Sarga 83
अयोध्याकाण्डे त्र्यशीति तमः सर्गः — Bharata’s Departure and Encampment on the Gaṅgā (Śṛṅgīberapura)
अयोध्याकाण्ड
ଏହି ସର୍ଗରେ ଭରତ ପ୍ରଭାତେ ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ରାମଦର୍ଶନର ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ରଭାଗରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଯାଆନ୍ତି। ସେନାର ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ଗଣନା ଦିଆଯାଇଛି—ହାତୀ, ରଥ ଓ ଅଶ୍ୱାରୋହୀ—ଯାହାରୁ ରାଜଶକ୍ତିର ଏହି ସଂଚାଳନ ଯୁଦ୍ଧଜୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରାମଙ୍କ ସହ ସମାଧାନ ଓ ଧର୍ମପୁନଃସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ବୋଲି ପ୍ରକାଶ ପାଏ। କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରା ଓ କୌସଲ୍ୟା ଭବ୍ୟ ଯାନରେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି; ନଗରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦମୟ ଏକତାରେ ପଛୁଆନ୍ତି ଏବଂ ରାମଗୁଣକୀର୍ତ୍ତନକୁ ସାମୂହିକ ଶୋକନିବାରଣର ଉପାୟ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶିଳ୍ପୀ, ବଣିକ, ସେବାବୃତ୍ତିଜୀବୀ, ନଟ-ଗାୟକ, ମାଛଧରା ଇତ୍ୟାଦି ନାନା ବୃତ୍ତିଗୋଷ୍ଠୀର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ, ଯାହା ଅଯୋଧ୍ୟାର ସାମାଜିକ ବିସ୍ତାରକୁ ଦର୍ଶାଏ। ରଥ, ଗାଡ଼ି, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ସହ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ପରେ ସେମାନେ ଶୃଙ୍ଗୀବେରପୁର ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗାତଟରେ ଗୁହଙ୍କ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ଗୁହଙ୍କୁ ସଚେତନ, ସୁଶାସିତ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ପକ୍ଷୀଶୋଭିତ ନଦୀତଟରେ ସେନା ଶିବିର କରେ; ଭରତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସୁବିଧାନୁସାରେ ଶିବିର ବିନ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ପରଦିନ ପାରାପାର କରିବା ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦିବଙ୍ଗତ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣର ସଙ୍କଳ୍ପ କରନ୍ତି। ସର୍ଗାନ୍ତେ ଭରତ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନୀତିମୟ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ଧର୍ମସ୍ଥାପନର ପଥ ହୋଇ ଉଠେ।
Shlokas
Verse 1
तत स्समुत्थितः काल्यमास्थाय स्यन्दनोत्तमम्।प्रययौ भरतश्शीघ्रं रामदर्शनकाङ्क्षया।।2.83.1।।
ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ଶ୍ରୀରାମଦର୍ଶନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରତ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରୟାଣ କଲେ।
Verse 2
अग्रतः प्रययुस्तस्य सर्वे मन्त्रिपुरोधसः।अधिरुह्य हयैर्युक्तान्रथान्सूर्यरथोपमान्।।2.83.2।।
ତାଙ୍କ ଆଗରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଚାଲିଲେ; ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟରଥ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି।
Verse 3
नवनागसहस्राणि कल्पितानि यथाविधि।अन्वयुर्भरतं यान्तमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम्।।2.83.3।।
ଯଥାବିଧି ରୀତିରେ ସଜାଗୋଛା କରାଯାଇଥିବା ନବ ହଜାର ଗଜ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁଳନନ୍ଦନ ଭରତ ପ୍ରୟାଣ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
Verse 4
षष्टी रथसहस्राणि धन्विनो विविधायुधाः।अन्वयुर्भरतं यान्तं राजपुत्रं यशस्विनम्।।2.83.4।।
ଧନୁର୍ଧର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସହ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ରଥ, ଯଶସ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ର ଭରତ ପ୍ରୟାଣ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
Verse 5
शतं सहस्राण्यश्वानां समारूढानि राघवम्।अन्वयुर्भरतं यान्तं सत्यसन्धं जितेन्द्रियम्।।2.83.5।।
ଶତ ହଜାର ଅଶ୍ୱ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଆରୋହୀ ସହ, ସତ୍ୟସନ୍ଧ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଭରତ ପ୍ରୟାଣ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
Verse 6
कैकेयी च सुमित्रा च कौसल्या च यशस्विनी।रामानयनसंहृष्टा ययुर्यानेन भास्वता।।2.83.6।।
କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରା ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ କୌସଲ୍ୟା—ରାମଙ୍କୁ ଆଣିବା ଆଶାରେ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ—ଦୀପ୍ତିମାନ ଯାନରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
Verse 7
प्रयाताश्चार्यसङ्घाता रामं द्रष्टुं सलक्ष्मणम्।तस्यैव च कथाश्चित्राः कुर्वाणा हृष्टमानसाः।।2.83.7।।
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଚାର୍ୟଜନଙ୍କ ଦଳମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାଣ କଲେ; ହୃଷ୍ଟମନେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥାମାନେ କହି କହି ଯାଉଥିଲେ।
Verse 8
मेघश्यामं महाबाहुं स्थिरसत्त्वं दृढव्रतम्।कदा द्रक्ष्यामहे रामं जगत श्शोकनाशनम्।।2.83.8।।
ମେଘଶ୍ୟାମ, ମହାବାହୁ, ସ୍ଥିରସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ—ଜଗତର ଶୋକ ନାଶକ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଆମେ କେବେ ଦର୍ଶନ କରିବୁ?
Verse 9
दृष्ट एव हि न श्शोकमपनेष्यति राघवः।तम स्सर्वस्य लोकस्य समुद्यन्निव भास्करः।।2.83.9।।
ରାଘବ ତ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଶୋକ ଅପନେଇଦେବେ—ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମଗ୍ର ଲୋକର ଅନ୍ଧକାର ହଟାଏ।
Verse 10
इत्येवं कथयन्तस्ते सम्प्रहृष्टाः कथा श्शुभाः।परिष्वजानाश्चान्योन्यं ययुर्नागरिका जनाः।।2.83.10।।
ଏଭଳି ଶୁଭ କଥା କହି କହି, ହର୍ଷିତ ନାଗରିକ ଲୋକେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କରି ଆଗକୁ ଗଲେ।
Verse 11
ये च तत्रापरे सर्वे सम्मता ये च नैगमाः।रामं प्रति ययुर्हृष्टा स्सर्वाः प्रकृतयस्तथा।।2.83.11।।
ସେଠାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ—ସମ୍ମାନିତ ନାଗରିକ ଓ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଗେଇଲେ।
Verse 12
मणिकाराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः।सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः।2.83.12।।मयूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा।दन्तकारा स्सुधाकारा स्तथा गन्धोपजीविनः।।2.83.13।।सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः।स्नापकोष्णोदका वैद्याधूपकाश्शौण्डिकास्तथा।।2.83.14।।रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः।शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्ययुः कैवर्तकास्तथा।।2.83.15।।
ମଣିକାର ଓ ଶୋଭନ କୁମ୍ଭକାର, ସୂତ୍ରକର୍ମକାରୀ ବୁଣକାର ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଜୀବୀ କାରିଗର; ମୟୂରପିଛ ଅଳଙ୍କାରକାର, କ୍ରାକଚିକ (କରତିଆ), ରୋଚକ (ଛୋଟ ଶୃଙ୍ଗାରବସ୍ତୁକାର) ଓ ବେଧକ; ଦନ୍ତକାର, ସୁଧାକାର ଓ ଗନ୍ଧଜୀବୀ; ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର, କମ୍ବଳ ଧୋଇବାଳା; ଉଷ୍ଣୋଦକ ସ୍ନାପକ, ବୈଦ୍ୟ, ଧୂପକାର ଓ ଶୌଣ୍ଡିକ; ରଜକ ଓ ତୁନ୍ନବାୟ, ଗ୍ରାମ-ଘୋଷର ମହତ୍ତର; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଶୈଲୂଷ ଓ କୈବର୍ତ୍ତ—ଏ ସମସ୍ତେ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଏକାସାଥି ଆଗେଇଲେ।
Verse 13
मणिकाराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः।सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः।2.83.12।।मयूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा।दन्तकारा स्सुधाकारा स्तथा गन्धोपजीविनः।।2.83.13।।सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः।स्नापकोष्णोदका वैद्याधूपकाश्शौण्डिकास्तथा।।2.83.14।।रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः।शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्ययुः कैवर्तकास्तथा।।2.83.15।।
ମଣିକାର ଓ ଶୋଭନ କୁମ୍ଭକାର, ସୂତ୍ରକର୍ମକାରୀ ବୁଣକାର ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଜୀବୀ କାରିଗର; ମୟୂରପିଛ ଅଳଙ୍କାରକାର, କ୍ରାକଚିକ (କରତିଆ), ରୋଚକ (ଛୋଟ ଶୃଙ୍ଗାରବସ୍ତୁକାର) ଓ ବେଧକ; ଦନ୍ତକାର, ସୁଧାକାର ଓ ଗନ୍ଧଜୀବୀ; ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର, କମ୍ବଳ ଧୋଇବାଳା; ଉଷ୍ଣୋଦକ ସ୍ନାପକ, ବୈଦ୍ୟ, ଧୂପକାର ଓ ଶୌଣ୍ଡିକ; ରଜକ ଓ ତୁନ୍ନବାୟ, ଗ୍ରାମ-ଘୋଷର ମହତ୍ତର; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଶୈଲୂଷ ଓ କୈବର୍ତ୍ତ—ଏ ସମସ୍ତେ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଏକାସାଥି ଆଗେଇଲେ।
Verse 14
मणिकाराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः।सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः।2.83.12।।मयूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा।दन्तकारा स्सुधाकारा स्तथा गन्धोपजीविनः।।2.83.13।।सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः।स्नापकोष्णोदका वैद्याधूपकाश्शौण्डिकास्तथा।।2.83.14।।रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः।शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्ययुः कैवर्तकास्तथा।।2.83.15।।
ମଣିକାର ଓ ଶୋଭନ କୁମ୍ଭକାର, ସୂତ୍ରକର୍ମକାରୀ ବୁଣକାର ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଜୀବୀ କାରିଗର; ମୟୂରପିଛ ଅଳଙ୍କାରକାର, କ୍ରାକଚିକ (କରତିଆ), ରୋଚକ (ଛୋଟ ଶୃଙ୍ଗାରବସ୍ତୁକାର) ଓ ବେଧକ; ଦନ୍ତକାର, ସୁଧାକାର ଓ ଗନ୍ଧଜୀବୀ; ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର, କମ୍ବଳ ଧୋଇବାଳା; ଉଷ୍ଣୋଦକ ସ୍ନାପକ, ବୈଦ୍ୟ, ଧୂପକାର ଓ ଶୌଣ୍ଡିକ; ରଜକ ଓ ତୁନ୍ନବାୟ, ଗ୍ରାମ-ଘୋଷର ମହତ୍ତର; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଶୈଲୂଷ ଓ କୈବର୍ତ୍ତ—ଏ ସମସ୍ତେ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଏକାସାଥି ଆଗେଇଲେ।
Verse 15
मणिकाराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः।सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः।2.83.12।।मयूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा।दन्तकारा स्सुधाकारा स्तथा गन्धोपजीविनः।।2.83.13।।सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः।स्नापकोष्णोदका वैद्याधूपकाश्शौण्डिकास्तथा।।2.83.14।।रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः।शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्ययुः कैवर्तकास्तथा।।2.83.15।।
ମଣିକାର ଓ ଶୋଭନ କୁମ୍ଭକାର, ସୂତ୍ରକର୍ମକାରୀ ବୁଣକାର ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଜୀବୀ କାରିଗର; ମୟୂରପିଛ ଅଳଙ୍କାରକାର, କ୍ରାକଚିକ (କରତିଆ), ରୋଚକ (ଛୋଟ ଶୃଙ୍ଗାରବସ୍ତୁକାର) ଓ ବେଧକ; ଦନ୍ତକାର, ସୁଧାକାର ଓ ଗନ୍ଧଜୀବୀ; ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସୁବର୍ଣ୍ଣକାର, କମ୍ବଳ ଧୋଇବାଳା; ଉଷ୍ଣୋଦକ ସ୍ନାପକ, ବୈଦ୍ୟ, ଧୂପକାର ଓ ଶୌଣ୍ଡିକ; ରଜକ ଓ ତୁନ୍ନବାୟ, ଗ୍ରାମ-ଘୋଷର ମହତ୍ତର; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଶୈଲୂଷ ଓ କୈବର୍ତ୍ତ—ଏ ସମସ୍ତେ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଏକାସାଥି ଆଗେଇଲେ।
Verse 16
समाहिता वेदविदो ब्राह्मणा वृत्तसम्मताः।गोरथैर्भरतं यान्तमनुजग्मु स्सहस्रशः।।2.83.16।।
ସମାହିତଚିତ୍ତ, ବେଦବିଦ୍ ଓ ସଦ୍ବୃତ୍ତିରେ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୋରଥରେ ଚଢ଼ି, ହଜାରେ ହଜାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନକରୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କଲେ।
Verse 17
सुवेषा श्शुद्धवसनास्ताम्रमृष्टानुलेपनाः।सर्वे ते विविधैर्यानै श्शनैर्भरतमन्वयुः।।2.83.17।।
ସୁବେଷଧାରୀ, ଶୁଦ୍ଧବସନ ପରିଧାନକରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦନଲେପନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ଯାନରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
Verse 18
प्रहृष्टमुदिता सेना साऽन्वयात्कैकयीसुतम्।भ्रातुरानयने यान्तं भरतं भ्रातृवत्सलम्।।2.83.18।।
ହର୍ଷ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ସେ ସେନା, ଭ୍ରାତୃପ୍ରେମୀ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଅନୁସରଣ କଲା।
Verse 19
ते गत्वा दूरमध्वानं रथयानाश्वकुञ्जरैः।समासेदुस्ततो गङ्गां शृङ्गीबेरपुरं प्रति।।2.83.19।।यत्र रामसखो वीरो गुहो ज्ञातिगणैर्वृतः।निवसत्यप्रमादेन देशं तं परिपालयन्।।2.83.20।।
ରଥ, ଯାନ, ଅଶ୍ୱ ଓ କୁଞ୍ଜର ନେଇ ଦୀର୍ଘ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେମାନେ ପରେ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଶୃଙ୍ଗୀବେରପୁର ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ ସଖା, ବୀର ଗୁହ ନିଜ ଜ୍ଞାତିଗଣେ ଘେରା ହୋଇ, ଅପ୍ରମାଦରେ ସେ ଦେଶକୁ ପାଳନ କରି ବସୁଥିଲେ।
Verse 20
ते गत्वा दूरमध्वानं रथयानाश्वकुञ्जरैः।समासेदुस्ततो गङ्गां शृङ्गीबेरपुरं प्रति।।2.83.19।।यत्र रामसखो वीरो गुहो ज्ञातिगणैर्वृतः।निवसत्यप्रमादेन देशं तं परिपालयन्।।2.83.20।।
ରଥ, ଯାନ, ଅଶ୍ୱ ଓ କୁଞ୍ଜର ନେଇ ଦୀର୍ଘ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେମାନେ ପରେ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଶୃଙ୍ଗୀବେରପୁର ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କ ସଖା, ବୀର ଗୁହ ନିଜ ଜ୍ଞାତିଗଣେ ଘେରା ହୋଇ, ଅପ୍ରମାଦରେ ସେ ଦେଶକୁ ପାଳନ କରି ବସୁଥିଲେ।
Verse 21
उपेत्य तीरं गङ्गायाश्चक्रवाकैरलङ्कृतम्।व्यवातिष्ठत सा सेना भरतस्यानुयायिनी।।2.83.21।।
ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରିଥିବା ଗଙ୍ଗାତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସେ ସେନା ସେଠାରେ ରୁକିଲା।
Verse 22
निरीक्ष्यानुगतां सेनां तां च गङ्गां शिवोदकाम्।भरतस्सचिवान्सर्वानब्रवीद्वाक्यकोविदः।।2.83.22।।
ଅନୁଗତ ସେନାକୁ ଓ ଶିବୋଦକା ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖି, ବାକ୍ୟକୋବିଦ ଭରତ ସମସ୍ତ ସଚିବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 23
निवेशयत मे सैन्यमभिप्रायेण सर्वतः।विश्रान्ताः प्रतरिष्यामश्श्व इदानीमिमां नदीम्।।2.83.23।।
ମୋ ସେନାକୁ ସୁବିଧାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶିବିର କରାଅ। ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ରାମ କରିଲେ, କାଲି ଆମେ ଏହି ନଦୀ ପାର ହେବୁ।
Verse 24
दातुं च तावदिच्छामि स्वर्गतस्य महीपतेः।और्ध्वदेहनिमित्तार्थमवतीर्योदकं नदीम्।।2.83.24।।
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ ମହୀପତିଙ୍କ ଔର୍ଧ୍ୱଦେହିକ କର୍ମନିମିତ୍ତେ ନଦୀଜଳରେ ଅବତରି ତର୍ପଣରୂପେ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
Verse 25
तस्यैवं ब्रुवतोऽमात्यास्तथेत्युक्त्वा समाहिताः।न्यवेशयंस्तां छन्देन स्वेन स्वेन पृथक्पृथक्।।2.83.25।।
ସେ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ଅମାତ୍ୟମାନେ ସମାହିତ ହୋଇ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ସୁବିଧାନୁସାରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଶିବିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
Verse 26
निवेश्य गङ्गामनु तां महानदीं चमूं विधानैः परिबर्हशोभिनीम्।उवास रामस्य तदा महात्मनो विचिन्तयानो भरतो निवर्तनम्।।2.83.26।।
ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗାର ତଟେ ରାଜଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେନାକୁ ଯଥାବିଧି ଶିବିର କରାଇ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଭରତ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Bharata’s state-backed journey framed not as coercion but as ethical retrieval—mobilizing royal power to restore rightful order by seeking Rama, while also honoring the deceased king through prescribed water-libations.
Legitimate authority is shown as grounded in restraint, speech-competence, and ritual responsibility: Bharata pauses to rest the army, schedules a lawful crossing, and prioritizes ancestral rites—modeling governance as disciplined dharma rather than impulsive force.
The Gaṅgā riverbank near Śṛṅgīberapura is central, along with Guha’s vigilantly governed territory; culturally, the sarga highlights civic guild participation and the rite of offering water (udaka) for the departed king’s aurdhva-deha welfare.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.