Sarga 52

Verse 1

स दृष्ट्वा परमप्रीतो विश्वामित्रो महाबल:।प्रणतो विनयाद्वीरो वसिष्ठं जपतां वरम्।।।।

ଜପରେ ନିରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାବଳୀ ବୀର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ବିନୟରେ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 2

स्वागतं तव चेत्युक्तो वसिष्ठेन महात्मना।आसनं चास्य भगवान् वसिष्ठो व्यादिदेश ह।।।।

ମହାତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ବସିଷ୍ଠ ‘ସ୍ୱାଗତଂ’ ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 3

उपविष्टाय च तदा विश्वामित्राय धीमते।यथान्यायं मुनिवर: फलमूलमुपाहरत्।।।।

ଧୀମାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସନଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ମୁନିବର ବସିଷ୍ଠ ଆଚାରାନୁସାରେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଉପହାର କଲେ।

Verse 4

प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तम:।तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत।।।।विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम्।।।।

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର—ରାଜସତ୍ତମ—ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାରିଲେ; ଆଶ୍ରମର ଵନସ୍ପତିଗଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ରାଜସତ୍ତମଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର କୁଶଳ ଅଛି ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 5

प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तम:।तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत।।1.52.4।।विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम्।।1.52.5।।

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର—ରାଜସତ୍ତମ—ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାରିଲେ; ଆଶ୍ରମର ଵନସ୍ପତିଗଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ରାଜସତ୍ତମଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର କୁଶଳ ଅଛି ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 6

सुखोपविष्टं राजानं विश्वामित्रं महातपा:।पप्रच्छ जपतां श्रेष्ठो वसिष्ठो ब्रह्मणस्सुत:।।।।

ସୁଖରେ ଉପବିଷ୍ଟ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାତପା—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଜପତାମ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 7

कच्चित्ते कुशलं राजन् कच्चिद्धर्मेण रञ्जयन्।प्रजा: पालयसे वीर राजवृत्तेन धार्मिक।।।।

ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ସବୁ କୁଶଳ ତୋ? ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୀର, ଧର୍ମାନୁସାରେ ରାଜବୃତ୍ତ ଅନୁସରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି କି?

Verse 8

कच्चित्ते सम्भृता भृत्या: कच्चित्तिष्ठन्ति शासने।कच्चित्ते विजितास्सर्वे रिपवो रिपुसूदन ।।।।

ତୁମ ଭୃତ୍ୟମାନେ କି ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୋଷିତ ହେଉଛନ୍ତି? ସେମାନେ କି ତୁମ ଶାସନରେ ଆଜ୍ଞାପାଳନ କରି ରହୁଛନ୍ତି? ହେ ରିପୁସୂଦନ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ କି ଜିତାଯାଇଛନ୍ତି?

Verse 9

कच्चिद्बलेषु कोशेषु मित्रेषु च परन्तप।कुशलं ते नरव्याघ्र पुत्रपौत्रे तवानघ ।।।।

ହେ ପରନ୍ତପ, ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ହେ ଅନଘ—ତୁମ ସେନାବଳରେ, ଧନକୋଷରେ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁଶଳ ଅଛି କି? ତୁମ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ସୁଖକୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି?

Verse 10

सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत्।विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वित:।।।।

ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବିନୟସହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—“ସର୍ବତ୍ର କୁଶଳ ଅଛି।”

Verse 11

कृत्वोभौ सुचिरं कालं धर्मिष्ठौ ता: कथा: शुभा:।मुदा परमया युक्तौ प्रीयेतां तौ परस्परम्।।।।

ସେଇ ଦୁଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୁଭ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ; ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତି ପାଇଲେ।

Verse 12

ततो वसिष्ठो भगवान् कथाऽन्ते रघुनन्दन ।विश्वामित्रमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव।।।।

ତାପରେ, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, କଥାବାର୍ତ୍ତାର ଶେଷରେ ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ ହସୁଥିବା ପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 13

आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि बलस्यास्य महाबल ।तव चैवाप्रमेयस्य यथार्हं सम्प्रतीच्छ मे।।।।

ହେ ମହାବଳ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ତୁମର ଅପରିମେୟ ବିଶାଳ ସେନାକୁ ଯଥାର୍ହ ଆତିଥ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଦୟାକରି ମୋର ଏହି ସେବା ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 14

सत्क्रियां तु भवानेतां प्रतीच्छतु मयोद्यताम्।राजा त्वमतिथिश्रेष्ठ: पूजनीय: प्रयत्नत:।।।।

ମୁଁ ଯେ ସତ୍କ୍ରିୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି, ଦୟାକରି ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ରାଜା, ଅତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ପୂଜନୀୟ।

Verse 15

एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महामति:।कृतमित्यब्रवीद्राजा प्रियवाक्येन मे त्वया।।।।

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ମହାମତି ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପ୍ରିୟବାକ୍ୟରେ କହିଲେ: “ଯଥେଷ୍ଟ; ତୁମର ମଧୁର ବଚନମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଆତିଥ୍ୟ ସମାନ।”

Verse 16

फलमूलेन भगवन् विद्यते यत्तवाश्रमे।पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च।।।।सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजित:।गमिष्यामि नमस्तेऽस्तु मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा।।।।

ହେ ଭଗବନ୍! ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁ ଫଳମୂଳ ମିଳେ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଆଚମନୀୟ ଜଳ, ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ତୁମ ଦର୍ଶନ—ଏହାଦ୍ୱାରା, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ସୁପୂଜିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୈତ୍ରୀଭାବରେ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ।

Verse 17

फलमूलेन भगवन् विद्यते यत्तवाश्रमे।पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च।।1.52.16।।सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजित:।गमिष्यामि नमस्तेऽस्तु मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा।।1.52.17।।

ରାଜା ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଉଦାରଧୀ ବସିଷ୍ଠ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।

Verse 18

एवं ब्रुवन्तं राजानं वसिष्ठ:पुनरेव हि।न्यमन्त्रयत धर्मात्मा पुन:पुनरुदारधी:।।।।

ରାଜା ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଉଦାରଧୀ ବସିଷ୍ଠ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।

Verse 19

बाढमित्येव गाधेयो वसिष्ठं प्रत्युवाच ह।यथा प्रियं भगवतस्तथाऽस्तु मुनिपुङ्गव।।।।

ତେବେ ଗାଧେୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ବାଢମ୍—ଏମିତି ହେଉ, ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ; ଭଗବନ୍, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ସେପରି ହେଉ।”

Verse 20

एवमुक्तो महातेजा वसिष्ठो जपतां वर:।आजुहाव तत: प्रीत: कल्माषीं धूतकल्मष:।।।।

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଜପକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କଲ୍ମଷ ଧୋଇଦେଇଥିବା ବସିଷ୍ଠ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ କଲ୍ମାଷୀ (ଶବଳା) ଗାଈକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 21

एह्येहि शबले क्षिप्रं श्रृणु चापि वचो मम।सबलस्यास्य राजर्षे:कर्तुं व्यवसितोऽस्म्यहम्।।।।भोजनेन महार्हेण सत्कारं संविधत्स्व मे।

ହେ ଶବଳେ, ଆସ ଆସ—ଶୀଘ୍ର ଆସି ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ରାଜର୍ଷି ସବଳ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମହାର୍ହ ଭୋଜନଦ୍ୱାରା ସତ୍କାର କରିବାକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି; ମୋ ପାଇଁ ତାହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।

Verse 22

यस्य यस्य यथाकामं षड्रसेष्वभिपूजितम्।तत्सर्वं कामधुक्क्षिप्रमभिवर्ष कृते मम।।।।

ହେ କାମଧେନୁ, ମୋ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଏପରି ସମସ୍ତ କିଛି ବର୍ଷାଇଦେ, ଯେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଷଡ୍ରସରେ ସମ୍ମାନିତ ଭୋଜନ ପାଉ।

Verse 23

रसेनान्नेन पानेन लेह्यचोष्येण संयुतम्।अन्नानां निचयं सर्वं सृजस्व शबले त्वर।।।।

ହେ ଶବଳେ, ତ୍ୱରା କର; ରସଯୁକ୍ତ ଅନ୍ନ, ପାନୀୟ, ଲେହ୍ୟ ଓ ଚୋଷ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନ୍ନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଣ୍ଡାର ସୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରକଟ କର।