Sarga 67

Verse 1

.जनकस्य वचश्श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनि: ।धनुर्दर्शय रामाय इति होवाच पार्थिवम्।।।।

ଜନକଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଦେଖାନ୍ତୁ।”

Verse 2

ततस्स राजा जनक: सामन्तान्व्यादिदेश ह।धनुरानीयतां दिव्यं गन्धमाल्यविभूषितम्।।।।

ତାପରେ ରାଜା ଜନକ ସାମନ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: “ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଓ ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଆଣ।”

Verse 3

जनकेन समादिष्टा: सचिवा प्राविशन् पुरीम्।तद्धनु: पुरत: कृत्वा निर्जग्मु: पार्थिवाज्ञया।।।।

ଜନକଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସଚିବମାନେ ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ରାଜାଜ୍ଞାନୁସାରେ ସେଇ ଧନୁଷକୁ ଆଗରେ ରଖି ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 4

नृणां शतानि पञ्चाशद्व्यायतानां महात्मनाम्।मञ्जूषामष्टचक्रां तां समूहुस्ते कथञ्चन।।।।

ପାଞ୍ଚ ହଜାର ମହାତ୍ମା, ବଳବାନ ପୁରୁଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ସେଇ ଅଷ୍ଟଚକ୍ରୀ ମଞ୍ଜୂଷା-ରଥକୁ ଟାଣି ନେଲେ।

Verse 5

तामादाय तु मञ्जूषामायसीं यत्र तद्धनु:।सुरोपमं ते जनकमूचुर्नृपतिमन्त्रिण:।।।।

ଯେଉଁ ଲୋହମୟ ମଞ୍ଜୂଷାରେ ସେଇ ଧନୁଷ ରହିଥିଲା, ତାହା ଆଣି ରାଜମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେବୋପମ ମହିମାଶାଳୀ ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 6

इदं धनुर्वरं राजन् पूजितं सर्वराजभि:।मिथिलाधिप राजेन्द्र दर्शनीयं यदिच्छसि।।।।

ହେ ରାଜନ୍! ହେ ମିଥିଲାଧିପ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଏଠାରେ ଅଛି; ଯଦି ଆପଣ ଦର୍ଶାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଏହା ଦର୍ଶନୀୟ।

Verse 7

तेषां नृपो वच: श्रुत्वा कृताञ्जलिरभाषत।विश्वामित्रं महात्मानं तौ चोभौ रामलक्ष्मणौ।।।।

ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ନୃପତି କରଯୋଡି ବିନୟପୂର୍ବକ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇ ରାଜକୁମାର—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ—ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 8

इदं धनुर्वरं ब्रह्मन् जनकैरभिपूजितम्।राजभिश्च महावीर्यै: अशक्तै: पूरितुं पुरा।।।।

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ପୁରାତନ ଜନକମାନେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଥିଲେ; ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ଏହାକୁ ଚଢ଼ାଇବାକୁ ଅଶକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 9

नैतत्सुरगणास्सर्वे नासुरा न च राक्षसा:।गन्धर्वयक्षप्रवरा: सकिन्नरमहोरगा:।।।।

ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ନୁହେଁ, ଅସୁର ନୁହେଁ, ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ କିନ୍ନର ଏବଂ ମହାନାଗମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 10

क्व गतिर्मानुषाणां च धनुषोऽस्य प्रपूरणे।आरोपणे समायोगे वेपने तोलनेऽपि वा।।।।

“ଏହି ଧନୁଷ ସମ୍ମୁଖେ ମାନବମାନଙ୍କର କି ଗତି? ଏହାକୁ ବାଙ୍କା କରିବାରେ, ଡୋରି ଚଢ଼ାଇବାରେ, ବାଣ ଯୋଗାଇବାରେ, ଟାଣିବାରେ, କିମ୍ବା କେବଳ ଉଠାଇବାରେ ମଧ୍ୟ କି ସମ୍ଭବ?”

Verse 11

तदेतद्धनुषां श्रेष्ठमानीतं मुनिपुङ्गव।दर्शयैतन्महाभाग अनयो: राजपुत्रयो:।।।।

“ତଥାପି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି। ହେ ମହାଭାଗ, ଏହାକୁ ଏହି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।”

Verse 12

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा श्रुत्वा जनकभाषितम्।वत्स राम धनु: पश्य इति राघवमब्रवीत्।।।।

ଜନକଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଧର୍ମାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବତ୍ସ ରାମ, ଧନୁଷକୁ ଦେଖ।”

Verse 13

ब्रह्मर्षेर्वचनाद्रामो यत्र तिष्ठति तद्धनु:।मञ्जूषां तामपावृत्य दृष्ट्वा धनुरथाब्रवीत्।।।।

ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ରାମ ଯେଉଁଠାରେ ଧନୁ ରଖାଯାଇଥିଲା ସେଠାକୁ ଗଲେ; ସେଇ ମଞ୍ଜୂଷା ଖୋଲି ଧନୁକୁ ଦେଖି ପରେ କହିଲେ।

Verse 14

इदं धनुर्वरं ब्रह्मन् संस्पृशामीह पाणिना।यत्नवांश्च भविष्यामि तोलने पूरणेऽपि वा।।।।

ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁକୁ ମୁଁ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି କି? ଉଠାଇବାରେ ହେଉ କି ତାଣି ଚଢ଼ାଇବାରେ—ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି।

Verse 15

बाढमित्येव तं राजा मुनिश्च समभाषत।लीलया स धनुर्मध्ये जग्राह वचनान्मुने:।।।

ରାଜା ଓ ମୁନି ଉଭୟେ “ବାଢ଼ମ୍—ଏମିତି ହେଉ” ବୋଲି କହିଲେ। ତାପରେ ମୁନିଙ୍କ ବଚନରେ ରାମ ଲୀଳାଭାବେ ଧନୁକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଧରିଲେ।

Verse 16

पश्यतां नृपसहस्राणां बहूनां रघुनन्दन: ।आरोपयत्स धर्मात्मा सलीलमिव तद्धनु:।।।।

ବହୁ ହଜାର ରାଜା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ସେଇ ଧନୁକୁ ଯେନେ ଖେଳନା ହେଉ, ସେପରି ଲୀଳାଭାବେ ତାଣି ଚଢ଼ାଇଲେ।

Verse 17

आरोपयित्वा धर्मात्मा पूरयामास तद्धनु:।तद्बभञ्ज धनुर्मध्ये नरश्रेष्ठो महायशा:।।।।

ଧନୁକୁ ତାଣି ଚଢ଼ାଇ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଟାଣିଲେ; ମହାୟଶୀ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ଧନୁକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।

Verse 18

तस्य शब्दो महानासीत् निर्घातसमनिस्वन:।भूमिकम्पश्च सुमहान् पर्वतस्येव दीर्यत:।।।।

ତାହାଠାରୁ ମହାଶବ୍ଦ ଉଠିଲା—ବଜ୍ରଘାତ ସଦୃଶ ଗର୍ଜନ; ଏବଂ ଭୂମି ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିଲା, ଯେପରି ପର୍ବତ ଫାଟୁଛି।

Verse 19

निपेतुश्च नरा स्सर्वे तेन शब्देन मोहिता:।वर्जयित्वा मुनिवरं राजानं तौ च राघवौ।।।।

ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ନରମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; କେବଳ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ଓ ସେଇ ଦୁଇ ରାଘବ ବ୍ୟତୀତ।

Verse 20

प्रत्याश्वस्ते जने तस्मिन्राजा विगतसाध्वस:।उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो मुनिपुङ्गवम्।।।।

ଲୋକମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଲାପରେ, ଭୟମୁକ୍ତ ରାଜା—ଯଥୋଚିତ ବାକ୍ୟରେ ନିପୁଣ—ହାତ ଯୋଡ଼ି ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 21

भगवन् दृष्टवीर्यो मे रामो दशरथात्मज:।अत्यद्भुतमचिन्त्यं च न तर्कितमिदं मया।।।।

“ଭଗବନ୍, ଦଶରଥାତ୍ମଜ ରାମଙ୍କର ପରାକ୍ରମ ମୁଁ ଏବେ ଦେଖିଲି। ଏହା ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ; ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବିନଥିଲି।”

Verse 22

जनकानां कुले कीर्तिमाहरिष्यति मे सुता।सीता भर्तारमासाद्य रामं दशरथात्मजम्।।।।

ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପାଇ ମୋର କନ୍ୟା ସୀତା ଜନକବଂଶର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଇବେ।

Verse 23

मम सत्या प्रतिज्ञा च वीर्यशुल्केति कौशिक।सीता प्राणैर्बहुमता देया रामाय मे सुता।।।।

ହେ କୌଶିକ, ‘ବୀର୍ୟଶୁଲ୍କ’ ବୋଲି ମୋର ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସଫଳ ହେଲା; ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ସୀତା—ମୋର କନ୍ୟା—ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ହେବ।

Verse 24

भवतोऽनुमते ब्रह्मन् शीघ्रं गच्छन्तु मन्त्रिण:।मम कौशिक भद्रं ते अयोध्यां त्वरिता रथै:।।।।

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ କୌଶିକ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁମ ଅନୁମତିରେ ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 25

राजानं प्रश्रितैर्वाक्यैरानयन्तु पुरं मम।प्रदानं वीर्यशुल्काया: कथयन्तु च सर्वश:।।।।

ବିନୟଭରା ବାକ୍ୟରେ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ମୋର ନଗରକୁ ଆଣନ୍ତୁ; ଏବଂ ବୀର୍ୟଶୁଲ୍କରୂପ ସୀତା-ପ୍ରଦାନ ବିଷୟ ସମସ୍ତ ଭାବେ ବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 26

मुनिगुप्तौ च काकुत्स्थौ कथयन्तु नृपाय वै।प्रीयमाणं तु राजानमानयन्तु सुशीघ्रगा:।।।।

ମୁନିଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନ ଥିବା ସେଇ ଦୁଇ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ସମ୍ବାଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ରତମ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆଣିବାକୁ ଦ୍ରୁତ ଦୂତମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 27

कौशिकश्च तथेत्याह राजा चाभाष्य मन्त्रिण:।।।।अयोध्यां प्रेषयामास धर्मात्मा कृतशासनान्।यथावृत्तं समाख्यातुमानेतुं च नृपं तदा।।।।

କୌଶିକ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।” ତାପରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଯଥାବୃତ୍ତ ସମସ୍ତ କଥା ନିଖୁଟ ଭାବେ ଜଣାଇବା ଓ ସେ ସମୟରେ ନୃପ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆଦେଶପ୍ରାପ୍ତ ଦୂତମାନଙ୍କୁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପଠାଇଲେ।