Sarga 75

Verse 1

राम दाशरथे राम वीर्यं ते श्रूयतेऽद्भुतम्।धनुषो भेदनं चैव निखिलेन मया श्रुतम्।।।।

ହେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ! ହେ ରାମ! ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ ବୀର୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିଛି।

Verse 2

तदद्भुतमचिन्त्यं च भेदनं धनुषस्त्वया।तच्छ्रुत्वाऽहमनुप्राप्तो धनुर्गृह्यापरं शुभम्।।।।

ତୁମେ ଧନୁଷକୁ ଭେଦିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ। ତାହା ଶୁଣି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ ଧନୁଷ ନେଇ।

Verse 3

तदिदं घोरसङ्काशं जामदग्न्यं महद्धनु:।पूरयस्व शरेणैव स्वबलं दर्शयस्व च।।।।

ଏହା ହେଉଛି ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ବଂଶର ସେଇ ମହାଧନୁଷ—ଘୋର ଦର୍ଶନ; ଏକ ଶର ଲଗାଇ ଏହାକୁ ସଜ୍ଜ କର, ଏବଂ ନିଜ ବଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର।

Verse 4

तदहं ते बलं दृष्ट्वा धनुषोऽस्य प्रपूरणे।द्वन्द्वयुद्धं प्रदास्यामि वीर्यश्लाघ्यस्य राघव।।।।

ହେ ରାଘବ, ଏହି ଧନୁଷକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଚାପି ସଜ୍ଜ କରିବାରେ ତୁମ ବଳ ଦେଖି, ପରାକ୍ରମରେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ତୁମକୁ ମୁଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଦେବି।

Verse 5

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजा दशरथस्तदा।विषण्णवदनो दीन: प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।।।।

ତାଙ୍କର ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି, ସେତେବେଳେ ରାଜା ଦଶରଥ—ବିଷଣ୍ଣମୁଖ ଓ ଦୀନ ହୋଇ—ପ୍ରାଞ୍ଜଳି ହୋଇ କଥା କହିଲେ।

Verse 6

क्षत्ररोषात्प्रशान्तस्त्वं ब्राह्मणश्च महायशा:।बालानां मम पुत्राणामभयं दातुमर्हसि।।।।

ତୁମେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ ରୋଷ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ମୋର କୁମାର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ—ସୁରକ୍ଷାର ଆଶ୍ୱାସନ—ଦେବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 7

भार्गवाणां कुले जात: स्वाध्यायव्रतशालिनाम्।सहास्राक्षे प्रतिज्ञाय शस्त्रं निक्षिप्तवानसि।।।।

ତୁମେ ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ; ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଶସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କରିଥିଲ।

Verse 8

स त्वं धर्मपरो भूत्वा काश्यपाय वसुन्धराम् ।दत्त्वा वनमुपागम्य महेन्द्रकृतकेतन:।।।।

ଏପରି ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ ତୁମେ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଦାନ କଲ; ପରେ ବନକୁ ଯାଇ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ନିବାସ କଲ।

Verse 9

मम सर्वविनाशाय सम्प्राप्तस्त्वं महामुने।न चैकस्मिन् हते रामे सर्वे जीवामहे वयम् ।।।।

ହେ ମହାମୁନି! ତୁମେ ମୋର ସର୍ବବିନାଶ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ପରି ଲାଗୁଛ; କାରଣ ଯଦି ଏକା ରାମ ହତ ହୁଅନ୍ତି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜୀବିତ ରହିପାରିବୁ ନାହିଁ।

Verse 10

ब्रुवत्येवं दशरथे जामदग्न्य: प्रतापवान्।अनादृत्यैव तद्वाक्यं राममेवाभ्यभाषत।।।।

ଦଶରଥ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରତାପବାନ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ଅନାଦର କରି କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ହିଁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 11

इमे द्वे धनुषी श्रेष्ठे दिव्ये लोकाभिविश्रुते।दृढे बलवती मुख्ये सुकृते विश्वकर्मणा।।।।

ଏହି ଦୁଇ ଧନୁଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଦୃଢ, ବଳବାନ, ମୁଖ୍ୟ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁକୃତ ଭାବେ ନିର୍ମିତ।

Verse 12

अतिसृष्टं सुरैरेकं त्र्यम्बकाय युयुत्सवे।त्रिपुरघ्नं नरश्रेष्ठ भग्नं काकुत्स्थ यत्त्वया।।।।

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ! ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ—‘ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ’ ଧନୁଷ—ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ତ୍ରିନେତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଦାନ କରିଥିଲେ; ସେଇ ଧନୁଷକୁ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରିଛ।

Verse 13

इदं द्वितीयं दुर्धर्षं विष्णोर्दत्तं सुरोत्तमै:।तदिदं वैष्णवं राम धनु: परमभास्वरम्।समानसारं काकुत्स्थ रौद्रेण धनुषा त्विदम्।।।।

ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ଧନୁଷ—ଦୁର୍ଧର୍ଷ; ଦେବୋତ୍ତମମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ହେ ରାମ! ଏହି ପରମ ଭାସ୍ୱର ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ସହ ସମାନ ସାରଥ୍ୟ ଧାରଣ କରେ।

Verse 14

तदा तु देवतास्सर्वा: पृच्छन्ति स्म पितामहम्।शितिकण्ठस्य विष्णोश्च बलाबलनिरीक्षया।।।।

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ଶିତିକଣ୍ଠ ମହାଦେବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବଳାବଳକୁ ପରସ୍ପର ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 15

अभिप्रायं तु विज्ञाय देवतानां पितामह:।विरोधं जनयामास तयो स्सत्यवतां वर:।।।।

ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ଜାଣି, ସତ୍ୟବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଜନ୍ମାଇଲେ।

Verse 16

विरोधे च महद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।शितिकण्ठस्य विष्णोश्च परस्परजिगीषुणो:।।।।

ସେହି ବିରୋଧରୁ ରୋମହର୍ଷଣକର ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେଲା—ଶିତିକଣ୍ଠ ମହାଦେବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଉଭୟେ ପରସ୍ପରକୁ ଜିତିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ।

Verse 17

तदा तु जृम्भितं शैवं धनुर्भीमपराक्रमम्।हुङ्कारेण महादेव स्तम्भितोऽथ त्रिलोचन:।।।।

ତେବେ ଭୀମପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଶୈବ ଧନୁଷ ଜୃମ୍ଭିତ ହୋଇ ତଣାଗଲା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗମ୍ଭୀର “ହୁଁ”କାରରେ ତ୍ରିଲୋଚନ ମହାଦେବ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ।

Verse 18

देवैस्तदा समागम्य सर्षिसघै स्सचारणै:।याचितौ प्रशमं तत्र जग्मतुस्तौ सुरोत्तमौ।।।।

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଋଷିସଂଘ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ସହ ତାହାଁରେ ସମାଗମ କରି, ସେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ ସମାଧାନକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 19

जृम्भितं तद्धनुर्द्रृष्ट्वा शैवं विष्णुपराक्रमै:।अधिकं मेनिरे विष्णुं देवा स्सर्षिगणास्तदा ।।।।

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରାକ୍ରମରେ ଶୈବ ଧନୁଷ ତଣି ଉଠିଥିବା ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିଗଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଧିକ ମହାନ ବୋଲି ମନେ କଲେ।

Verse 20

धनू रुद्रस्तु सङ्कृद्धो विदेहेषु महायशा:।देवरातस्य राजर्षेर्ददौ हस्ते ससायकम्।।।।

କିନ୍ତୁ ମହାଯଶସ୍ବୀ ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଦେହ ଦେଶରେ ରାଜର୍ଷି ଦେବରାତଙ୍କ ହସ୍ତରେ ସଶାୟକ ସେଇ ଧନୁଷ ଦେଇଦେଲେ।

Verse 21

इदं च वैष्णवं राम धनु: परपुरञ्जयम्।ऋचीके भार्गवे प्रादाद्विष्णु: स न्यासमुत्तमम्।।।।

ହେ ରାମ, ପରପୁର ଜୟ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଋଚୀକଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନ୍ୟାସରୂପେ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ।

Verse 22

ऋचीकस्तु महातेजा: पुत्रस्याप्रतिकर्मण:।पितुर्मम ददौ दिव्यं जमदग्नेर्महात्मन:।।।।

ସେଇ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଋଚୀକ, ଅପ୍ରତିମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ନିଜ ପୁତ୍ର—ମୋ ପିତା ମହାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ—ସେ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଦେଲେ।

Verse 23

न्यस्तशस्त्रे पितरि मे तपोबलसमन्विते।अर्जुनो विदधे मृत्युं प्राकृतां बुद्धिमास्थित:।।।।

ତପୋବଳସମନ୍ୱିତ ମୋ ପିତା ଯେତେବେଳେ ଶସ୍ତ୍ର ନ୍ୟସ୍ତ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ନୀଚବୁଦ୍ଧି ଆଶ୍ରୟ କରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଇଲା।

Verse 24

वधमप्रतिरूपं तु पितु श्शृत्वा सुदारुणम्।क्षत्रमुत्सादयन्रोषाज्जातं जातमनेकश:।।।।पृथिवीं चाखिलां प्राप्य काश्यपाय महात्मने ।यज्ञस्यान्ते तदा राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे ।दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वित:।।।।

ମୋ ପିତାଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦାରୁଣ ଓ ଅପ୍ରତିରୂପ ବଧର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧବଶେ ମୁଁ ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଜନ୍ମ ନେଇ ଉଠୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନିହତ କଲି। ହେ ରାମ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଜିତି, ଯଜ୍ଞାନ୍ତେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମା ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ସେହି ପୃଥିବୀ ଅର୍ପଣ କଲି; ତପୋବଳସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ନିବାସ କରିଲି।

Verse 25

वधमप्रतिरूपं तु पितु श्शृत्वा सुदारुणम्।क्षत्रमुत्सादयन्रोषाज्जातं जातमनेकश:।।1.75.24।।पृथिवीं चाखिलां प्राप्य काश्यपाय महात्मने ।यज्ञस्यान्ते तदा राम दक्षिणां पुण्यकर्मणे ।दत्त्वा महेन्द्रनिलयस्तपोबलसमन्वित:।।1.75.25।।

ମୋ ପିତାଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦାରୁଣ ଓ ଅପ୍ରତିରୂପ ବଧର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧବଶେ ମୁଁ ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଜନ୍ମ ନେଇ ଉଠୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନିହତ କଲି। ହେ ରାମ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଜିତି, ଯଜ୍ଞାନ୍ତେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମା ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ସେହି ପୃଥିବୀ ଅର୍ପଣ କଲି; ତପୋବଳସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ନିବାସ କରିଲି।

Verse 26

अद्यतूत्तमवीर्येण त्वया राम महाबल।श्रुतवान् धनुषो भेदं ततोऽहं द्रुतमागत:।।।।

ହେ ମହାବଳ ରାମ, ଆଜି ତୁମ ଉତ୍ତମ ପରାକ୍ରମରେ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ହେଲା ବୋଲି ଶୁଣି ମୁଁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଏଠାକୁ ଦ୍ରୁତ ଆସିଛି।

Verse 27

तदिदं वैष्णवं राम पितृपैतामहं महत्।क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गृह्णीष्व धनुरुत्तमम्।।।।

ଏହେତୁ, ହେ ରାମ, କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ମୋ ପିତା ଓ ପିତାମହମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଏହି ମହାନ ଉତ୍ତମ ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁକୁ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 28

योजयस्व धनुश्श्रेष्ठे शरं परपुरञ्जयम्।यदि शक्नोषि काकुत्स्थ द्वन्द्वं दास्यामि ते तत:।।।।

ହେ ଧନୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରପୁରଜୟୀ ଏହି ଶରକୁ ଏଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷରେ ଯୋଜ; ଯଦି ତୁମେ ସକ୍ଷମ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତେବେ ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଦେବି।