Sarga 17
सप्तदशः सर्गः — देवसंवादः तथा वानर-ऋक्ष-उत्पत्तिः (Divine Council and the Generation of Vanara Allies)
बालकाण्ड
ଏହି ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗରେ ମହାକାବ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣ ଯୋଜନା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରରୂପେ ଅବତରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ସମବେତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି—ରାମ/ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ କାମରୂପତ୍ୱ-ସମ୍ପନ୍ନ, ଅତିବେଗୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଯୁଦ୍ଧନିପୁଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହଚରମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ପରେ ବାନର-ନେତାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମର ବର୍ଣ୍ଣନା ଆସେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି ବାଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାୟୁଙ୍କୁ ହନୁମାନ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନୀଳ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ନଳ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ତାରା, ବରୁଣଙ୍କୁ ସୁଷେଣ, ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଶରଭ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ। ବ୍ରହ୍ମା ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ପୂର୍ବସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାନ୍ତି—ଜମ୍ଭାଇ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟି-ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ସୂଚାଏ। ତାପରେ ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଆଦି ଅପ୍ସରା, ନାଗକନ୍ୟା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସଂଖ୍ୟ ବନବାସୀ ବାନର-ଋକ୍ଷ ସେନା ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଶିଳା-ବୃକ୍ଷକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରନ୍ତି, ନଖ-ଦନ୍ତରେ ପ୍ରହାର କରନ୍ତି, ପର୍ବତ କମ୍ପାଇଦେବା ବଳ ଓ ସମୁଦ୍ର ଲଂଘିବା ବେଗ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ବାଲିଙ୍କୁ ଭାଲୁ, ଗୋପୁଚ୍ଛ-ବାନର ଓ କପିମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ ରାମଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ନିମିତ୍ତେ ଏହି ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟି—ଏହି ସର୍ଗର ମୂଳ ଅର୍ଥ।
Shlokas
Verse 1
पुत्रत्वं तु गते विष्णौ राज्ञस्तस्य सुमहात्मन:।उवाच देवतास्सर्वास्स्वयम्भूर्भगवानिदम्।।।।
ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରରୂପେ ଅବତାର ନେବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
Verse 2
सत्यसन्धस्य वीरस्य सर्वेषान्नो हितैषिण:।विष्णोस्सहायान्बलिनस्सृजध्वं कामरूपिण:।।।।
ସତ୍ୟସନ୍ଧ, ବୀର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତ ଚାହୁଁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ବଳବାନ ସହାୟକମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର—ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା କାମରୂପୀ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କୁ।
Verse 3
मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमाञ्जवे।नयज्ञान्बुद्धिसम्पन्नान्विष्णुतुल्यपराक्रमान्।।।।असंहार्यानुपायज्ञान् दिव्यसंहननान्वितान्।सर्वास्त्रगुणसम्पन्नानमृतप्राशनानिव।।।।अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वाणां तनूषु च ।सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान्।।।।
“ହରିରୂପେ ସମପରାକ୍ରମୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର—ମାୟାବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୂର, ବାୟୁବେଗ ସମ ଦ୍ରୁତ; ନୟଜ୍ଞ, ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ; ବିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ; ଅଦମ୍ୟ, ଉପାୟଜ୍ଞ; ଦିବ୍ୟ ଦେହସଂହତିଯୁକ୍ତ; ସର୍ବାସ୍ତ୍ରଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଯେପରି ଅମୃତ ପ୍ରାଶନ କରିଥିବେ। ପ୍ରଧାନ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ-ନାରୀମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ସେମାନେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ।”
Verse 4
मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमाञ्जवे।नयज्ञान्बुद्धिसम्पन्नान्विष्णुतुल्यपराक्रमान्।।1.17.3।।असंहार्यानुपायज्ञान् दिव्यसंहननान्वितान्।सर्वास्त्रगुणसम्पन्नानमृतप्राशनानिव।।1.17.4।।अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वाणां तनूषु च ।सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान्।।1.17.5।।
“ହରିରୂପେ ସମପରାକ୍ରମୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର—ମାୟାବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୂର, ବାୟୁବେଗ ସମ ଦ୍ରୁତ; ନୟଜ୍ଞ, ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ; ବିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ; ଅଦମ୍ୟ, ଉପାୟଜ୍ଞ; ଦିବ୍ୟ ଦେହସଂହତିଯୁକ୍ତ; ସର୍ବାସ୍ତ୍ରଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଯେପରି ଅମୃତ ପ୍ରାଶନ କରିଥିବେ। ପ୍ରଧାନ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ-ନାରୀମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ସେମାନେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ।”
Verse 5
मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमाञ्जवे।नयज्ञान्बुद्धिसम्पन्नान्विष्णुतुल्यपराक्रमान्।।1.17.3।।असंहार्यानुपायज्ञान् दिव्यसंहननान्वितान्।सर्वास्त्रगुणसम्पन्नानमृतप्राशनानिव।।1.17.4।।अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वाणां तनूषु च ।सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान्।।1.17.5।।
“ହରିରୂପେ ସମପରାକ୍ରମୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର—ମାୟାବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୂର, ବାୟୁବେଗ ସମ ଦ୍ରୁତ; ନୟଜ୍ଞ, ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ; ବିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ; ଅଦମ୍ୟ, ଉପାୟଜ୍ଞ; ଦିବ୍ୟ ଦେହସଂହତିଯୁକ୍ତ; ସର୍ବାସ୍ତ୍ରଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଯେପରି ଅମୃତ ପ୍ରାଶନ କରିଥିବେ। ପ୍ରଧାନ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ-ନାରୀମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ସେମାନେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ।”
Verse 6
पूर्वमेव मया सृष्टो जाम्बवानृक्षपुङ्गव:।जृम्भमाणस्य सहसा मम वक्त्रादजायत।।।।
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଭାଲୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି; ମୁଁ ଜମ୍ଭାଇ ନେଉଥିବାବେଳେ ସହସା ମୋ ମୁଖରୁ ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 7
ते तथोक्ता भगवता तत्प्रतिश्रुत्य शासनम्।जनयामासुरेवं ते पुत्रान्वानररूपिण:।।।।
ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ସେମାନେ ବାନରରୂପ ଧାରଣ କରି ତଦନୁସାରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 8
ऋषयश्च महात्मानस्सिद्धविद्याधरोरगा:।चारणाश्च सुतान्वीरान्ससृजुर्वनचारिण:।।।।
ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଉରଗ ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ବନଚାରୀ ଭାବେ ବିହରୁଥିବା ବୀର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
Verse 9
वानरेन्द्रं महेन्द्राभमिन्द्रो वालिनमूर्जितम्।सुग्रीवं जनयामास तपनस्तपतां वर:।।।।
ଇନ୍ଦ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବଳବାନ ବାନରେନ୍ଦ୍ର ବାଲିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଜନ୍ମାଇଲେ।
Verse 10
बृहस्पतिस्त्वजनयत्तारं नाम महाहरिम्।सर्ववानरमुख्यानां बुद्धिमन्तमनुत्तमम्।।।।
ବୃହସ୍ପତି ‘ତାରା’ ନାମକ ମହାବାନରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସମସ୍ତ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
Verse 11
धनदस्य सुतश्श्रीमान् वानरो गन्धमादन:।विश्वकर्मात्वजनयन्नलं नाम महाहरिम्।।।।
ଧନଦ (କୁବେର)ଙ୍କ ଶ୍ରୀମାନ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବାନର ଗନ୍ଧମାଦନ; ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ‘ନଳ’ ନାମକ ମହାବାନରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 12
पावकस्य सुतश्श्रीमान् नीलोऽग्निसदृशप्रभ:।तेजसा यशसा वीर्यादत्यरिच्यत वानरान्।।।।
ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ ଶ୍ରୀମାନ ପୁତ୍ର ନୀଳ ଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ; ତେଜ, ଯଶ ଓ ବୀର୍ୟରେ ସେ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
Verse 13
रूपद्रविणसम्पन्नावश्विनौ रूपसम्मतौ।मैन्दं च द्विविदं चैव जनयामासतुस्स्वयम्।।।।
ରୂପ ଓ ଧନସମ୍ପଦରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ସମ୍ମତ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଦ୍ୱୟ ସ୍ୱୟଂ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 14
वरुणो जनयामास सुषेणं वानरर्षभम्।शरभं जनयामास पर्जन्यस्तु महाबलम्।।।।
ବରୁଣଦେବ ଵାନରମଧ୍ୟରେ ଋଷଭ ସୁଷେଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ପର୍ଜନ୍ୟଦେବ ମହାବଳୀ ଶରଭଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 15
मारुतस्यात्मजश्श्रीमान्हनुमान्नाम वीर्यवान् ।वज्रसंहननोपेतो वैनतेयसमो जवे।।।।
ମାରୁତ (ବାୟୁ)ଙ୍କ ଆତ୍ମଜ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ନାମେ ବୀର୍ୟବାନ୍ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ବଜ୍ରସମ ଦୃଢ଼, ଏବଂ ଜବରେ ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ) ସମ ଥିଲେ।
Verse 16
ते सृष्टा बहुसाहस्रा दशग्रीववधे रता:।अप्रमेयबला वीरा विक्रान्ता: कामरूपिण:।।।।
ଏପରି ଦଶଗ୍ରୀବବଧରେ ନିରତ ଅନେକ ସହସ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ—ଅପ୍ରମେୟ ବଳବାନ୍ ବୀର, ଯୁଦ୍ଧେ ବିକ୍ରାନ୍ତ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ।
Verse 17
मेरुमन्दरसङ्काशा वपुष्मन्तो महाबला:।ऋक्षवानरगोपुच्छा: क्षिप्रमेवाभिजज्ञिरे।।।।
ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେହବିଭବ ଥିବା, ମହାବଳୀ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ—ଋକ୍ଷ, ବାନର ଏବଂ ଗୋପୁଛ୍ଛଧାରୀ।
Verse 18
यस्य देवस्य यद्रूपं वेषो यश्च पराक्रम:।अजायत समस्तेन तस्य तस्य सुत: पृथक्।।।।
ଯେ ଦେବତାଙ୍କର ଯେପରି ରୂପ, ଯେପରି ବେଶ ଓ ଯେପରି ପରାକ୍ରମ ଥିଲା, ସେ ସେ ଦେବତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେହି ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଜନ୍ମ ନେଲା।
Verse 19
गोलाङ्गूलीषु चोत्पन्ना: केचित्सम्मतविक्रमा:।ऋक्षीषु च तथा जाता वानरा: किन्नरीषु च।।।।
ପୁଛ ଥିବା ବାନରୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ କେତେକ, ବିକ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତଥା ଋକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ବାନର ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ କିନ୍ନରୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ।
Verse 20
देवा महर्षिगन्धर्वास्तार्क्ष्या यक्षा यशस्विन:।नागा: किम्पुरुषाश्चैव सिद्धविद्याधरोरगा:।।।।बहवो जनयामासुर्हृष्टास्तत्र सहस्रश:।वानरान्सुमहाकायान्सर्वान्वै वनचारिण:।।।।अप्सरस्सु च मुख्यासु तथा विद्याधरीषु च।नागकन्यासु च तथा गन्धर्वीणां तनूषु च ।।।।
ଦେବମାନେ, ମହର୍ଷିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟମାନେ, ଯଶସ୍ବୀ ଯକ୍ଷମାନେ, ନାଗମାନେ, କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଓ ଉରଗମାନେ—ଅନେକେ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଠାରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଅତିମହାକାୟ, ସମସ୍ତେ ବନଚାରୀ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମୁଖ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ, ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କୁ, ନାଗକନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ।
Verse 21
देवा महर्षिगन्धर्वास्तार्क्ष्या यक्षा यशस्विन:।नागा: किम्पुरुषाश्चैव सिद्धविद्याधरोरगा:।।1.17.20।। बहवो जनयामासुर्हृष्टास्तत्र सहस्रश:।वानरान्सुमहाकायान्सर्वान्वै वनचारिण:।।1.17.21।।अप्सरस्सु च मुख्यासु तथा विद्याधरीषु च।नागकन्यासु च तथा गन्धर्वीणां तनूषु च ।।1.17.22।।
କାମରୂପ ଧାରଣ କରିବାର ଶକ୍ତି ଓ ବଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଭାବେ ବିଚରଣ କଲେ; ଦର୍ପ ଓ ପ୍ରବଳତାରେ ସେମାନେ ସିଂହ ଓ ବାଘ ସଦୃଶ ଥିଲେ।
Verse 22
देवा महर्षिगन्धर्वास्तार्क्ष्या यक्षा यशस्विन:।नागा: किम्पुरुषाश्चैव सिद्धविद्याधरोरगा:।।1.17.20।। बहवो जनयामासुर्हृष्टास्तत्र सहस्रश:।वानरान्सुमहाकायान्सर्वान्वै वनचारिण:।।1.17.21।।अप्सरस्सु च मुख्यासु तथा विद्याधरीषु च।नागकन्यासु च तथा गन्धर्वीणां तनूषु च ।।1.17.22।।
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶିଳାଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ବୃକ୍ଷକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ନଖ ଓ ଦଂଷ୍ଟ୍ରକୁ ଆୟୁଧ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସର୍ବପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ କୁଶଳ ଥିଲେ।
Verse 23
कामरूपबलोपेता यथाकामं विचारिण:।सिंहशार्दूलसदृशा दर्पेण च बलेन च।।।।
କାମରୂପ ଧାରଣ କରିବାର ଶକ୍ତି ଓ ବଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଭାବେ ବିଚରଣ କଲେ; ଦର୍ପ ଓ ପ୍ରବଳତାରେ ସେମାନେ ସିଂହ ଓ ବାଘ ସଦୃଶ ଥିଲେ।
Verse 24
शिलाप्रहरणास्सर्वे सर्वे पादपयोधिन:।।।।नखदंष्ट्रायुधास्सर्वे सर्वे सर्वास्त्रकोविदा:।
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶିଳାଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ବୃକ୍ଷକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ନଖ ଓ ଦଂଷ୍ଟ୍ରକୁ ଆୟୁଧ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସର୍ବପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ କୁଶଳ ଥିଲେ।
Verse 25
विचालयेयुश्शैलेन्द्रान्भेदयेयुस्स्थिरान्द्रुमान्।क्षोभयेयुश्च वेगेन समुद्रं सरितां पतिम्।।।।
ସେମାନେ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମହାପର୍ବତମାନଙ୍କୁ କମ୍ପାଇ ଦେଇପାରୁଥିଲେ; ଦୃଢ଼ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ଫାଟାଇ ପାରୁଥିଲେ; ଏବଂ ନିଜ ବେଗରେ ସରିତାମାନଙ୍କ ପତି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୋଭିତ କରି ମଥିଦେଉଥିଲେ।
Verse 26
दारयेयु: क्षितिं पद्भ्यामाप्लवेयुर्महार्णवम्।नभ:स्थलम् विशेयुश्च गृह्णीयुरपि तोयदान्।।।।
ସେମାନେ ପାଦଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଦାରଣ କରିପାରୁଥିଲେ; ମହାର୍ଣ୍ଣବକୁ ଲାଘି ଛାଲି ଯାଇପାରୁଥିଲେ; ଆକାଶମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁଥିଲେ; ଏବଂ ବର୍ଷାବାହୀ ମେଘମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧରିନେଇପାରୁଥିଲେ।
Verse 27
गृह्णीयुरपि मातङ्गान्मत्तान्प्रव्रजतो वने।नर्दमानाश्च नादेन पातयेयुर्विहङ्गमान्।।।।
ସେମାନେ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ମତ୍ତ ମାତଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧରିନେଇପାରୁଥିଲେ; ଏବଂ ଗର୍ଜନାସଦୃଶ ନିଜ ନାଦରେ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କରାଇଦେଉଥିଲେ।
Verse 28
ईदृशानां प्रसूतानि हरीणां कामरूपिणाम्।शतं शतसहस्राणि यूथपानां महात्मनाम्।।।।
ଏହିପରି କାମରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ହରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାତ୍ମା ଯୂଥପତିମାନଙ୍କର ଶତ ଶତ ସହସ୍ର—ଅର୍ଥାତ୍ ଅପାର ବିଶାଳ ଦଳ—ଜନ୍ମ ନେଲା।
Verse 29
ते प्रधानेषु यूथेषु हरीणां हरियूथपा:।बभूवुर्यूथपश्रेष्ठा वीरांश्चाजनयन् हरीन्।।।।
ହରିମାନଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ଯୂଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ହରିଯୂଥପମାନେ ଯୂଥପଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ଏବଂ ବୀର ବାନରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 30
अन्ये ऋक्षवत: प्रस्थानवतस्थु स्सहस्रश:।अन्ये नानाविधान्शैलान्भेजिरे काननानि च।।।।
କେହି ହଜାରେ ହଜାରେ ଋକ୍ଷମାନେ ଥିବା ପର୍ବତପ୍ରସ୍ଥରେ ବସିଲେ; ଅନ୍ୟେ ନାନାବିଧ ପର୍ବତ ଓ କାନନକୁ ନିଜ ନିବାସ କଲେ।
Verse 31
सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम्।भ्रातरावुपतस्थुस्ते सर्व एव हरीश्वरा:।।।।नलं नीलं हनूमन्तमन्यांश्च हरियूथपान्। 3
ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଶକ୍ରପୁତ୍ର ବାଲି—ଏହି ଦୁଇ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ହରୀଶ୍ୱରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସହିତ ନଳ, ନୀଳ, ହନୁମାନ ଓ ଅନ୍ୟ ହରିଯୂଥପମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 32
ते तार्क्ष्यबलसम्पन्नास्सर्वे युद्धविशारदा:।विचरन्तोऽर्दयन्दर्पात्सिंहव्याघ्रमहोरगान्।।।।
ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ) ସମ ବଳସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଯୁଦ୍ଧବିଶାରଦ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଗର୍ବବଶେ ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ମହୋରଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଥିଲେ।
Verse 33
तांश्च सर्वान्महाबाहुर्वाली विपुलविक्रम:।जुगोप भुजवीर्येण ऋक्षगोपुच्छवानरान्।।।।
ମହାବାହୁ, ବିପୁଳ ପରାକ୍ରମୀ ବାଳୀ ନିଜ ଭୁଜବଳରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ—ଋକ୍ଷ, ଗୋପୁଚ୍ଛ ଓ ବାନରମାନଙ୍କୁ।
Verse 34
तैरियं पृथिवी शूरैस्सपर्वतवनार्णवा।कीर्णा विविधसंस्थानैर्नानाव्यञ्जनलक्षणै:।।।।
ସେଇ ଶୂରମାନେ—ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଚିହ୍ନ-ଲକ୍ଷଣ ଥିବା—ପର୍ବତ, ବନ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସର୍ବତ୍ର ପୂରିଦେଲେ।
Verse 35
तैर्मेघबृन्दाचलकूटकल्पै:महाबलैर्वानरयूथपालै:।बभूव भूर्भीमशरीररूपैस्समावृता रामसहायहेतो:।।।।
ରାମଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ନିମିତ୍ତେ, ମେଘବୃନ୍ଦ ଓ ପର୍ବତଶିଖର ସଦୃଶ, ମହାବଳୀ ବାନରୟୂଥପତିମାନେ—ଭୀମ ଦେହ-ରୂପ ଧାରଣ କରି—ପୃଥିବୀକୁ ସର୍ବତ୍ର ଆବୃତ କଲେ।
Verse 36
ସମସ୍ତେ ଶିଳାକୁ ପ୍ରହାରାୟୁଧ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଗଛକୁ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ନଖ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ସ୍ୱାଭାବିକ ଆୟୁଧ ଥିଲା; ତଥାପି ସମସ୍ତେ ସର୍ବପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ କୁଶଳ ଥିଲେ।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Brahmā’s directive to the devas to create capable helpers for Viṣṇu/Rāma—framing collective responsibility as an ethical response to cosmic disorder, where power is generated not for conquest but for restoring dharma through disciplined assistance.
The sarga teaches that righteous outcomes depend on coordinated agency: divine intent (Viṣṇu’s incarnation) is paired with prepared support systems (vanara/ṛkṣa forces), emphasizing that dharma is upheld through cooperation, competence, and purpose-bound strength.
Landmarks function as similes and scope-markers—Meru, Mandara, and Mahendra (mountains) and Samudra (the ocean/lord of rivers)—to convey the allies’ magnitude and to map the epic’s world as a terrain requiring extraordinary mobility and force.