Sarga 53

Verse 1

एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन।विदधे कामधुक्कामान्यस्य यस्य यथेप्सितम्।।1.53.1।।

ବସିଷ୍ଠ ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ହେ ଶତ୍ରୁସୂଦନ, କାମଧେନୁ ଶବଳା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଯାହା ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ସେହିପରି ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଦାନ କଲା।

Verse 2

इक्षून्मधूं स्तथा लाजान्मैरेयांश्च वरासनान्।पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचां स्तथा।।1.53.2।।

ଇକ୍ଷୁ, ମଧୁ ଓ ଲାଜ ଆଣାଗଲା; ସୁନ୍ଦର ପାତ୍ରରେ ମୈରେୟ ମଦ୍ୟ ସହ, ମହାର୍ହ ପାନୀୟ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆଣାଗଲା।

Verse 3

उष्णाढ्यस्योदनस्यात्र राशय: पर्वतोपमा:।मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च।।1.53.3।।नानास्वादुरसानां च षाडबानां तथैव च।भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रश:।।1.53.4।।

ସେଠାରେ ଉଷ୍ଣ ଭାତର ଢେର ପର୍ବତ ସମ ଥିଲା; ସହିତ ମୃଷ୍ଟାନ୍ନ, ସୁପ ଓ ଦହିର ଧାରା ପରି ବହୁଥିବା କୁଲ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ॥

Verse 4

उष्णाढ्यस्योदनस्यात्र राशय: पर्वतोपमा:।मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च।।1.53.3।।नानास्वादुरसानां च षाडबानां तथैव च।भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रश:।।1.53.4।।

ନାନା ସ୍ୱାଦୁରସର, ଷଡ୍ରସଯୁକ୍ତ ଭୋଜନରେ ପାତ୍ରମାନେ କାନ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ଏବଂ ହଜାରେ ହଜାରେ ଗୁଡ଼ର ମିଠା ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଥିଲା॥

Verse 5

सर्वमासीत्सुसन्तुष्ठं हृष्टपुष्टजनायुतम्।विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेनाभितर्पितम्।।1.53.5।।

ହେ ରାମ! ବସିଷ୍ଠ ତୃପ୍ତ କରିଦେଇଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା; ସୁପୋଷିତ ଓ ହୃଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ॥

Verse 6

विश्वामित्रोऽपि राजर्षिर्हृष्ट: पुष्टस्तदाभवत् । सान्त:पुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहित:।।1.53.6।।

ତେବେ ରାଜର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା ମଧ୍ୟ ହୃଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ଅନ୍ତଃପୁରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହିତ॥

Verse 7

सामात्यो मन्त्रिसहितस्सभृत्य: पूजितस्तदा।युक्त: परमहर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।1.53.7।।

ତେବେ ଅମାତ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ପୂଜିତ ହୋଇ, ପରମ ହର୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ॥

Verse 8

पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृत:।श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद।।1.53.8।।

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୂଜାର୍ହ ଆପଣ; ଆପଣ ମୋତେ ଯଥାବିଧି ପୂଜି ସୁସତ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି। ହେ ବାକ୍ୟନିପୁଣ, ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୁଁ ମୋର ଅନୁରୋଧ କହିବି।

Verse 9

गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम।रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च प्रार्थिव:।।1.53.9।।तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज।

ଶତସହସ୍ର ଗୋଧେନୁର ବଦଳରେ ମୋର ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ଭଗବନ୍, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ରତ୍ନ; ରାଜା ରତ୍ନ-ସନ୍ଧାନୀ। ତେଣୁ ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଧର୍ମତଃ ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ—ଏହା ମୋର ଅଧିକାର।

Verse 10

एवमुक्तस्तु भगवान्वसिष्ठो मुनिसत्तम:।विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम्।।1.53.10।।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏପରି କହିଲେ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ ସେହି ମହୀପତିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 11

नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम्।राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य च ।।1.53.11।।

ହେ ରାଜନ, ମୁଁ ଶବଳାକୁ ଦେବି ନାହିଁ—ନ ଶତସହସ୍ର ଗାଈର ବଦଳରେ, ନ ଶତକୋଟି ଗାଈର ବଦଳରେ; ନ ରୂପାର ଢେର ବଦଳରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 12

न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिन्दम ।शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा।।1.53.12।।

ହେ ଅରିନ୍ଦମ! ମୋ ସନ୍ନିଧିରୁ ଶବଳାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯେପରି କୀର୍ତ୍ତି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ସେପରି ଶାଶ୍ୱତୀ ଶବଳା ମୋ ପାଇଁ ଅବିଭାଜ୍ୟ।

Verse 13

अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च।आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च।।1.53.13।।

ଏହି ଶବଳା ଉପରେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ କବ୍ୟ, ଜୀବନଯାତ୍ରାର ଉପାୟ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କର୍ମ, ଏବଂ ବଲି ଓ ହୋମ—ସବୁ ନିର୍ଭର କରେ।

Verse 14

स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधा स्तथा।आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशय:।।1.53.14।।

ହେ ରାଜର୍ଷି! ‘ସ୍ୱାହା’ ଓ ‘ବଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତାହାରେ ନିର୍ଭର; ଏ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶବଳା ଉପରେ ଆୟତ୍ତ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 15

सर्वस्वमेतत्सत्येन मम तुष्टिकरी सदा।कारणैर्बहुभी राजन्न दास्ये शबलां तव।।1.53.15।।

ସତ୍ୟ କହୁଛି—ଶବଳା ମୋର ସର୍ବସ୍ୱ ଏବଂ ସଦା ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ, ବହୁ କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶବଳା ଦେବି ନାହିଁ।

Verse 16

वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत्तत:।संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारद:।।1.53.16।।

ବସିଷ୍ଠ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବାକ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଅଧିକ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରତିବଚନ କହିଲେ।

Verse 17

हैरण्यकक्ष्याग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान्।ददामि कुञ्जरांस्तेषां सहस्राणि चतुर्दश।।1.53.17।।

ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଚୌଦହଜାର ହାତୀ ଦେଉଛି—ସୁବର୍ଣ୍ଣ କକ୍ଷ୍ୟା ଓ ଗ୍ରୀବାଭୂଷଣରେ ସଜ୍ଜ, ସୁନା ଅଙ୍କୁଶରେ ଅଲଙ୍କୃତ।

Verse 18

हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम्।ददामि ते शतान्यष्टौ किङ्किणीकविभूषितान्।।1.53.18।।

ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଙ୍କିଣୀର ଝଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଚାରି ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱ ଯୁକ୍ତ, ଆଠଶେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଦେଉଛି।

Verse 19

हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम्।सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत।।1.53.19।।

ହେ ସୁବ୍ରତ ମୁନି! ଉତ୍ତମ ଦେଶଜାତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳଜ ଓ ମହାଓଜସ୍ବୀ ଏଗାରହଜାର ଅଶ୍ୱ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନ କରୁଛି।

Verse 20

नानावर्णविभक्तानां वयस्स्थानां तथैव च ।ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम।।1.53.20।।

ନାନା ବର୍ଣ୍ଣରେ ବିଭକ୍ତ, ଯୁବତୀ ଗାଈମାନଙ୍କର ଏକ କୋଟି ମୁଁ ଦାନ କରୁଛି; ଶବଲା ଗାଈଟି ମୋତେ ଦିଆଯାଉ।

Verse 21

यावदिच्छसि रत्नं वा हिरण्यं वा द्विजोत्तम।तावद्ददामि तत्सर्वं शबला दीयतां मम।।1.53.21।।

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ତୁମେ ଯେତେ ରତ୍ନ କିମ୍ବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା କର, ସେତେ ସବୁ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ—ମୁଁ ଦେବି; ଶବଳାକୁ ମୋତେ ଦିଆଯାଉ।

Verse 22

एवमुक्तस्तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता। न दास्यामीति शबलां प्राह राजन् कथञ्चन।।1.53.22।।

ଧୀମାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏଭଳି କହିଲେ, ଭଗବାନ୍ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ହେ ରାଜନ! ଶବଳାକୁ ମୁଁ କେବେବି—କୌଣସି ପ୍ରକାରେ—ଦେବି ନାହିଁ।”

Verse 23

एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम्।एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम्।।1.53.23।।

କାରଣ ଏହିଏ ମୋର ରତ୍ନ, ଏହିଏ ମୋର ଧନ; ଏହିଏ ମୋର ସର୍ବସ୍ୱ, ଏହିଏ ମୋର ଜୀବନ।

Verse 24

दर्शश्च पूर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणा:।एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा।।1.53.24।।

ହେ ରାଜନ! ତାହାର ଦ୍ୱାରା ମୋର ଦର୍ଶ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ଯଜ୍ଞମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିବିଧ ପବିତ୍ର କ୍ରିୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 25

अदोमूला: क्रियास्सर्वा मम राजन्न संशय:।बहुना किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम्।।1.53.25।।

ହେ ରାଜନ! ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ମୂଳ ତାହାରେ ଅଛି। ଏତେ କଥା କହି କ’ଣ ଲାଭ? ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ସେଇ କାମଧେନୁକୁ ମୁଁ ଦେବି ନାହିଁ।