Sarga 29

Verse 1

अथ तस्याप्रमेयस्य तद्वनं परिपृच्छत:।विश्वामित्रो महातेजा व्याख्यातुमुपचक्रमे।।1.29.1।।

ଅପ୍ରମେୟ ପରାକ୍ରମୀ ରାମ ସେଇ ବନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ; ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାହାର ବିବରଣୀ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 2

इह राम महाबाहो विष्णुर्देववर: प्रभु:।वर्षाणि सुबहूनीह तथा युगशतानि च।।1.29.2।।तपश्चरणयोगार्थमुवास सुमहातपा:।

ଏଠାରେ, ହେ ମହାବାହୁ ରାମ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ଯୋଗସାଧନା ଓ ତପଶ୍ଚରଣର ନିମିତ୍ତେ ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷ, ଏପରିକି ଯୁଗଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାତପସ୍ବୀ ହୋଇ ନିବାସ କଲେ।

Verse 3

एष पूर्वाश्रमो राम वामनस्य महात्मन:।।1.29.3।।सिद्धाश्रम इति ख्यातस्सिद्धो ह्यत्र महातपा:।

“ମୁନିପୁଙ୍ଗବ! ଆଜିଏ ଦୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏହି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧ ହେଉ; ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ସତ୍ୟ ହେଉ।”

Verse 4

एतस्मिन्नेव काले तु राजा वैरोचनिर्बलि:।।1.29.4।।निर्जित्य दैवतगणान् सेन्द्रांश्च समरुद्गणान्। कारयामास तद्राज्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुत:।।1.29.5।।

ସେଇ ସମୟରେ ବିରୋଚନପୁତ୍ର ରାଜା ବଳି—ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ ଦେବଗଣକୁ ଜୟ କରି—ତିନି ଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ ସେଇ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु राजा वैरोचनिर्बलि:।।1.29.4।।निर्जित्य दैवतगणान् सेन्द्रांश्च समरुद्गणान्। कारयामास तद्राज्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुत:।।1.29.5।।

ସେଇ ସମୟରେ ବିରୋଚନପୁତ୍ର ରାଜା ବଳି—ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ ଦେବଗଣକୁ ଜୟ କରି—ତିନି ଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ ସେଇ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।

Verse 6

बलेस्तु यजमानस्य देवास्साग्निपुरोगमा:।समागम्य स्वयं चैव विष्णुमूचुरिहाश्रमे।।1.29.6।।

ବଳି ଯଜମାନ ହୋଇ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଗାମୀ କରି ଦେବମାନେ ସମାଗମ କରି, ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 7

बलिर्वैरोचनिर्विष्णो यजते यज्ञमुत्तमम्।असमाप्ते क्रतौ तस्मिन् स्वकार्यमभिपद्यताम्।।1.29.7।।

“ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କରୁଛି; ସେଇ କ୍ରତୁ ସମାପ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଆମ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ।”

Verse 8

ये चैनमभिवर्तन्ते याचितार इतस्तत:।यच्च यत्र यथावच्च सर्वं तेभ्य: प्रयच्छति।।1.29.8।।

ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଯେ ଯାଚକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆସି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି—ଯାହା ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି, ଯଥାବିଧି ଯେପରି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି—ସେ ସବୁକିଛି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 9

स त्वं सुरहितार्थाय मायायोगमुपागत:।वामनत्वं गतो विष्णो कुरु कल्याणमुत्तमम्।।1.29.9।।

ଏହେତୁ ଦେବହିତାର୍ଥେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ତୁମ ମାୟାଯୋଗରେ ବାମନରୂପ ଧାରଣ କରି ଏହି ପରମ କଲ୍ୟାଣକର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର।

Verse 10

एतस्मिन्नन्तरे राम कश्यपोऽग्निसमप्रभ:।अदित्या सहितो राम दीप्यमान इवौजसा।।1.29.10।।देवीसहायो भगवान् दिव्यं वर्षसहस्रकम् ।व्रतं समाप्य वरदं तुष्टाव मधुसूदनम्।।1.29.11।।

“ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ହେ ରାମ! ଅଗ୍ନିସମ ପ୍ରଭାବାନ କଶ୍ୟପ, ଅଦିତି ସହିତ, ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ,” ବୋଲି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କଥା କହିଲେ।

Verse 11

एतस्मिन्नन्तरे राम कश्यपोऽग्निसमप्रभ:।अदित्या सहितो राम दीप्यमान इवौजसा।।1.29.10।।देवीसहायो भगवान् दिव्यं वर्षसहस्रकम् ।व्रतं समाप्य वरदं तुष्टाव मधुसूदनम्।।1.29.11।।

“ଦେବୀ (ଅଦିତି)ଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଭଗବାନ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷର ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି, ବରଦାତା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ,” (ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଗକୁ କହିଲେ)।

Verse 12

तपोमयं तपोराशिं तपोमूर्तिं तपात्मकम्।तपसा त्वां सुतप्तेन पश्यामि पुरुषोत्तमम्।।1.29.12।।

ତୁମେ ତପୋମୟ—ତପସ୍‌ର ରାଶି, ତପସ୍‌ର ମୂର୍ତ୍ତି, ତପସ୍‌ହିଁ ତୁମ ସ୍ୱରୂପ। ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ସୁତପ୍ତ କଠୋର ତପସା ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ କରୁଛି।

Verse 13

शरीरे तव पश्यामि जगत्सर्वमिदं प्रभो।त्वमनादिरनिर्देश्यस्त्वामहं शरणं गत:।।1.29.13।।

ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଶରୀରରେ ମୁଁ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଦେଖୁଛି। ତୁମେ ଅନାଦି ଓ ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଗଲି।

Verse 14

तमुवाच हरि: प्रीत: कश्यपं धूतकल्मषम्।वरं वरय भद्रं ते वरार्होऽसि मतो मम ।।1.29.14।।

ତେବେ ପ୍ରୀତ ହରି, କଲ୍ମଷ ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବର ମାଗ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବରାର୍ହ ଓ ପ୍ରିୟ।”

Verse 15

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मारीच: कश्यपोऽब्रवीत्।अदित्या देवतानां च मम चैवानुयाचत:।।1.29.15।।वरं वरद सुप्रीतो दातुमर्हसि सुव्रत।

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି, ମରୀଚିବଂଶଜ କଶ୍ୟପ କହିଲେ: “ହେ ବରଦ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅଦିତି ପାଇଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୋଧିତ ବର ଦେବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।”

Verse 16

पुत्रत्वं गच्छ भगवन्नदित्या मम चानघ।।1.29.16।।भ्राता भव यवीयांस्त्वं शक्रस्यासुरसूदन ।शोकार्तानां तु देवानां साहाय्यं कर्तुमर्हसि।।1.29.17।।

ହେ ଭଗବନ୍, ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭୁ! ଅଦିତି ଓ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ। ହେ ଅସୁରସୂଦନ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ହେଉ; ଶୋକାର୍ତ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 17

पुत्रत्वं गच्छ भगवन्नदित्या मम चानघ।।1.29.16।।भ्राता भव यवीयांस्त्वं शक्रस्यासुरसूदन ।शोकार्तानां तु देवानां साहाय्यं कर्तुमर्हसि।।1.29.17।।

ହେ ଭଗବନ୍, ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭୁ! ଅଦିତି ଓ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ। ହେ ଅସୁରସୂଦନ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ହେଉ; ଶୋକାର୍ତ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 18

अयं सिद्धाश्रमो नाम प्रसादा त्ते भविष्यति।सिद्धे कर्मणि देवेश उत्तिष्ठ भगवन्नित:।।1.29.18।।

ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ହେ ଦେବେଶ, ମୋର କର୍ମ ସିଦ୍ଧ ହେଲା; ହେ ଭଗବନ୍, ଏବେ ଏଠାରୁ ଉଠି ପ୍ରସ୍ଥାନ କର।

Verse 19

अथ विष्णुर्महातेजा अदित्यां समजायत।वामनं रूपमास्थाय वैरोचनिमुपागमत्।।1.29.19।।

ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବୈରୋଚନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଲିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 20

त्रीन् क्रमानथ भिक्षित्वा प्रतिगृह्य च मानद:।आक्रम्य लोकान् लोकात्मा सर्वभूतहिते रत:।।1.29.20।।महेन्द्राय पुन: प्रादान्नियम्य बलिमोजसा।त्रैलोक्यं स महातेजाश्चक्रे शक्रवशं पुन:।।1.29.21।।

ତାପରେ ମାନଦ, ଲୋକାତ୍ମା ଓ ସର୍ବଭୂତହିତେ ରତ ପ୍ରଭୁ ବଲିଙ୍କ ନିକଟରୁ ତିନି ପଦକ୍ଷେପ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ତିନି ପଦକ୍ଷେପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆବୃତ କଲେ। ପରେ ନିଜ ଓଜସ୍‌ରେ ବଲିଙ୍କୁ ନିୟମିତ କରି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁ ତ୍ରିଲୋକକୁ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦାନ କରି, ଶକ୍ରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଆବାର ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 21

त्रीन् क्रमानथ भिक्षित्वा प्रतिगृह्य च मानद:।आक्रम्य लोकान् लोकात्मा सर्वभूतहिते रत:।।1.29.20।।महेन्द्राय पुन: प्रादान्नियम्य बलिमोजसा।त्रैलोक्यं स महातेजाश्चक्रे शक्रवशं पुन:।।1.29.21।।

ତାପରେ ମାନଦ, ଲୋକାତ୍ମା ଓ ସର୍ବଭୂତହିତେ ରତ ପ୍ରଭୁ ବଲିଙ୍କ ନିକଟରୁ ତିନି ପଦକ୍ଷେପ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ତିନି ପଦକ୍ଷେପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆବୃତ କଲେ। ପରେ ନିଜ ଓଜସ୍‌ରେ ବଲିଙ୍କୁ ନିୟମିତ କରି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁ ତ୍ରିଲୋକକୁ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦାନ କରି, ଶକ୍ରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଆବାର ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 22

तेनैष पूर्वमाक्रान्त आश्रमश्श्रमनाशन:।मयापि भक्तय तस्यैष वामनस्योपभुज्यते।।1.29.22।।

ଶ୍ରମନାଶକ ଏହି ଆଶ୍ରମ ପୂର୍ବେ ସେଇ ବାମନ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥିଲା; ସେ ବାମନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଏବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଉପଭୋଗ କରି ପାଳନ କରୁଛି।

Verse 23

एतमाश्रममायान्ति राक्षसा विघ्नकारिण:।अत्रैव पुरुषव्याघ्र हन्तव्या दुष्टचारिण:।।1.29.23।।

ବିଘ୍ନକାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ହିଁ ଆସନ୍ତି; ଏଠି ହିଁ, ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟଚାରୀମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

अद्य गच्छामहे राम सिद्धाश्रममनुत्तमम्।तदाश्रमपदं तात तवाप्येतद्यथा मम।।1.29.24।।

ଆଜି, ହେ ରାମ, ଆମେ ଅନୁତ୍ତମ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ଯାଉ; ହେ ତାତ, ଏହି ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନକୁ ମୋର ପରି ତୁମର ମଧ୍ୟ ବୋଲି ଭାବ।

Verse 25

प्रविशन्नाश्रमपदं व्यरोचत महामुनि:।शशीव गतनीहार: पुनर्वसुसमन्वित:।।1.29.25।।

ମହାମୁନି ଆଶ୍ରମପଦରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ—ଯେପରି କୁହୁଡ଼ିମୁକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଶୋଭେ।

Verse 26

तं दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे सिद्धाश्रमनिवासिन:।उत्पत्त्योत्पत्त्य सहसा विश्वामित्रमपूजयन्।।1.29.26।।

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ସହସା ଉଠି ପଡ଼ି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 27

यथार्हं चक्रिरे पूजां विश्वामित्राय धीमते।तथैव राजपुत्राभ्यामकुर्वन्नतिथिक्रियाम्।।1.29.27।।

ଧୀମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାର୍ହ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ଏବଂ ସେହିପରି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଥିକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 28

मुहूर्तमथ विश्रान्तौ राजपुत्रावरिन्दमौ।प्राञ्जली मुनिशार्दूलमूचतू रघुनन्दनौ।।1.29.28।।

କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଶ୍ରାମ କରି ସାରି, ଶତ୍ରୁଦମନ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର—ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ—ପ୍ରାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 29

अद्यैव दीक्षां प्रविश भद्रं ते मुनिपुङ्गव।सिद्धाश्रमोऽयं सिद्धस्स्यात् सत्यमस्तु वचस्तव।।1.29.29।।

“ମୁନିପୁଙ୍ଗବ! ଆଜିଏ ଦୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏହି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧ ହେଉ; ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ସତ୍ୟ ହେଉ।”

Verse 30

एवमुक्तो महातेजा विश्वामित्रो महान् ऋषि: ।प्रविवेश तदा दीक्षां नियतो नियतेन्द्रिय:।।1.29.30।।

ଏପରି କୁହାଯାଇ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର—ବ୍ରତରେ ନିୟତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂୟମୀ—ସେତେବେଳେ ଦୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 31

कुमारावपि तां रात्रिमुषित्वा सुसमाहितौ।प्रभातकाले चोत्थाय पूर्वां सन्ध्यामुपास्य च।।1.29.31।।स्पृष्टोदकौ शुची जप्यं समाप्य नियमेन च ।हुताग्निहोत्रमासीनं विश्वामित्रमवन्दताम् ।।1.29.32।।

ସେଇ ଦୁଇ କୁମାର ମଧ୍ୟ ସୁସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ସେ ରାତି କାଟି, ପ୍ରଭାତକାଳେ ଉଠି ପୂର୍ବାହ୍ନ ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପାସନା କଲେ।