Sarga 40
सगरपुत्राणां रसातलगमनम् — The Descent of Sagara’s Sons and the Wrath of Kapila
बालकाण्ड
ଏହି ସର୍ଗରେ ଭୟାକୁଳ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଆନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି—ଏହା ସବୁ ପୂର୍ବନିୟତ; ପୃଥିବୀକୁ ବାସୁଦେବ ନିଜେ କପିଳ-ରୂପେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସଗରପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ପୃଥିବୀ ଭେଦନ ଓ ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ବିନାଶ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ, କାରଣ ସେମାନେ କପିଳଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିବେ। ଅଶ୍ୱଚୋରକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ପୁନଃ ଖନନ ଜାରି ରଖିବାକୁ ସଗରଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ। ସଗରଙ୍କ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ରସାତଳ ଦିଗକୁ ଅବତରଣ କରି ଚାରି ଦିଗର ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି—ପୂର୍ବେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ଦକ୍ଷିଣେ ମହାପଦ୍ମ, ପଶ୍ଚିମେ ସୌମନସ, ଉତ୍ତରେ ଭଦ୍ର—ପର୍ବତସଦୃଶ ବିଶାଳ, ପୃଥିବୀଧାରକ। ପୁଣ୍ୟଦିନରେ ଭୂକମ୍ପ ହେବାର କାରଣ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଚଳନ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଈଶାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଖୋଦି ଯାଇ କପିଳ ମୁନିଙ୍କୁ (ଶାଶ୍ୱତ ବାସୁଦେବ) ଓ ନିକଟରେ ଚରୁଥିବା ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱକୁ ଦେଖନ୍ତି। କପିଳଙ୍କୁ ଚୋର ଭାବି ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ର-ଉପକରଣ ସହ ଧାଇ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରନ୍ତି। କପିଳଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ବାକ୍ୟରେ ସେମାନେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନଜନିତ ଭୁଲ ପରିଚୟ, ଯଜ୍ଞର ତ୍ୱରା, ଏବଂ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ପ୍ରତି ଅଧର୍ମର ଭୟଙ୍କର ପରିଣାମ—ଏହି ସର୍ଗର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା।
Shlokas
Verse 1
.देवतानां वचश्श्रुत्वा भगवान्वै पितामह:।प्रत्युवाच सुसन्त्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान्।।।।
ଦେବତାମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, କୃତାନ୍ତର ପ୍ରବଳ ବଳରେ ଭୀତ ଓ ମୋହିତ ହୋଇଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 2
यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमत:।कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम्।।।।तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजा:।
ଏହି ସମଗ୍ର ବସୁଧା ଧୀମାନ ବାସୁଦେବଙ୍କର; କପିଲ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ନିରନ୍ତର ଧରାକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେବେ।
Verse 3
पृथिव्याश्चापि निर्भेदोऽदृष्ट एव सनातन:।।।।सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम्।
ପୃଥିବୀର ଭେଦନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଦୈବବିଧିରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଦୀର୍ଘଜୀବନର ଭାଗ୍ୟ ନଥିବା ସଗରପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ବିନାଶ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା।
Verse 4
पितामहवचश्श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिन्दम।।।।देवा: परमसंहृष्टा: पुनर्जग्मुर्यथागतम्।
ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶ ଦେବତାମାନେ ପରମ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଯେପଥେ ଆସିଥିଲେ ସେହିପଥେ ପୁନଃ ଫେରିଗଲେ।
Verse 5
सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम्।।।।पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वन:।
ସଗରଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ରମାନେ ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ଫାଟାଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଭିଦ୍ୟମାନ ହେବା ସହ ଗର୍ଜନା-ସଦୃଶ ନିର୍ଘାତ ଧ୍ୱନି ଉଦ୍ଭବିଲା।
Verse 6
ततो भित्वा महीं सर्वे कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम्।।।।सहिता स्सगरास्सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन्।0
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି, ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଏକତ୍ର ହୋଇ ପିତାଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 7
परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिता:।।।।देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नरा:।न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च।।।।किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम्।
“ଆମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା କରିଛୁ; ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ କିନ୍ନର ଭଳି ଅନେକ ବଳବାନ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଛୁ। ତଥାପି ସେଇ ଅଶ୍ୱଟି ଦେଖୁନାହୁଁ, ନ ଅଶ୍ୱହର୍ତ୍ତାକୁ। ଏବେ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ? ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ—ଏହି ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ବିଚାର କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରୁ।”
Verse 8
परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिता:।।1.40.7।।देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नरा:।न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च।।1.40.8।।किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम्।
“ଆମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା କରି ଦେବ-ଦାନବ-ରାକ୍ଷସ-ପିଶାଚ-ନାଗ-କିନ୍ନର ଆଦି ଅନେକ ବଳବାନ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଛୁ; ତଥାପି ସେଇ ଅଶ୍ୱଟି ନାହିଁ, ନ ତାହାର ଚୋର। ଏବେ କ’ଣ କରିବୁ? ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ—ଆପଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ବିଚାର କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରୁ।”
Verse 9
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तम:।।।।समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन।
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ! ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି, ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଗର କ୍ରୋଧରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 10
भूय: खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम्।।।।अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ।
ପୁଣି ଖୋଦ—ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ବସୁଧାତଳକୁ ଭେଦି; ଅଶ୍ୱହର୍ତ୍ତାକୁ ପାଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କର।
Verse 11
पितुर्वचनमासाद्य सगरस्य महात्मन:।।।।षष्टि: पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन्।
ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ପିତୃବଚନ ପାଇ, ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ରସାତଳ—ପାତାଳ ଲୋକକୁ ଧାଇଗଲେ।
Verse 12
खन्यमाने ततस्तस्मिन् ददृशु: पर्वतोपमम्।।।।दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम्।
ସେଠାରେ ଅଧିକ ଖୋଦିବା ସମୟରେ, ପର୍ବତସଦୃଶ ବିଶାଳ, ବିକୃତାକ୍ଷ ଦିଶାଗଜ ବିରୂପାକ୍ଷକୁ ପୃଥିବୀତଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
Verse 13
सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन।।।।शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागज:।
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ମହାଗଜ ବିରୂପାକ୍ଷ ପର୍ବତ ଓ ବନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ନିଜ ଶିରରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
Verse 14
यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागज:।।।।खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदाभवेत्।
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ! ପର୍ବଦିନରେ ବିଶ୍ରାମାର୍ଥେ ସେଇ ମହାଗଜ କ୍ଲାନ୍ତିବଶେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଲେ, ସେତେବେଳେ ଭୂମିକମ୍ପ ଘଟେ।
Verse 15
तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम्।।।।मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम्।
ହେ ରାମ! ଦିଶାପାଳ ଏହି ମହାଗଜକୁ ସମ୍ମାନ କରି ସେମାନେ ତାହାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ; ପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ରସାତଳକୁ ଗଲେ।
Verse 16
तत: पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदु: पुन:।।।।दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम्।महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम्।।।।शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम्।
ତାପରେ ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଭେଦି ପୁନଃ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସେମାନେ ମହାଗଜ ମହାପଦ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ମହାତ୍ମା, ପର୍ବତସଦୃଶ ଅତିବିଶାଳ—ଯେ ଶିର ଉପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ତାହା ଦେଖି ସେମାନେ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
Verse 17
तत: पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदु: पुन:।।1.40.16।।दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम्।महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम्।।1.40.17।।शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम्।
ତାପରେ ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଭେଦି ପୁନଃ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସେମାନେ ମହାଗଜ ମହାପଦ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ମହାତ୍ମା, ପର୍ବତସଦୃଶ ଅତିବିଶାଳ—ଯେ ଶିର ଉପରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ତାହା ଦେଖି ସେମାନେ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
Verse 18
तत: प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मन:।।।।षष्टि: पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम्।
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଷଷ୍ଟିହଜାର ପୁତ୍ର ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଭେଦି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 19
पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम्।।।।दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबला:।
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ମହାବଳୀମାନେ ପର୍ବତସମ ମହାନ ଦିଗ୍ଗଜ ‘ସୌମନସ’ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 20
तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम्।खनन्त स्समुपक्रान्ता दिशं हैमवतीं तत:।।।।
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିରାମୟତା ପଚାରି, ସେମାନେ ଖନନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପରେ ହୈମବତୀ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 21
उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम्।।।।भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम्।
ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସେମାନେ ହିମସଦୃଶ ଧବଳ, ମଙ୍ଗଳମୟ ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦିଗ୍ଗଜ ‘ଭଦ୍ର’ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 22
समालभ्य तत स्सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम्।।।।षष्टि: पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम्।
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଏବଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେହି ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ବସୁଧାତଳକୁ ଭେଦି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ।
Verse 23
तत: प्रागुत्तरां गत्वा सागरा: प्रथितां दिशम्।।।।रोषादभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजा:।
ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ, କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଧରାକୁ ଖୋଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 24
ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबला:।।।।ददृशु: कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम्।हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरत:।।।।प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन।
କିନ୍ତୁ ସେଇ ମହାତ୍ମା, ଭୀମବେଗୀ ଓ ମହାବଳୀ ସଗରପୁତ୍ରମାନେ ସେଠାରେ ସନାତନ ବାସୁଦେବ କପିଳଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଦେବଙ୍କ ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ମଧ୍ୟ ନିକଟରେ ଚରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ସମସ୍ତେ ଅତୁଳ ହର୍ଷରେ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲେ।
Verse 25
ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबला:।।1.40.24।।ददृशु: कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम्।हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरत:।।1.40.25।।प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन।
ସେଇ ମହାତ୍ମା, ଭୀମବେଗୀ ଓ ମହାବଳୀ ସଗରପୁତ୍ରମାନେ ସେଠାରେ ସନାତନ ବାସୁଦେବ କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଦିବ୍ୟଙ୍କ ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ମଧ୍ୟ ନିକଟରେ ଚରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ସମସ୍ତେ ଅତୁଳ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲେ।
Verse 26
ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणा:।।।।खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधरा:।अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन्।।।।
ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ଚିହ୍ନି, କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ ସେମାନେ—ଖନିତ୍ର ଓ ଲାଙ୍ଗଳ ଧରି, ନାନା ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ପଥର ଉଠାଇ—କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଧାଇଆସି, “ଠିଆ ହେ! ଠିଆ ହେ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
Verse 27
ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणा:।।1.40.26।।खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधरा:।अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन्।।1.40.27।।
ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ଚିହ୍ନି, କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ ସେମାନେ—ଖନିତ୍ର ଓ ଲାଙ୍ଗଳ ଧରି, ନାନା ଗଛ ଓ ପଥର ଉଠାଇ—କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଧାଇଆସି, “ଠିଆ ହେ! ଠିଆ ହେ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
Verse 28
अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञीयं हृतवानसि।दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान् विद्धि नस्सगरात्मजान् ।।।।
ତୁମେ ଆମର ଯଜ୍ଞର ଯଜ୍ଞୀୟ ଅଶ୍ୱକୁ ଚୋରି କରିନେଇଛ। ହେ ଦୁର୍ମତି! ଜାଣ, ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଆମେ ସଗରର ପୁତ୍ରମାନେ।
Verse 29
श्रुत्वा तु वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन।रोषेण महताऽऽविष्टो हुङ्कारमकरोत्तदा।।।।
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, କପିଳ ମହର୍ଷି ମହାକ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ‘ହୁଁ’କାର କଲେ।
Verse 30
ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना।भस्मराशीकृतास्सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजा:।।।।
ତାପରେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅପ୍ରମେୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହାତ୍ମା କପିଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଗରର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଭସ୍ମରାଶି ହୋଇଗଲେ।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the sons of Sagara accusing Kapila of stealing the sacrificial horse and rushing to attack without verification; the dilemma centers on whether ritual urgency justifies suspicion and violence, especially toward an ascetic figure.
The sarga teaches that adharma rooted in anger and misrecognition can destroy even powerful agents; true discernment (viveka) and reverence toward realized beings are integral to sustaining both ritual purpose and moral order.
Rasātala and the northeast digging route are emphasized, along with the cosmological ‘landmarks’ of the four diggajas (Virūpākṣa, Mahāpadma, Saumanasa, Bhadra) and the etiological explanation of earthquakes linked to their movement on sacred days.