate), and the tradition of bodily omens (nimitta) as validated signs in ancient lore (5.28.20).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.