Sarga 77
सप्तसप्ततितमः सर्गः — Ayodhya Return, Bridal Reception, and Bharata’s Departure
बालकाण्ड
ପରଶୁରାମ ଚାଲିଯିବା ପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଆତଙ୍କ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ରାମ ଘଟଣାବଳୀ ସବୁ ନିବେଦନ କରନ୍ତି; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି କ୍ଷଣକୁ ପିତା–ପୁତ୍ର ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମସଦୃଶ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି। ପରେ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ସହ ସମସ୍ତେ ଅଯୋଧ୍ୟା ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଧ୍ୱଜ-ପତାକା, ତୂର୍ୟନାଦ, ଜଳଛିଟା ମାର୍ଗ ଓ ପୁଷ୍ପବିଛାଇଥିବା ରାଜପଥରେ ରାଜଧାନୀ ମହୋତ୍ସବ ପରି ଶୋଭିତ ହୁଏ—ଲୋକସମ୍ମୁଖରେ ରାଜଧର୍ମର ବୈଧତା ଆଚାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଅନ୍ତଃପୁରରେ କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, କୈକେୟୀ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜମହିଷୀମାନେ ସୀତା, ଊର୍ମିଳା, ମାଣ୍ଡବୀ, ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି—ଏହି ନବବଧୂମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଶୁଭାଚାର ପାଳନ କରି କୁଳଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, କୁବେରଭବନ ସଦୃଶ ନିବାସରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଗୋ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଆଦି ଦାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ପୁଣ୍ୟସଞ୍ଚୟ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଦାନର ଧର୍ମକୁ ଉଦ୍ଘାଟନ କରନ୍ତି। ତାପରେ କେକୟଦେଶର ଯୁଧାଜିତ୍ ଆସି ଭରତଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଦଶରଥ ସଭାରେ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି; ଭରତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଭରତ ନଥିବାବେଳେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପିତୃସେବା ଓ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଧିକ ନିବିଡ଼ ହୁଅନ୍ତି; ରାମ–ସୀତାଙ୍କ ଦାମ୍ପତ୍ୟକୁ ମୌନ ହୃଦୟସଂବାଦର ଏକତା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇ, ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ ନୀତିଧର୍ମର ଏକ ବିସ୍ତାର ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦିତ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
ଭାର୍ଗବ ରାମ (ପରଶୁରାମ) ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଗଲା ପରେ, ଦାଶରଥି ରାମ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ହୋଇ, ଅପ୍ରମେୟ ପରାକ୍ରମୀ ବରୁଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଶର ସହିତ ଧନୁଷ ଦେଲେ।
Verse 2
अभिवाद्य ततो रामो वसिष्ठप्रमुखानृषीन्। पितरं विह्वलं दृष्ट्वा प्रोवाच रघुनन्दन:।।1.77.2।।
ତାପରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ବସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି, ପିତାଙ୍କୁ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 3
जामदग्न्यो गतो राम: प्रयातु चतुरङ्गिणी।अयोध्याभिमुखी सेना त्वया नाथेन पालिता।।1.77.3।।
“ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ (ପରଶୁରାମ) ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ଆପଣ ନାଥ ଭାବେ ପାଳିତ ଏହି ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ଅୟୋଧ୍ୟା ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରୁ।”
Verse 4
सन्दिशस्व महाराज सेनां त्वच्छासने स्थिताम्।शासनं काङ्क्षते सेना चातकालिर्जलं यथा।।1.77.4।।
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଶାସନାଧୀନ ଯେ ସେନା ସଜାଗ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାହାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ସେନା ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଚାତକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀ ଯେପରି ଜଳକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି।
Verse 5
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
ରାମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସ୍ନେହବଶତଃ ରାଘବଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଚୁମ୍ବନ (ଶିର ସୁଘି) କଲେ।
Verse 6
रामस्य वचनं श्रुत्वा राजा दशरथ स्सुतम्।बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय राघवम्।।1.77.5।।गतो राम इति श्रुत्वा हृष्ट: प्रमुदितो नृप:।पुनर्जातं तदा मेने पुत्रमात्मानमेव च।।1.77.6।।
“ରାମ (ପରଶୁରାମ) ଚାଲିଗଲେ” ଏହା ଶୁଣି ନୃପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହୃଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲେ; ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା ଯେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
Verse 7
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
ତତଃ ସେ ତାହା ସେନାକୁ ଆଗେଇ ଦେଇ ଶୀଘ୍ରେ ପୁରୀକୁ ଗଲେ; ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ ସେ ରମ୍ୟ ନଗର ତୂର୍ୟଘୋଷର ଗୁଞ୍ଜନରେ ନାଦିତ ହେଉଥିଲା।
Verse 8
चोदयामास तां सेनां जगामाशु तत: पुरीम्।पताकाध्वजिनीं रम्यां तूर्योद्घुष्टनिनादिताम्।।1.77.7।।सिक्तराज पथां रम्यां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।राजप्रवेशसुमुखै: पौरैर्मङ्गलवादिभि:।।1.77.8।।सम्पूर्णां प्राविशद्राजा जनौघैस्समलङ्कृताम्।
ଜଳଛିଟା ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜପଥଗୁଡ଼ିକ ରମ୍ୟ ଥିଲା, ଛିଟିଯାଇଥିବା ପୁଷ୍ପର ଢେରରେ ପ୍ରକୀର୍ଣ୍ଣ; ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରବେଶରେ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ପୌରମାନେ ମଙ୍ଗଳବାଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 9
पौरै: प्रत्युद्गतो दूरं द्विजैश्च पुरवासिभि:। पुत्रैरनुगत श्श्रीमान् श्रीमद्भिश्च महायशा: ।।1.77.9।। प्रविवेश गृहं राजा हिमवत्सदृशं पुनः।
ପୌରମାନେ ଓ ପୁରବାସୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୂରରୁ ପ୍ରତ୍ୟୁଦ୍ଗତ ହୋଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାୟଶା ରାଜା ନିଜ ଶ୍ରୀମଦ୍ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଅନୁଗତ ହୋଇ, ହିମବତ୍ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ନିଜ ରାଜଭବନକୁ ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 10
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
ରାଜା ନିଜ ଗୃହରେ ସଜନ ଓ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ପାଇ ସୁଖଦ ଆତିଥ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। କୌସଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, ସୁମଧ୍ୟା କୈକେୟୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜନାରୀମାନେ ବଧୂ-ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲେ।
Verse 11
ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।
ରାଜା ନିଜ ଗୃହରେ ସଜନ ଓ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ପାଇ ସୁଖଦ ଆତିଥ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। କୌସଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, ସୁମଧ୍ୟା କୈକେୟୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜନାରୀମାନେ ବଧୂ-ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲେ।
Verse 12
ततस्सीतां महाभागामूर्मिलां च यशस्विनीम्।कुशध्वजसुते चोभे जगृहुर्नृपपत्नय:।।1.77.12।।
ତାପରେ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ମହାଭାଗା ସୀତାଙ୍କୁ, ଯଶସ୍ୱିନୀ ଊର୍ମିଳାଙ୍କୁ, ଏବଂ କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଉଭୟ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 13
मङ्गलालम्भनैश्चापि शोभिता: क्षौमवासस:। देवतायतनान्याशु सर्वास्ता: प्रत्यपूजयन्।।1.77.13।।
ମଙ୍ଗଳଦ୍ରବ୍ୟ ହାତରେ ଧରି, ସୁକୁମାର କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ରେ ଦେବମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜା କଲେ।
Verse 14
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
ତେବେ ସମସ୍ତ ରାଜକନ୍ୟାମାନେ ବନ୍ଦନୀୟମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, କୁବେରଭବନ ସଦୃଶ ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ନିଜ-ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗୋ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦାନରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପତିମାନଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତରେ ବିହାର କଲେ।
Verse 15
अभिवाद्याभिवाद्यांश्च सर्वा राजसुतास्तदा।स्वं स्वं गृहमथासाद्य कुबेरभवनोपमम्।।1.77.14।।गोभिर्धनैश्च धान्यैश्च तर्पयित्वा द्विजोत्तमान्।रेमिरे मुदिता: सर्वा भर्तृभि: सहिता रह:।।1.77.15।।
ତେବେ ସମସ୍ତ ରାଜକନ୍ୟାମାନେ ବନ୍ଦନୀୟମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, କୁବେରଭବନ ସଦୃଶ ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ନିଜ-ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗୋ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦାନରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପତିମାନଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତରେ ବିହାର କଲେ।
Verse 16
कुमाराश्च महात्मानो वीर्येणाप्रतिमा भुवि ।कृतदारा: कृतास्त्राश्च सधना: ससुहृज्जना:।।1.77.16।।शुश्रूषमाणा: पितरं वर्तयन्ति नरर्षभा:।
ସେ ମହାତ୍ମା କୁମାରମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପରାକ୍ରମରେ ଅପ୍ରତିମ; ଏବେ ବିବାହିତ, ଅସ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସୁହୃଦଜନ ସହିତ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ।
Verse 17
कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथ: सुतम्।1.77.17।।भरतं कैकयीपुत्र मब्रवीद्रघुनन्दन:।
କିଛି କାଳ ପରେ ରଘୁକୁଳାନନ୍ଦନ ରାଜା ଦଶରଥ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ନିଜ ସୁତ ଭରତଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।
Verse 18
अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक।।1.77.18।।त्वां नेतुमागतो वीर युधाजिन्मातुलस्तव।
‘ପୁତ୍ରକ, କେକୟରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର—ତୋ ମାତୁଳ ଯୁଧାଜିତ୍—ଏଠାରେ ଆସି ବସିଛନ୍ତି; ହେ ବୀର, ତୋତେ ସହ ନେବାକୁ ସେ ଆସିଛନ୍ତି।’
Verse 19
प्रार्थितस्तेन धर्मज्ञ मिधिलायामहं तथा।।1.77.19।।ऋषिमध्ये तु तस्य त्वं प्रीतिं कर्तुमिहार्हसि।
‘ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମିଥିଲାରେ ଋଷିମଧ୍ୟରେ ସେ ମୋତେ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ସାଧନ ପାଇଁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ।’
Verse 20
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ପିତାଙ୍କୁ ଓ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 21
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरत: कैकयीसुत:।।1.77.20।।अभिवाद्य गुरुं रामं परिष्वज्य च लक्ष्मणम्। गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा।।1.77.21।।
ଶୂର ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତ ପିତାଙ୍କୁ, ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକାରୀ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଓ ମାତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଦାୟ ନେଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
Verse 22
आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम्।मातृश्चापि नरश्रेष्ठ श्शत्रुघ्नसहितो ययौ।।1.77.22।।
ଶୂର ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତ ପିତାଙ୍କୁ, ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକାରୀ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଓ ମାତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଦାୟ ନେଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
Verse 23
गते तु भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबल:।पितरं देवसंङ्काशं पूजयामासतुस्तदा।।1.77.23।।
ଭରତ ଯାଇସାରିଲା ପରେ, ମହାବଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେତେବେଳେ ଦେବସମ ତେଜସ୍ବୀ ପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜି ସେବା କଲେ।
Verse 24
पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वश:। चकार रामो धर्मात्मा प्रियाणि च हितानि च।।1.77.24।।
ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ସର୍ବୋପରି ମାନି, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ସମସ୍ତ ପୌରକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
Verse 25
मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रित:।गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत।।1.77.25।।
ପରମ ସଂଯମରେ ମାତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ସମୟ ସମୟରେ ଗୁରୁଜନ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗୁରୁକାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ପାଳନ କଲେ।
Verse 26
एवं दशरथ: प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा।रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिन:।।1.77.26।।
ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଶୀଳ ଓ ଆଚରଣରେ ଦଶରଥ ପ୍ରୀତ ହେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ, ଏବଂ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ବିଷୟବାସୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
Verse 27
तेषामतियशा लोके राम स्सत्यपराक्रमः।स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तर:।।1.77.27।।
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକେ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯଶସ୍ବୀ ହେଲେ; ସତ୍ୟାଧିଷ୍ଠିତ ପରାକ୍ରମବାନ୍ ରାମ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ପରି ଗୁଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
Verse 28
रामस्तु सीतया सार्धं विजहार बहूनृतून् ।मनस्स्वी तद्गतस्तस्याः नित्यं हृदि समर्पित:।।1.77.28।।
ରାମ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଋତୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କଲେ; ମନସ୍ବୀ ରାମଙ୍କ ମନ ସଦା ତାଙ୍କୁ ନିମଗ୍ନ, ହୃଦୟରେ ନିତ୍ୟ ସମର୍ପିତ ଥିଲା।
Verse 29
प्रिया तु सीता रामस्य दारा: पितृकृता इति।गुणाद्रूपगुणाच्चापि प्रीतिर्भूयोऽभ्यवर्धत।।1.77.29।।
ପିତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସୀତା ରାମଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ରୂପସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ ପ୍ରୀତି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକାଧିକ ବଢ଼ିଗଲା।
Verse 30
तस्याश्च भर्ता द्विगुणं हृदये परिवर्तते।अन्तर्जातमपि व्यक्तमाख्याति हृदयं हृदा।।1.77.30।।
ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୋଇ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା; ଅନ୍ତରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଭାବମାନେ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରୁ ହୃଦୟକୁ ପରସ୍ପର ବୁଝାପଡ଼ାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲେ।
Verse 31
ମୈଥିଲୀ ସୀତା, ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ସେ ଦେବୀମାନଙ୍କ ସମାନ, ଏବଂ ଦେହଧାରିଣୀ ରୂପରେ ତ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ଦିଶୁଥିଲେ।
Verse 32
गते रामे प्रशान्तात्मा रामो दाशरथिर्धनु:।वरुणायाप्रमेयाय ददौ हस्ते ससायकम्।।1.77.1।।
ସେଇ ଅତି ରମଣୀୟ, ଉତ୍ତମ ରାଜକନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ ରାଜର୍ଷି (ଦଶରଥ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଭିତ ହେଲେ; ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହ ବିରାଜିତ ଅମରେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ ପରି।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s disciplined closure of the Paraśurāma episode: with a serene mind he returns the extraordinary bow (with arrow) to Varuṇa, modeling restraint after victory and the principle that power is held in trust rather than for personal possession.
The chapter teaches that dharma is sustained through layered obligations—public governance, ritual reciprocity (honoring brāhmaṇas and deities), and filial service. Rāma’s conduct demonstrates that ethical order is maintained not only by heroic feats but by consistent, supervised duty performed at the right time.
Ayodhyā is highlighted through a formal royal-entry tableau (flags, trumpets, sprinkled roads, flowers), while Mithilā remains the immediate prior ritual context. Cultural landmarks include devatāyatanas (family temples), the palace compared to Kubera’s abode, and the caturaṅgiṇī sēnā as an emblem of state organization.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.