Sarga 26

Verse 1

मुनेर्वचनमक्लीबं श्रुत्वा नरवरात्मज:।राघव: प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रत्युवाच दृढव्रत:।।1.26.1।।

ମୁନିଙ୍କ ଅକ୍ଲୀବ ଓ ଅଡ଼ିଗ ବଚନ ଶୁଣି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଘବ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ହୋଇ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 2

पितुर्वचननिर्देशात्पितुर्वचनगौरवात्। वचनं कौशिकस्येति कर्तव्यमविशङ्कया।।1.26.2।।

ପିତାଙ୍କ ବଚନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରୁ, ପିତୃବଚନର ଗୌରବରୁ, ଏବଂ ଏହା କୌଶିକ (ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର)ଙ୍କ ବଚନ ମଧ୍ୟ ହେବାରୁ—ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ, ନିର୍ଦ୍ଦ୍ୱିଧାୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

अनुशिष्टोऽस्म्ययोध्यायां गुरुमध्ये महात्मना।पित्रा दशरथेनाहं नावज्ञेयं हि तद्वच:।।1.26.3।।

ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଗୁରୁଜନ ଓ ଆଚାର୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମହାତ୍ମା ପିତା ଦଶରଥ ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବଚନକୁ ଅବଜ୍ଞା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 4

सोऽहं पितुर्वचश्श्रुत्वा शासनाद्ब्रह्मवादिन:।करिष्यामि न सन्देहस्ताटकावधमुत्तमम्।।1.26.4।।

“ପିତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ ତାଟକାବଧ କରିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”॥

Verse 5

गोब्राह्मणहितार्थाय देशस्यास्य सुखाय च।तव चैवाप्रमेयस्य वचनं कर्तुमुद्यत:।।1.26.5।।

“ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ଏହି ଦେଶର ସୁଖ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ହେ ଅପ୍ରମେୟ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ, ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରିବାକୁ ମୁଁ ଉଦ୍ୟତ।”॥

Verse 6

एवमुक्त्वा धनुर्मध्ये बध्वा मुष्टिमरिन्दम:।ज्याशब्दमकरोत्तीव्रं दिशश्शब्देन नादयन्।।1.26.6।।

ଏପରି କହି ଶତ୍ରୁଦମନ ଶ୍ରୀରାମ ଧନୁଷର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମୁଷ୍ଟି ବାନ୍ଧିଲେ; ତୀବ୍ର ଜ୍ୟାଶବ୍ଦ କରି, ସେହି ନାଦରେ ଦିଗଦିଗନ୍ତକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇଦେଲେ॥

Verse 7

तेन शब्देन वित्रस्तास्ताटकावनवासिन:।ताटका च सुसंक्रुद्धा तेन शब्देन मोहिता।।1.26.7।।

ସେହି ଶବ୍ଦରେ ତାଟକାବନର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ତାଟକା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେହି ଶବ୍ଦରେ ବିକଳ ହେଲା॥

Verse 8

तं शब्दमभिनिध्याय राक्षसी क्रोधमूर्छिता।श्रुत्वा चाभ्यद्रवद्वेगाद्यतश्शब्दो विनिस्सृत:।।1.26.8।।

ସେଇ ଶବ୍ଦକୁ ମନେ ଚିନ୍ତା କରି ରାକ୍ଷସୀ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତା ହେଲା; ଶୁଣିମାତ୍ରେ ଯେଉଁ ଦିଗରୁ ଶବ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ସେହି ଦିଗକୁ ବେଗରେ ଧାଇଗଲା।

Verse 9

तां दृष्ट्वा राघव: क्रुद्धां विकृतां विकृताननाम्।प्रमाणेनातिवृद्धां च लक्ष्मणं सोऽभ्यभाषत।।1.26.9।।

ତାକୁ କ୍ରୋଧିତା, ବିକୃତା, ବିକୃତମୁଖୀ ଏବଂ ପ୍ରମାଣରେ ଅତିବିଶାଳା ଦେଖି ରାଘବ (ରାମ) ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 10

पश्य लक्ष्मण यक्षिण्या भैरवं दारुणं वपु:।भिद्येरन् दर्शनादस्या भीरूणां हृदयानि च।।1.26.10।।

ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ—ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀର ଭୟାନକ ଓ ଦାରୁଣ ରୂପ! ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଭୀରୁମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଫାଟିଯିବ।

Verse 11

एनां पश्य दुराधर्षां मायाबलसमन्विताम्।विनिवृत्तां करोम्यद्य हृतकर्णाग्रनासिकाम्।।1.26.11।।

ଏହାକୁ ଦେଖ—ଦୁର୍ଧର୍ଷା, ମାୟାବଳରେ ସମନ୍ୱିତା! ଆଜି ମୁଁ ତାକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଦେବି, ତାହାର କାନ ଓ ନାକର ଅଗ୍ରଭାଗ କାଟି।

Verse 12

न ह्येनामुत्सहे हन्तुं स्त्रीस्वभावेन रक्षिताम्।वीर्यं चास्यां गतिं चापि हनिष्यामीति मे मति:।।1.26.12।।

ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତା ଥିବାରୁ ମୁଁ ତାକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁନି; ମୋର ମତ ଏହି—ତାହାର ବୀର୍ୟ ଓ ଗତିଶକ୍ତି, ଉଭୟକୁ ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିବି।

Verse 13

एवं ब्रुवाणे रामे तु ताटका क्रोधमूर्छिता।उद्यम्य बाहू गर्जन्ती राममेवाभ्यधावत।।1.26.13।।

ରାମ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ତାଟକା କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତା ହୋଇ; ବାହୁ ଉଠାଇ ଗର୍ଜନ କରି ସିଧାସଳଖ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲା।

Verse 14

विश्वामित्रस्तु ब्रह्मर्षिर्हुङ्कारेणाभिभर्त्स्यताम्।स्वस्ति राघवयोरस्तु जयं चैवाभ्यभाषत।।1.26.14।।

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଙ୍କର ହୁଂକାରରେ ତାକୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି କହିଲେ—“ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ତି ଓ ଜୟ ହେଉ।”

Verse 15

उद्धून्वाना रजो घोरं ताटका राघवावुभौ।रजोमोहेन महता मुहूर्तं सा व्यमोहयत्।।1.26.15।।

ଭୟଙ୍କର ଧୂଳି ଉଡ଼ାଇ ତାଟକା ମହା ରଜୋମୋହରେ ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ବିମୋହିତ କଲା।

Verse 16

ततो मायां समास्थाय शिलावर्षेण राघवौ।अवाकिरत्सुमहता ततश्चुक्रोध राघव:।।1.26.16।।

ତାପରେ ମାୟା ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ମହା ଶିଳାବର୍ଷାରେ ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ପଥର ବର୍ଷାଇଲା; ତାହା ଦେଖି ରାମ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ।

Verse 17

शिलावर्षं महत्तस्याश्शरवर्षेण राघव:।प्रतिहत्योपधावन्त्या: करौ चिच्छेद पत्रिभि: ।।1.26.17।।

ତାହାର ମହା ଶିଳାବର୍ଷାକୁ ରାଘବ ଶରବର୍ଷାରେ ପ୍ରତିହତ କଲେ; ଏବଂ ସେ ଧାଇଆସୁଥିବାବେଳେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାହାର ଦୁଇ ହାତ କାଟିଦେଲେ।

Verse 18

ततश्छिन्नभुजां श्रान्तामभ्याशे परिगर्जतीम्।सौमित्रिरकरोत्क्रोधाद्धृतकर्णाग्रनासिकाम्।।1.26.18।।

ତାପରେ ଛିନ୍ନଭୁଜା ହୋଇ କ୍ଳାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମୀପରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ତାକୁ ଦେଖି ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) କ୍ରୋଧରେ ତାହାର କାନର ଅଗ୍ର ଓ ନାସିକାର ଅଗ୍ର କାଟିଦେଲେ।

Verse 19

कामरूपधरा सद्य: कृत्वा रूपाण्यनेकश: ।अन्तर्धानं गता यक्षी मोहयन्तीव मायया ।।1.26.19।।अश्मवर्षं विमुञ्चन्ती भैरवं विचचार ह ।

କାମରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ସେଇ ଯକ୍ଷୀ ତୁରନ୍ତ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମାୟାରେ ମୋହିତ କରୁଥିବା ପରି, ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲା। ପରେ ଭୟଙ୍କର ପାଷାଣବର୍ଷା ଛାଡ଼ି, ଭୀଷଣ ଭାବରେ ଚାରିଦିଗେ ବିଚରଣ କଲା।

Verse 20

ततस्तावश्मवर्षेण कीर्यमाणौ समन्तत:।।1.26.20।।दृष्ट्वा गाधिसुतश्श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।

ତାପରେ ପାଷାଣବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆଘାତ ପାଉଥିବା ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗାଧିପୁତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ (ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର) ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 21

अलं ते घृणया राम पापैषा दुष्टचारिणी।।1.26.21।।यज्ञविघ्नकरी यक्षी पुरावर्धति मायया।

“ହେ ରାମ, ଦୟା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ପାପିଣୀ ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣୀ—ଯଜ୍ଞବିଘ୍ନକାରିଣୀ ଯକ୍ଷୀ; ନିଜ ମାୟାରେ ସେ ପୁଣି ପୂର୍ବବତ୍ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇନେବ।”

Verse 22

वध्यतां तावदेवैषा पुरा सन्ध्या प्रवर्तते।।1.26.22।।रक्षांसि सन्ध्याकालेषु दुर्धर्षाणि भवन्ति वै।

ସନ୍ଧ୍ୟା ପ୍ରବେଶ ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ତୁରନ୍ତ ବଧ କର; କାରଣ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 23

इत्युक्तस्तु तदा यक्षी अश्मवृष्ट्याभिवर्षतीम्।।1.26.23।।दर्शयन् शब्दवेधित्वं तां रुरोध स सायकै:।

ଏପରି କୁହାଯାଇ, ରାମ ଶବ୍ଦବେଧନର ନିଜ କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ପଥରବୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ସେ ଯକ୍ଷୀକୁ ନିଜ ଶରଦ୍ୱାରା ରୋକିଦେଲେ।

Verse 24

सा रुद्धा शरजालेन मायाबलसमन्विता।।1.26.24।।अभिदुद्राव काकुत्स्थं लक्ष्मणं च विनेदुषी।

ଶରଜାଳରେ ରୋକାଯାଇ, ମାୟାବଳସମନ୍ୱିତ ସେ ରାକ୍ଷସୀ ଗର୍ଜନ କରି କାକୁତ୍ସ୍ଥ କୁମାର ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଆସିଲା।

Verse 25

तामापतन्तीं वेगेन विक्रान्तामशनीमिव।।1.26.25।।शरेणोरसि विव्याथ सा पपात ममार च।

ବେଗରେ ଧାଇଆସୁଥିବା, ଅଶନୀ ସମ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ତାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ସେ ଏକ ଶର ବିଦ୍ଧ କଲେ; ସେ ପଡ଼ିଗଲା ଓ ମରିଗଲା।

Verse 26

तां हतां भीमसङ्काशां दृष्ट्वा सुरपतिस्तदा।।1.26.26।।साधु साध्विति काकुत्स्थं सुराश्च समपूजयन्।

ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ସେ ହତା ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି ସମ୍ମାନିତ କଲେ।

Verse 27

उवाच परमप्रीत स्सहस्राक्ष: पुरन्दर:।।1.26.27।।सुराश्च सर्वे संहृष्टा विश्वामित्रमथाब्रुवन्।

ତେବେ ପରମ ପ୍ରୀତ ସହସ୍ରନେତ୍ର ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହର୍ଷିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 28

मुने कौशिक भद्रं ते सेन्द्रास्सर्वे मरुद्गणा:।।1.26.28।।तोषिता: कर्मणाऽनेन स्नेहं दर्शय राघवे।

“ହେ ମୁନି କୌଶିକ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ ଏହି କର୍ମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କର।”

Verse 29

प्रजापतेर्भृशाश्वस्य पुत्रान् सत्यपराक्रमान्।।1.26.29।।तपोबलभृतो ब्रह्मन् राघवाय निवेदय।

“ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ପ୍ରଜାପତି ଭୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ପୁତ୍ରସ୍ୱରୂପ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ—ତପୋବଳରେ ପୋଷିତ—ରାଘବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର।”

Verse 30

पात्रभूतश्च ते ब्रह्मंस्तवानुगमने धृत:।।1.26.30।।कर्तव्यं च महत्कर्म सुराणां राजसूनुना।

“ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ସେ ତୁମ ଅନୁଗମନରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଏହି ଦାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର; ଦେବତାମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ହେବା ଉଚିତ।”

Verse 31

एवमुक्त्वा सुरास्सर्वे हृष्टा जग्मुर्यथागतम्।।1.26.31।।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य ततस्सन्ध्या प्रवर्तते।

ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ତାପରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 32

ततो मुनिवर: प्रीतस्ताटकावधतोषित:।।1.26.32।।मूर्ध्नि राममुपाघ्राय इदं वचनमब्रवीत्।

ତାପରେ ତାଟକାବଧରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରୀତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ସ୍ନେହରେ ଚୁମ୍ବନ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 33

इहाद्य रजनीं राम वसेम शुभदर्शन।।1.26.33।।श्व: प्रभाते गमिष्यामस्तदाश्रमपदं मम।

ହେ ରାମ, ଶୁଭଦର୍ଶନ! ଆଜି ରାତି ଆମେ ଏଠାରେ ବସିବା; କାଲି ପ୍ରଭାତେ ମୋ ଆଶ୍ରମପଦକୁ ଯିବା।

Verse 34

विश्वामित्रवच: श्रुत्वा हृष्टो दशरथात्मज:।।1.26.34।।उवास रजनीं तत्र ताटकाया वने सुखम्।

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ହର୍ଷିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଟକାର ବନରେ ସେଠାରେ ସୁଖରେ ରାତି କାଟିଲେ।

Verse 35

मुक्तशापं वनं तच्च तस्मिन्नेव तदाहनि।।1.26.35।।रमणीयं विबभ्राज यथा चैत्ररथं वनम्।

ସେହି ଦିନେ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ବନ ମଧ୍ୟ ରମଣୀୟ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା—ଯେପରି ଚୈତ୍ରରଥ ବନ ଶୋଭା ପାଏ।

Verse 36

निहत्य तां यक्षसुतां स राम:प्रशस्यमानस्सुरसिद्धसङ्घै:।उवास तस्मिन्मुनिना सहैवप्रभातवेलां प्रतिबोध्यमान:।।1.26.36।।

ଯକ୍ଷକନ୍ୟାକୁ ନିହତ କରି, ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧଗଣଙ୍କ ସଂଘଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଶ୍ରୀରାମ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଲେ; ପ୍ରଭାତବେଳେ ଆଗାମୀ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ କରାଗଲେ॥