Shloka 34

पश्चिमदिशि अन्वेषणादेशः

Instructions for the Western Search Party

Devanagari script

तं गजाश्च वराहाश्च सिंह व्याघ्राश्च सर्वतः।अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः।।4.42.34।।

Transliteration

taṃ gajāś ca varāhāś ca siṃha-vyāghrāś ca sarvataḥ |

abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ || 4.42.34 ||

Translation

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗଜ, ବରାହ, ସିଂହ ଓ ବ୍ୟାଘ୍ରମାନେ ନିରନ୍ତର ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି; ନିଜ ଧ୍ୱନିର ପ୍ରତିଧ୍ୱନିରେ ସେମାନେ ସଦା ଦର୍ପିତ।

Word by Word

• तम्: that (mountain)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गजाः: elephants
• गजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• वराहाः: boars
• वराहाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सिंहव्याघ्राः: lions and tigers
• सिंहव्याघ्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिंह-व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (lions and tigers)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सर्वतः: from all sides/everywhere
• सर्वतः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; परितोवाचक (everywhere)

• अभिगर्जन्ति: roar at/roar loudly
• अभिगर्जन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + गर्ज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• सततम्: constantly
• सततम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सततम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (always/constantly)

• तेन: by that
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन; सर्वनाम

• शब्देन: by the sound
• शब्देन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• दर्पिताः: made proud / puffed up
• दर्पिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: दर्प् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त; adjectival), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘proud’

Characters & Entities

• Sugrīva
• Elephants
• Lions
• Tigers

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in action requires fearlessness and composure amid intimidating surroundings; righteous work continues even when the environment is threatening.

What is the narrative situation?

Sugrīva describes the hazardous soundscape and wildlife of the region the western party must traverse.

Which character virtue is emphasized?

Courage with self-control: not being shaken by frightening signs while staying focused on the mission.