Sarga 93

Verse 1

तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः। अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथास्सम्प्रदुद्रुवुः।।2.93.1।।

ସେଇ ବିଶାଳ ଯାତ୍ରାରତ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ସେନାରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ବନବାସୀ ଯୂଥପମାନେ ଭୟରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଯୂଥସହିତ ଦୂରକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 2

ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च रुरवश्च समन्ततः। दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च।।2.93.2।।

ଚାରିଦିଗରେ—ବନର ଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏବଂ ନଦୀତଟରେ ମଧ୍ୟ—ଭାଲୁ, ଚିତ୍ରା ହରିଣଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ଓ ରୁରୁ ମୃଗ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 3

स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः। वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया।।2.93.3।।

ତେବେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଭରତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ମହାନାଦ କରୁଥିବା ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲା।

Verse 4

सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः। महीं सञ्छादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः।।2.93.4।।

ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ସେନା ସାଗରର ଉଛ୍ଛ୍ୱାସିତ ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପରି; ପ୍ରାବୃଷ୍ଟିର ମେଘ ଯେପରି ଆକାଶକୁ ଢାକେ, ସେପରି ଧରାକୁ ଢାକିଦେଲା।

Verse 5

तुरङ्गौघैरवतता वारणैश्च महाजवैः।अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन्काले बभूव भूः।।2.93.5।।

ଅସଂଖ୍ୟ ଘୋଡ଼ାଦଳ ଓ ମହାବେଗୀ ହାତୀମାନେ ଛାଇଯାଇଥିବାରୁ, ସେ ସମୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରା ପ୍ରାୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇରହିଲା।

Verse 6

स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः। उवाच भरत श्श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम्।।2.93.6।।

ଦୀର୍ଘ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବାହନମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭରତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 7

यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया।व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत्।।2.93.7।।

ଏଠାରେ ଯେପରି ରୂପ ଦେଖାଯାଉଛି ଏବଂ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି, ତାହାନୁସାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଭରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଯେ ଦେଶ କହିଥିଲେ, ସେଇ ଦେଶକୁ ଆମେ ପହଞ୍ଚିଛୁ।

Verse 8

अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मन्दाकिनी नदी। एतत्प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम्।।2.93.8।।

ଏହା ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ, ଏହା ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ; ଏବଂ ଦୂରରୁ ସେଇ ବନ ନୀଳମେଘ ସଦୃଶ ଶ୍ୟାମ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଶୁଛି।

Verse 9

गिरे स्सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति। वारणैरवमृद्यन्ते मामकै पर्वतोपमैः।।2.93.9।।

ଏବେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶୃଙ୍ଗ-ଢାଳଗୁଡ଼ିକୁ ମୋର ପର୍ବତସମ ମହାକାୟ ହାତୀମାନେ ଦଳିଦେଉଛନ୍ତି।

Verse 10

मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु।नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः।।2.93.10।।

ପର୍ବତର ଢାଳରେ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ କୁସୁମ ଝରାଉଛନ୍ତି; ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମାନ୍ତେ ନୀଳ ଘନ ମେଘମାନେ ଜଳ ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 11

किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम्। मृगैस्समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम्।।2.93.11।।

ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କିନ୍ନରମାନେ ଯେଉଁ ଦେଶରେ ବିହାର କରନ୍ତି ସେଇ ପର୍ବତୀୟ ପ୍ରଦେଶକୁ ଦେଖ; ଚାରିଦିଗରେ ମୃଗମାନେ ଭରିଛନ୍ତି—ମକରମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ସାଗର ପରି।

Verse 12

एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः। वायुप्रविद्धा श्शरदि मेघराजिरिवाम्बरे।।2.93.12।।

ପ୍ରଚୋଦିତ ହୋଇ ଏହି ଶୀଘ୍ରବେଗୀ ମୃଗଯୂଥମାନେ, ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଛିଟିଯାଇ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ମେଘରେଖା ପରି ଦିଶୁଛନ୍ତି।

Verse 13

कुर्वन्ति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी। मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः।।2.93.13।।

ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଯେନ ନିଜ ଶିର ଉପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପମାଳା ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି—ମେଘପ୍ରକାଶ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଫଳକକୁ ଶିରୋଭୂଷଣ କରି ଧରୁଥିବା ଦକ୍ଷିଣଦେଶୀ ନରମାନଙ୍କ ପରି।

Verse 14

निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम्। अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा।।2.93.14।।

ପୂର୍ବେ ଭୟଙ୍କର ଦର୍ଶନଯୁକ୍ତ ଏବଂ ପକ୍ଷୀକୂଜନ ଶୂନ୍ୟ ଭଳି ଥିବା ଏହି ବନ, ଏବେ ମୋତେ ଅୟୋଧ୍ୟା ପରି—ଜନସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ପ୍ରତୀତ ହେଉଛି।

Verse 15

खुरैरुदीरितो रेणुर्दावं प्रच्छाद्य तिष्ठति। तं वहत्यनिल श्श्रीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम्।।2.93.15।।

ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଖୁରରୁ ଉଡ଼ିଥିବା ଧୂଳି ବନକୁ ଢାଙ୍କି ରହେ; କିନ୍ତୁ ପବନ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ବହିନେଇଯାଏ—ଯେନ ମୋ ପ୍ରିୟାର୍ଥେ ଉପକାର କରୁଛି।

Verse 16

स्यन्दनांस्तुरगोपेतान्सूतमुख्यै रधिष्ठितान्। एतान्सम्पततश्श्रीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने।।2.93.16।।

ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଦେଖ—ସୂତମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତୁରଗଯୁକ୍ତ ଏହି ରଥମାନେ ବନରେ ଅତିଶୀଘ୍ର ଧାଉଥିବାବେଳେ ଯେନ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି ପରି ଦିଶୁଛନ୍ତି।

Verse 17

एतान्वित्रासितान्पश्यबर्हिणः प्रियदर्शनान्। एतमाविशत श्श्रीघ्रमधिवासं पतत्रिणः।।2.93.17।।

ଏହି ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ମୟୂରମାନଙ୍କୁ ଦେଖ—ଭୀତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 18

अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मे। तापसानां निवासोऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा।।2.93.18।।

ଏହି ଦେଶ ମୋତେ ଅତ୍ୟଧିକ ମନୋହର ଲାଗୁଛି; ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ନିବାସ ଥିବାରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗପଥ ପରି ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।

Verse 19

मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने। मनोज्ञरूपा दृश्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः।।2.93.19।।

ଏହି ବନରେ ଅନେକ ଚିତ୍ରା ହରିଣ ନିଜ ହରିଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ମନୋହର ରୂପରେ, ଯେନେ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ପରି।

Verse 20

साधु सैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च कानने। यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ।।2.93.20।।

ସେନାମାନେ ଭଲଭାବେ ଆଗେ ବଢ଼ନ୍ତୁ ଏବଂ ବନରେ ଖୋଜନ୍ତୁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ଦୁଇ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବେ।

Verse 21

भरतस्य वचश्श्रुत्वा पुरुषाश्शस्त्रपाणयः। विविशु स्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशु स्ततः।।2.93.21।।

ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଶୂର ପୁରୁଷମାନେ ସେହି ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାପରେ ସେଠାରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 22

ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः। नामनुष्ये भवत्यग्नि र्व्यक्तमत्रैव राघवौ।।2.93.22।।

ଧୂମସ୍ତମ୍ଭ ଦେଖି ସେମାନେ ଫେରି ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ: “ମନୁଷ୍ୟବାସ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ; ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଏଠି ହିଁ ଦୁଇ ରାଘବ ଅଛନ୍ତି।”

Verse 23

अथ नाऽत्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परन्तपौ। अन्ये रामोपमा स्सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः।।2.93.23।।

ନହେଲେ, ଯଦି ଶତ୍ରୁଦମନ ବ୍ୟାଘ୍ରସଦୃଶ ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଏଠି ନାହାନ୍ତି, ତେବେ ରାମସମାନ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ଏଠି ବସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ।

Verse 24

तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम्। सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः।।2.93.24।।

ସାଧୁଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମତ ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବଳମର୍ଦ୍ଦନ ଭରତ ସେଇ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 25

यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः। अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च।।2.93.25।।

“ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସତର୍କ ହୋଇ ଏଠାରେ ରୁହ; ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ଯିବା ନୁହେଁ। ମୁଁ ଏକା ଆଗକୁ ଯିବି—ସୁମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ।”

Verse 26

एवमुक्ता स्ततस्सर्वे तत्र तस्थुः समन्तः। भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात्।।2.93.26।।

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଚାରିଦିଗରେ ଠିଆ ହେଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଧୂମସ୍ତମ୍ଭ ଉଠୁଥିଲା ସେଠାକୁ ଭରତ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚଳ କଲେ।

Verse 27

व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणाऽपि च भूमिमग्रतः। बभूव हृष्टा न चिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा।।2.93.27।।

ଭରତ ଯେ ସେନାକୁ ଠିଆ କରାଇଥିଲେ, ସେ ସେନା ଆଗର ଭୂମିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୀଘ୍ରେ ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କ ସହ ସମାଗମ ହେବ ବୋଲି ଜାଣି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।