Sarga 21

Verse 1

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्नेहपर्याकुलाक्षरम्।समन्यु: कौशिको वाक्यं प्रत्युवाच महीपतिम्।।।।

ରାଜାଙ୍କ ପିତୃସ୍ନେହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଅକ୍ଷରେ କମ୍ପିତ ଯେ ଵଚନ, ତାହା ଶୁଣି କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ କୌଶିକ (ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର) ଧରାଧିପତିଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 2

पूर्वमर्थं प्रतिश्रुत्य प्रतिज्ञां हातुमिच्छसि।राघवाणामयुक्तोऽयं कुलस्यास्य विपर्यय:।।1.21.2।।

ପୂର୍ବେ ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ଏବେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ; ଏହା ରାଘବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଏହି ରାଜବଂଶ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ବିପର୍ୟୟ।

Verse 3

यदीदं ते क्षमं राजन् गमिष्यामि यथाऽगतम्।मिथ्याप्रतिज्ञ: काकुत्स्थ सुखीभव सबान्धव:।।।।

ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ଏହା ତୁମକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଲାଗେ, ତେବେ ମୁଁ ଯେପରି ଆସିଥିଲି ସେପରି ଫେରିଯିବି। ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶଜ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ମିଥ୍ୟା କରି ସବାନ୍ଧବ ସହିତ ସୁଖୀ ରୁହ।

Verse 4

तस्य रोषपरीतस्य विश्वामित्रस्य धीमत:।चचाल वसुधा कृत्स्ना विवेश च भयं सुरान्।।।।

ଧୀମାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହେବା ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମନେ ଭୟ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 5

त्रस्तरूपं तु विज्ञाय जगत्सर्वं महानृषि:।नृपतिं सुव्रतो धीरो वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्।।।।

ସମଗ୍ର ଜଗତ ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସୁବ୍ରତ ଧୀର ମହର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ନୃପତିଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 6

इक्ष्वाकूणां कुले जातस्साक्षाद्धर्म इवापर:।धृतिमान् सुव्रत: श्रीमान्नधर्मं हातुमर्हसि।।।।

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଧର୍ମ ସମାନ—ଦୃଶ୍ୟରୂପେ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ହେଉଛ। ଧୃତିମାନ, ସୁବ୍ରତ, ଶ୍ରୀମାନ ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 7

त्रिषु लोकेषु विख्यातो धर्मात्मा इति राघव।स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व नाधर्मं वोढुमर्हसि।।।।

ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ‘ଧର୍ମାତ୍ମା’ ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ। ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅ; ଅଧର୍ମକୁ ବହନ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 8

संश्रुत्यैवं करिष्यामीत्यकुर्वाणस्य राघव।इष्टापूर्तवधो भूयात्तस्माद्रामं विसर्जय।।।।

ହେ ରାଘବ, ‘ଏଭଳି କରିବି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଯେ ପାଳନ କରେନାହିଁ, ତାହାର ଇଷ୍ଟ-ପୂର୍ତ୍ତ (ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ) ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ତେଣୁ ରାମଙ୍କୁ ମୁନିଙ୍କ ସହ ପ୍ରେଷଣ କର।

Verse 9

कृतास्त्रमकृतास्त्रं वा नैनं शक्ष्यन्ति राक्षसा:।गुप्तं कुशिकपुत्रेण ज्वलनेनामृतं यथा।।।।

କୃତାସ୍ତ୍ର ହେଉ କି ଅକୃତାସ୍ତ୍ର—ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; କାରଣ କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରୂପେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଅମୃତକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ।

Verse 10

एष विग्रहवान् धर्म एष वीर्यवतां वर:।एष बुध्याऽधिको लोके तपसश्च परायणम्।।।।

ଏ ଧର୍ମର ସାକାର ରୂପ; ଏ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଲୋକେ ବୁଦ୍ଧିରେ ସର୍ବାଧିକ, ତପସ୍ୟାବଳରେ ପରମ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 11

एषोऽस्त्रान् विविधान्वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे।नैनमन्य: पुमान्वेत्ति न च वेत्स्यन्ति केचन।।।।

ତ୍ରିଲୋକରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମଧ୍ୟରେ ଥିବା ନାନାପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ସେ ଜାଣନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଜାଣେନି—ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ କେହି ଜାଣିବେ ନାହିଁ।

Verse 12

न देवा नर्षय: केचिन्नासुरा न च राक्षसा:।गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगा:।।।।

ନ ଦେବ, ନ କେହି ଋଷି, ନ ଅସୁର, ନ ରାକ୍ଷସ; ନ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯକ୍ଷ, ନ କିନ୍ନର, ନ ମହୋରଗ—ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ସମକକ୍ଷ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 13

सर्वास्त्राणि भृशाश्वस्य पुत्रा: परमधार्मिका:।कौशिकाय पुरा दत्ता यदा राज्यं प्रशासति।।।।

ଭୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପରମଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ରମାନେ, ସେ ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ପୁରାକାଳରେ ସେହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର କୌଶିକଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 14

तेऽपि पुत्रा भृशाश्वस्य प्रजापतिसुतासुता:।नैकरूपा महावीर्या दीप्तिमन्तो जयावहा:।।।।

ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର—ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟାର ସନ୍ତାନ-ସନ୍ତତି—ନାନାରୂପଧାରୀ, ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଜୟଦାୟକ ଥିଲେ।

Verse 15

जया च सुप्रभा चैव दक्षकन्ये सुमध्यमे।ते सुवातेऽस्त्रशस्त्राणि शतं परमभास्वरम्।।।।

ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାଦ୍ୱୟ—ସୁମଧ୍ୟମା ଜୟା ଓ ସୁପ୍ରଭା—ପରମ ଭାସ୍ୱର ଶତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 16

पञ्चाशतं सुतान् लेभे जया नाम परान् पुरा।वधायासुरसैन्यानाममेयान् कामरूपिण:।।।।

ପୂର୍ବକାଳରେ ଜୟା ନାମକା ଦେବୀ ପଚାଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଅମେୟଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପଧାରୀ—ଅସୁରସେନାଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ।

Verse 17

सुप्रभाऽजनयच्चापि पुत्रान्पञ्चाशतं पुन:।संहारान्नामदुर्धर्षान् दुराक्रामान् बलीयस:।।।।

ସୁପ୍ରଭା ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ପଚାଶ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେମାନେ ‘ସଂହାର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ଦୁରାକ୍ରମ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳୀୟାନ।

Verse 18

तानि चास्त्राणि वेत्त्येष यथावत्कुशिकात्मज:।अपूर्वाणां च जनने शक्तो भूयस्स धर्मवित्।।।।

କୁଶିକାତ୍ମଜ ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ଏବଂ ଧର୍ମବିଦ ହେବାରୁ, ଅଧିକରେ ଅପୂର୍ବ ନୂତନ ଅସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ।

Verse 19

एवं वीर्यो महातेजा विश्वामित्रो महायशाः।न रामगमने राजन् संशयं कर्तुमर्हसि।।।।

ଏହିପରି ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କର ପରାକ୍ରମ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ୍, ରାମଙ୍କ ତାଙ୍କ ସହ ଗମନ ବିଷୟରେ ତୁମେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 20

तेषां निग्रहणे शक्तस्स्वयं च कुशिकात्मज:।तव पुत्रहितार्थाय त्वामुपेत्याभियाचते।।।।

କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ହିତ ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସି ଏହି ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 21

इति मुनिवचनात्प्रसन्नचित्तोरघुवृषभस्तु मुमोद भास्वराङ्ग:।गमनमभिरुरोच राघवस्यप्रथितयशा: कुशिकात्मजाय बुध्या।।।।

ମୁନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରଘୁବଂଶର ବୃଷଭ ଦଶରଥଙ୍କ ଚିତ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବିବେକବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରଥିତଯଶା ରାଜା କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ରାଘବଙ୍କ ଗମନକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।

Verse 22

କୁଶିକାତ୍ମଜ ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ଏବଂ ଧର୍ମବିଦ ହେବାରୁ, ଅଧିକରେ ଅପୂର୍ବ ନୂତନ ଅସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ।