Sarga 72

Verse 1

तमुक्तवन्तं वैदेहं विश्वामित्रो महामुनि:।उवाच वचनं वीरं वसिष्ठसहितो नृपम्।।।।

ବିଦେହର ବୀର ନୃପ ଏପରି କହିସାରିଲେ ପରେ, ବସିଷ୍ଠ ସହିତ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 2

अचिन्त्यान्यप्रमेयानि कुलानि नरपुङ्गव।इक्ष्वाकूणां विदेहानां नैषां तुल्योऽस्ति कश्चन।।।।

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ବିଦେହ ରାଜବଂଶର କୁଳଗୁଡ଼ିକ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅପ୍ରମେୟ; ଏହି କୁଳମାନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।

Verse 3

सदृशो धर्मसम्बन्ध: सदृशो रूपसम्पदा।रामलक्ष्मणयो राजन् सीता चोर्मिलया सह।।।।

ହେ ରାଜନ! ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ସୀତା ଏବଂ ଊର୍ମିଳା ସହିତ ବିବାହ-ସମ୍ବନ୍ଧ ସର୍ବଥା ସଦୃଶ—ଧର୍ମରେ ଯଥାଯଥ, ରୂପ-ସମ୍ପଦାରେ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ।

Verse 4

वक्तव्यं च नरश्रेष्ठ श्रूयतां वचनं मम।भ्राता यवीयान् धर्मज्ञ एष राजा कुशध्वज:।।।।

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ବଚନ ଶୁଣ—ଏହା କହିବା ଉଚିତ: ଏହି ମୋର କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା କୁଶଧ୍ୱଜ।

Verse 5

अस्य धर्मात्मनो राजन् रूपेणाप्रतिमं भुवि ।सुताद्वयं नरश्रेष्ठ पत्न्यर्थं वरयामहे।।।।

ହେ ରାଜନ୍, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ପୃଥିବୀରେ ଅପ୍ରତିମ; ତେଣୁ ପତ୍ନ୍ୟର୍ଥେ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବଧୁରୂପେ ଆମେ ବରଣ କରୁଛୁ।

Verse 6

भरतस्य कुमारस्य शत्रुघ्नस्य च धीमत:।वरयामस्सुते राजन् तयोरर्थे महात्मनो:।।।।

ହେ ରାଜନ୍! କୁମାର ଭରତ ଓ ଧୀମାନ୍ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ—ଏହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ରାଜକୁମାରଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଆମେ ବରଣ କରୁଛୁ।

Verse 7

पुत्रा दशरथस्येमे रूपयौवनशालिन:।लोकपालोपमास्सर्वे देवतुल्यपराक्रमा:।।।।

ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସମସ୍ତେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସଦୃଶ ରକ୍ଷକ-ପ୍ରତିମା ଏବଂ ଦେବତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ।

Verse 8

उभयोरपि राजेन्द्र सम्बन्धेनानुबध्यताम्।इक्ष्वाको: कुलमव्यग्रं भवत:पुण्यकर्मण:।।।।

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉଭୟ ବଂଶ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବନ୍ଧିତ ହେଉ—ଆପଣଙ୍କ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ କୁଳ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶ—କୌଣସି ବିରୋଧ ବିନା।

Verse 9

विश्वामित्रवच श्शृत्वा वसिष्ठस्य मते तदा।जनक: प्रांजलिर्वाक्यमुवाच मुनिपुङ्गवौ।।।।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି—ଯାହା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମତ ସହ ସମ୍ମତ ଥିଲା—ଜନକ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନଙ୍କୁ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 10

कुलं धन्यमिदं मन्ये येषां नो मुनिपुङ्गवौ ।सदृशं कुलसम्बन्धं यदाज्ञापयथ: स्वयम्।।।।

ମୁଁ ଏହି କୁଳକୁ ଧନ୍ୟ ମନେ କରୁଛି; କାରଣ ଆପଣ ଦୁଇଜଣ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ସ୍ୱୟଂ ଆମ ଦୁଇ ରାଜକୁଳ ମଧ୍ୟରେ ଯଥୋଚିତ କୁଳସମ୍ବନ୍ଧ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।

Verse 11

एवं भवतु भद्रं व: कुशध्वजसुते इमे।पत्न्यौ भजेतां सहितौ शत्रुघ्नभरतावुभौ।।।।

ଏମିତି ହେଉ; ଆପଣମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ କନ୍ୟା ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ—ଉଭୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ସହିତେ ଗୃହଧର୍ମ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 12

एकाह्ना राजपुत्रीणां चतसृणां महामुने।पाणीन् गृह्णन्तु चत्वारो राजपुत्रा महाबला:।।।।

ହେ ମହାମୁନେ, ଏକେ ଦିନରେ ଚାରିଜଣ ମହାବଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଚାରିଜଣ ରାଜକନ୍ୟାଙ୍କ ପାଣିଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 13

उत्तरे दिवसे ब्रह्मन् फल्गुनीभ्यां मनीषिण:।वैवाहिकं प्रशंसन्ति भगो यत्र प्रजापति:।।।।

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମନୀଷୀ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉତ୍ତର ଦିନରେ, ଫଲ୍ଗୁନୀ ଦ୍ୱୟ ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗରେ—ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଜାପତିରୂପ ଭଗଦେବ ଅଧିଷ୍ଠାତା—ସେହି ବିବାହକ୍ରିୟାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 14

एवमुक्त्वा वचस्सौम्यं प्रत्युत्थाय कृताञ्जलि:।उभौ मुनिवरौ राजा जनको वाक्यमब्रवीत्।।।।

ଏପରି ସୌମ୍ୟ ବଚନ କହି, ରାଜା ଜନକ ଉଠିଦାଁଡି କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ସେଇ ଦୁଇ ମୁନିବରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି କଥା କହିଲେ।

Verse 15

परो धर्म: कृतो मह्यं शिष्योऽस्मिभवतो सदा।इमान्यासनमुख्यानि आसातां मुनिपुङ्गवौ।।।।

“ମୋ ପାଇଁ ପରମ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ। ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନଗୁଡ଼ିକରେ କୃପାକରି ଆସୀନ ହୁଅନ୍ତୁ।”

Verse 16

यथा दशरथस्येयं तथाऽयोध्या पुरी मम।प्रभुत्वे नास्ति सन्देहो यथार्हं कर्तुमर्हथ।।।।

“ଯେପରି ଏହି ନଗରୀ ଦଶରଥଙ୍କର, ସେପରି ଅୟୋଧ୍ୟା ମୋର; ଅଧିକାର ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଯାହା ଯଥୋଚିତ, ଆପଣମାନେ ଯଥାର୍ହ ଭାବେ କରନ୍ତୁ।”

Verse 17

तथा ब्रुवति वैदेहे जनके रघुनन्दन:।राजा दशरथो हृष्ट: प्रत्युवाच महीपतिम्।।।।

ବୈଦେହ ଜନକ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାଜା ଦଶରଥ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ଧରାଧିପ ଜନକଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 18

युवामसङ्ख्येयगुणौ भ्रातरौ मिथिलेश्वरौ।ऋषयो राजसङ्घाश्च भवद्भ्यामभिपूजिता:।।।।

ହେ ମିଥିଲେଶ୍ୱର ଭ୍ରାତୃଦ୍ୱୟ! ତୁମେ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ; ତୁମଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ ଓ ରାଜସଭା-ସଂଘମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 19

स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गमिष्यामि स्वमालयम्।श्राद्धकर्माणि सर्वाणि विधास्यामीति चाब्रवीत्।।।।

“ତୁମେ ସ୍ୱସ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କର; ତୁମର ଭଦ୍ର ହେଉ। ମୁଁ ମୋ ନିବାସକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବି,” ବୋଲି ସେ କହିଲା।

Verse 20

तमापृष्ट्वा नरपतिं राजा दशरथस्तदा।मुनीन्द्रौ तौ पुरस्कृत्य जगामाशु महायशा:।।।।

ତାପରେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଜା ଦଶରଥ ସେ ନରପତିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେଇ ଦୁଇ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 21

स गत्वा निलयं राजा श्राद्धं कृत्वा विधानत:।प्रभाते काल्यमुत्थाय चक्रे गोदानमुत्तमम्।।।।

ତତ୍ପରେ ରାଜା ନିଜ ନିଲୟକୁ ଯାଇ ବିଧିମତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଭାତେ ଯଥାକାଳେ ଉଠି ଉତ୍ତମ ଗୋଦାନ କଲେ।

Verse 22

गवां शतसहस्राणि ब्राह्मणेभ्यो नराधिप:।एकैकशो ददौ राजा पुत्रानुद्दिश्य धर्मत:।।।।

ନରାଧିପ ରାଜା ଧର୍ମାନୁସାରେ, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମେ ଏକେକ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷେ ଗୋଦାନ କଲେ।

Verse 23

सुवर्णश्रुङ्गा स्सम्पन्ना स्सवत्सा: कांस्यदोहना:।गवां शतसहस्राणि चत्वारि पुरुषर्षभ:।।।।वित्तमन्यच्च सुबहुद्विजेभ्यो रघुनन्दन:।ददौ गोदानमुद्दिश्य पुत्राणां पुत्रवत्सल:।।।।

ପୁରୁଷର୍ଷଭ ରଘୁନନ୍ଦନ, ପୁତ୍ରବତ୍ସଳ ରାଜା, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଗୋଦାନ କଲେ। ସେ ଗାଈମାନେ ବଛା ସହିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ କାଂସ୍ୟ ଦୋହନପାତ୍ର ସହ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ; ଏହା ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ୟ ଧନ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 24

सुवर्णश्रुङ्गा स्सम्पन्ना स्सवत्सा: कांस्यदोहना:।गवां शतसहस्राणि चत्वारि पुरुषर्षभ:।।1.72.23।।वित्तमन्यच्च सुबहुद्विजेभ्यो रघुनन्दन:।ददौ गोदानमुद्दिश्य पुत्राणां पुत्रवत्सल:।।1.72.24।।

ପୁରୁଷର୍ଷଭ ରଘୁନନ୍ଦନ, ପୁତ୍ରବତ୍ସଳ ରାଜା, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଗୋଦାନ କଲେ। ସେ ଗାଈମାନେ ବଛା ସହିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ କାଂସ୍ୟ ଦୋହନପାତ୍ର ସହ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ; ଏହା ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ୟ ଧନ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 25

स सुतै: कृतगोदानैर्वृतस्तु नृपतिस्तदा।लोकपालैरिवाभाति वृत: स्सौम्य: प्रजापति:।।।।

ତେବେ ଗୋଦାନ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ନୃପତି, ସୌମ୍ୟ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ।