Shloka 57

लङ्कादर्शनं तथा रात्रौ सूक्ष्मरूपेण प्रवेशोपायचिन्तनम्

Vision of Lanka and Strategy for Nocturnal Entry

Devanagari script

चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वंस्तारागणैर्मध्यगतो विराजन्।ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मि:।।।।

Transliteration

candro 'pi sācivyam ivāsya kurvan tārāgaṇair madhyagato virājan | jyotsnāvitānena vitatya lokaṃ ut tiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ ||

Translation

ସହସ୍ରକିରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାଗଣର ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଦିତ ହେଲେ; ଜଗତ ଉପରେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଛତ୍ର ବିସ୍ତାର କରି, ଯେନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସଚିବ-ସହାୟତା ଦେଉଥିବା ପରି।

Word by Word

• चन्द्रः: the moon
• चन्द्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (particle: also/even)

• साचिव्यम्: ministerial help/assistance
• साचिव्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: साचिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• इव: as if
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय (comparative particle: as if)

• अस्य: of him/of it
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• कुर्वन्: doing/rendering
• कुर्वन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी

• तारा-गणैः: with groups of stars
• तारा-गणैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• मध्य-गतः: having come to the middle
• मध्य-गतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त, √गम् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त-विशेषण (क्त)

• विराजन्: shining
• विराजन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि-√राज् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ज्योत्स्ना-वितानेन: with a canopy/spread of moonlight
• ज्योत्स्ना-वितानेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ज्योत्स्ना (प्रातिपदिक) + वितान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; 'वितान' = canopy/spread

• वितत्य: having spread
• वितत्य: Purvakala (पूर्वकाल-कर्म)
• Type: Verb
• Root: वि-√तन् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund) = 'having spread'

• लोकम्: the world
• लोकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• उत्तिष्ठते: rises
• उत्तिष्ठते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-√स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• न-एक-सहस्र-रश्मिः: one with many thousands of rays
• न-एक-सहस्र-रश्मिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: न (अव्यय) + एक (संख्या, प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक) + रश्मि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; बहुव्रीहि: 'न एकं सहस्रं यस्य' = अनेकसहस्र; विशेषणम् चन्द्रः

Context

Even the Moon rose with thousands of rays in the centre of multitudes of stars overspreading and illumining the world with a canopy of bright beams, as if to render ministerial help to Hanuman.

Characters & Entities

• Moon (Candra)
• Stars (tārāgaṇa)
• Hanuman

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is portrayed as supported by the cosmos: when one undertakes a righteous mission selflessly, nature itself is poetically shown as assisting—reinforcing faith in satya and right action.

What is the narrative situation?

Night deepens over Lanka; the moon rises brilliantly, illuminating Hanuman’s path as he prepares to search.

Which character virtue is emphasized?

Hope anchored in righteousness: Hanuman’s mission is framed as dharmic, worthy of “help” even from the natural order.