Sarga 42

Verse 1

कालधर्मं गते राम सगरे प्रकृतीजना:।राजानं रोचयामासुरंशुमन्तं सुधार्मिकम्।।1.42.1।।

ହେ ରାମ, ସଗର ରାଜା କାଳଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ପ୍ରଜାଜନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଶୁମନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ରୋଚନା କରି ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ।

Verse 2

स राजा सुमहानासीदंशुमान् रघुनन्दन ।तस्य पुत्रो महानासीद्दिलीप इति विश्रुत:।।1.42.2।।

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ! ଅଂଶୁମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ‘ଦିଲୀପ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ମହାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 3

तस्मिन् राज्यं समावेश्य दिलीपे रघुनन्दन।हिमवच्छिखरे पुण्ये तपस्तेपे सुदारुणम्।।1.42.3।।

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ! ଦିଲୀପଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ଅଂଶୁମାନ ହିମବତର ପୁଣ୍ୟ ଶିଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 4

द्वात्रिंशच्च सहस्राणि वर्षाणि सुमहायशा:।तपोवनं गतो राम स्वर्गं लेभे तपोधन:।।1.42.4।।

ହେ ରାମ! ମହାୟଶସ୍ବୀ ଅନୁଶୁମାନ ତପୋବନକୁ ଯାଇ ବତ୍ରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲେ। ତପସ୍‌ ହିଁ ଧନ ଥିବା ସେ ତପୋଧନ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—କିନ୍ତୁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ନ କରି।

Verse 5

दिलीपस्तु महातेजाश्श्रुत्वा पैतामहं वधम्।दु:खोपहतया बुद्ध्या निश्चयं नाध्यगच्छत।।1.42.5।।

ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦିଲୀପ ପିତାମହମାନଙ୍କ ବଧର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଶୋକରେ ଆଘାତିତ ହେଲେ; ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାରୁ ସେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 6

कथं गङ्गावतरणं कथं तेषां जलक्रिया।तारयेयं कथं चैतानिति चिन्तापरोऽभवत्।।1.42.6।।

“ଗଙ୍ଗାକୁ କିପରି ଅବତରଣ କରାଇବି? ସେମାନଙ୍କ ଜଳକ୍ରିୟା କିପରି କରିବି? ଏମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ତାରିବି?”—ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 7

तस्य चिन्तयतो नित्यं धर्मेण विदितात्मन:।पुत्रो भगीरथो नाम जज्ञे परमधार्मिक:।।1.42.7।।

ଧର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ଚିନ୍ତନରତ, ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼ୁଥିବା ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଥିବା ତାଙ୍କର, ଭଗୀରଥ ନାମକ ପରମଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 8

दिलीपस्तु महातेजा यज्ञैर्बहुभिरिष्टवान्।त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत्।।1.42.8।।

ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ଦିଲୀପ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ; ଏବଂ ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।

Verse 9

अगत्वा निश्चयं राजा तेषामुद्धरणं प्रति ।व्याधिना नरशार्दूल कालधर्ममुपेयिवान्।।1.42.9।।

ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ! ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ବିଷୟରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟକୁ ନ ପହଞ୍ଚି, ସେ ରାଜା ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କାଳଧର୍ମ—ମୃତ୍ୟୁ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 10

इन्द्रलोकं गतो राजा स्वार्जितेनैव कर्मणा।राज्ये भगीरथं पुत्रमभिषिच्य नरर्षभ:।।1.42.10।।

ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ରାଜା ରାଜ୍ୟରେ ପୁତ୍ର ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ନିଜେ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟକର୍ମବଳେ ପ୍ରାପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଗମନ କଲେ।

Verse 11

भगीरथस्तु राजर्षिर्धार्मिको रघुनन्दन।अनपत्यो महातेजा: प्रजाकामस्स चाप्रज:।।1.42.11।।

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଭଗୀରଥ ରାଜର୍ଷି ଧାର୍ମିକ ଓ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ; ସନ୍ତାନକାମୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିରପତ୍ୟ ରହିଲେ।

Verse 12

मन्त्रिष्वाधाय तद्राज्यं गङ्गावतरणे रत:।स तपो दीर्घमातिष्ठद्गोकर्णे रघुनन्दन।।1.42.12।।ऊर्ध्वबाहु: पञ्चतपा मासाहारो जितेन्द्रिय:।

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଗଙ୍ଗାବତରଣରେ ନିରତ ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରି ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତପସ୍ୟା କଲେ—ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ ହୋଇ, ପଞ୍ଚତପ ସହି, ମାସକୁ ଏକବାର ଆହାର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେଲେ।

Verse 13

तस्य वर्षसहस्राणि घोरे तपसि तिष्ठत:।।1.42.13।।अतीतानि महाबाहो तस्य राज्ञो महात्मन:। सुप्रीतो भगवान् ब्रह्मा प्रजानां पतिरीश्वर:।।1.42.14।।

ହେ ମହାବାହୋ! ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜା ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଅଚଳ ରହି ତପ କରୁଥିବାବେଳେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଅତୀତ ହେଲା; ତେବେ ପ୍ରଜାପତି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 14

तस्य वर्षसहस्राणि घोरे तपसि तिष्ठत:।।1.42.13।।अतीतानि महाबाहो तस्य राज्ञो महात्मन:। सुप्रीतो भगवान् ब्रह्मा प्रजानां पतिरीश्वर:।।1.42.14।।

ହେ ମହାବାହୋ! ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜା ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଅଚଳ ରହି ତପ କରୁଥିବାବେଳେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଅତୀତ ହେଲା; ତେବେ ପ୍ରଜାପତି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 15

ततस्सुरगणैस्सार्धमुपागम्य पितामह:।भगीरथं महात्मानं तप्यमानमथाब्रवीत्।।1.42.15।।

ତାପରେ ଦେବଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଆସି, ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ମହାତ୍ମା ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 16

भगीरथ महाभाग प्रीतस्तेऽहं जनेश्वर।तपसा च सुतप्तेन वरं वरय सुव्रत।।1.42.16।।

“ହେ ମହାଭାଗ ଭଗୀରଥ! ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାମୀ! ତୁମର ସୁତପ୍ତ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ହେ ସୁବ୍ରତ, ଇଚ୍ଛିତ ବର ମାଗ।”

Verse 17

तमुवाच महातेजा: सर्वलोकपितामहम्।भगीरथो महाभाग: कृताञ्जलिरुपस्थित:।।1.42.17।।

ତାହାପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମହାଭାଗ ଭଗୀରଥ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସମୀପରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହି, ସର୍ବଲୋକର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 18

यदि मे भगवन् प्रीतो यद्यस्ति तपस: फलम्।सगरस्यात्मजास्सर्वे मत्तस्सलिलमाप्नुयु:।।1.42.18।।

ହେ ଭଗବନ୍! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ମୋ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଥାଏ, ତେବେ ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ମୋ ହାତରୁ ଜଳତର୍ପଣ ପାଇ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ୍ୟକ୍ରିୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 19

गङ्गायास्सलिलक्लिन्ने भस्मन्येषां महात्मनाम्।स्वर्गं गच्छेयुरत्यन्तं सर्वे मे प्रपितामहा:।।1.42.19।।

ଗଙ୍ଗାର ଜଳରେ ସିଞ୍ଚିତ ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ସମସ୍ତ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଶେଷେ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 20

देया च सन्ततिर्देव नावसीदेत्कुलं च न:।इक्ष्वाकूणां कुले देव एष मेऽस्तु वर:पर:।।1.42.20।।

ଏବଂ ହେ ଦେବ! ଆମକୁ ସନ୍ତାନ ଦାନ କରନ୍ତୁ, ଆମ କୁଳ କେବେ ନ ନଶୁ। ହେ ଦେବ! ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଏହା ମୋର ଅନ୍ୟତମ ପରମ ବର ହେଉ।

Verse 21

उक्तवाक्यं तु राजानं सर्वलोकपितामह:।प्रत्युवाच शुभां वाणीं मधुरां मधुराक्षराम्।।1.42.21।।

ଏପରି କଥା କହିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ଶୁଭ, ମଧୁର ସ୍ୱର ଓ କୋମଳ ଅକ୍ଷରରେ ଭରିଥିବା ବାଣୀରେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 22

मनोरथो महानेष भगीरथ महारथ।एवं भवतु भद्रं ते इक्ष्वाकुकुलवर्धन।।1.42.22।।

ହେ ମହାରଥ ଭଗୀରଥ! ତୁମର ଏହି ମହାମନୋରଥ ସତ୍ୟେ ମହାନ। ଏମିତି ହେଉ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁଳବର୍ଧନ।

Verse 23

इयं हैमवती गङ्गा ज्येष्ठा हिमवतस्सुता।तां वै धारयितुं शक्तो हरस्तत्र नियुज्यताम्।।1.42.23।।

ଏହି ହୈମବତୀ ଗଙ୍ଗା ହିମବତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା। ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ହର (ଶିବ) ମାତ୍ର ସମର୍ଥ; ତେଣୁ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଉ।

Verse 24

गङ्गाया: पतनं राजन् पृथिवी न सहिष्यति।तां वै धारयितुं वीर नान्यं पश्यामि शूलिन:।।1.42.24।।

ହେ ରାଜନ! ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପତନକୁ ପୃଥିବୀ ସହିପାରିବ ନାହିଁ। ହେ ବୀର! ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଶୂଳଧାରୀ (ଶିବ) ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 25

तमेवमुक्त्वा राजानं गङ्गां चाभाष्य लोककृत्।जगाम त्रिदिवं देवस्सहदेवैर्मरुद्गणै:।।1.42.25।।

ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ କହି ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଲୋକକର୍ତ୍ତା ଦେବ (ବ୍ରହ୍ମା) ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।