Shloka 48

अशोकवनिकायां सीतादर्शनम्

Sita Seen in the Ashoka Grove

Devanagari script

इयं कनकवर्णाङ्गी रामस्य महिषी प्रिया।प्रणष्टापि सती याऽस्य मनसो न प्रणश्यति।।।।

Transliteration

iyaṃ kanakavarṇāṅgī rāmasya mahiṣī priyā |

praṇaṣṭāpi satī yā ’sya manaso na praṇaśyati ||

Translation

ଏହି କନକବର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗୀ ଦେବୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମହିଷୀ—ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀ; ଦୃଷ୍ଟିରୁ ହରାଇଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କ ମନରୁ କେବେ ନ ହରାଏ।

Word by Word

• इयम्: this (woman)
• इयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कनकवर्णाङ्गी: golden-complexioned
• कनकवर्णाङ्गी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कनक + वर्ण + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (कनकवर्णानि अङ्गानि यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• महिषी: queen
• महिषी: Samanaadhikarana (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रिया: beloved
• प्रिया: Samanaadhikarana (समानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• प्रणष्टा: lost/vanished
• प्रणष्टा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-नश् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: even though
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अपवाद/अन्वर्थक अव्यय; अत्र ‘even though’

• सती: wife/virtuous woman
• सती: Samanaadhikarana (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पत्नी/साध्वी’ अर्थे

• या: who
• या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of him’

• मनसः: from the mind (of him)
• मनसः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of (his) mind’

• न: not
• न: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• प्रणश्यति: disappears/perishes
• प्रणश्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नश् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Context

"This lady of golden complexion is Rama's beloved queen who does not disappear from his mind, although away.

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of marital fidelity and unwavering truth: Sītā remains Rāma’s rightful queen, and Rāma’s righteous love remains constant despite separation.

What is the narrative situation?

Hanumān reaches firm inner certainty that the woman before him is Sītā, Rāma’s beloved consort.

Which character virtue is emphasized?

Constancy (dhairya/niṣṭhā): Rāma’s steadfast devotion and Sītā’s satītva (faithful integrity) under adversity.