Shloka 33

पश्चिमदिशि अन्वेषणादेशः

Instructions for the Western Search Party

Devanagari script

तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरनिर्दरः।पर्वत स्सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः।।4.42.33।।

Transliteration

tam atikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ |

parvataḥ sarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ || 4.42.33 ||

Translation

ସେଇ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି—ଯାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ନିର୍ଦ୍ଦରମାନେ କାଞ୍ଚନ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ—ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିବ; ସେଠାରେ ଧାରା ଓ ପ୍ରସ୍ରବଣ ଅସଂଖ୍ୟ।

Word by Word

• तम्: that (mountain)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• अतिक्रम्य: having crossed
• अतिक्रम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अति + क्रम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वकाल (having crossed)

• शैलेन्द्रम्: the lordly mountain
• शैलेन्द्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शैल-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (‘lord of mountains’)

• काञ्चनान्तरनिर्दरः: with golden inner ravines/caves
• काञ्चनान्तरनिर्दरः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन-अन्तर-निर्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies पर्वतः); बहुपद-तत्पुरुषः (having ravines/caves with golden interiors)

• पर्वतः: a mountain
• पर्वतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सर्वसौवर्णः: all golden
• सर्वसौवर्णः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-सौवर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; कर्मधारयः (‘entirely golden’)

• धाराप्रस्रवणायुतः: endowed with waterfalls
• धाराप्रस्रवणायुतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धारा-प्रस्रवण-आयुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (endowed with streams/waterfalls)

Characters & Entities

• Sugrīva
• Śailendra (lordly mountain; unnamed here)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is unwavering forward movement toward a righteous goal: the party must ‘cross’ successive obstacles, not stopping at marvels or comforts.

What is the narrative situation?

Sugrīva continues to map the western route using striking natural landmarks to guide the searchers.

Which character virtue is emphasized?

Perseverance: continuing beyond one milestone to the next in a long mission.