Shloka 29

त्रिजटास्वप्नवर्णनम्

Trijata’s Dream-Omens and the Rakshasis’ Reversal

Devanagari script

एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः।।5.27.29।।रावणस्य सुतास्सर्वे दृष्टास्तैलसमुक्षिताः।

Transliteration

evaṁ tatra mayā dṛṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ ||5.27.29||

rāvaṇasya sutāḥ sarve dṛṣṭās tailasamukṣitāḥ |

Translation

ସେହିପରି ମୁଁ ସେଠାରେ ନିଶାଚର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ରାବଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି—ତାଙ୍କ ଦେହ ତେଲରେ ଲେପିତ ଥିଲା।

Word by Word

• एवम्: thus, in this way
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया (करण) एकवचन; (Instrumental singular)

• दृष्टः: seen
• दृष्टः: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा एकवचन; (PPP, masc nom sg)

• कुम्भकर्णः: Kumbhakarna
• कुम्भकर्णः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (Masculine nominative singular); समासः कर्मधारयः (कुम्भः इव कर्णौ यस्य/कुम्भकर्णः)

• निशाचरः: night-roamer (demon)
• निशाचरः: Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निशाचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (Masculine nominative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (निशायां चरति)

• रावणस्य: of Ravana
• रावणस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; षष्ठी एकवचन; (Genitive singular)

• सुताः: sons
• सुताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; (Masculine nominative plural)

• सर्वे: all
• सर्वे: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; (Masculine nominative plural); विशेषणम्

• दृष्टाः: seen
• दृष्टाः: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुल्लिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; (PPP, masc nom pl)

• तैल-समुक्षिताः: smeared with oil
• तैल-समुक्षिताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तैल (प्रातिपदिक) + सम्+उक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: समुक्षित (PPP of सम्+उक्ष् ‘to sprinkle/smear’) विशेषणम्; पुल्लिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; (masc nom pl); तृतीया-तत्पुरुषः/करण-सम्बन्धः (तैलेन समुक्षिताः = smeared with oil)

Context

"There I saw the night-ranger, Kumbhakarna and also Ravana's sons, their bodies smeared with oil.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Rāvaṇa
• Rāvaṇa’s sons

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse suggests collective consequence: when leadership embraces adharma, its lineage and supporters share in downfall. Dharma in governance protects not only oneself but one’s entire house.

What is the narrative situation?

Trijaṭā expands her dream-omens beyond Rāvaṇa to Kumbhakarṇa and Rāvaṇa’s sons, indicating a wider collapse of Laṅkā’s unrighteous faction.

Which character virtue is emphasized?

Compassionate foresight: Trijaṭā’s warning aims to prevent further sin by the rākṣasīs against Sītā.