Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 78, Shloka 8

अष्टसप्ततितमः सर्गः — Śatrughna’s Fury and Bharata’s Restraint

Mantharā Episode

Devanagari script

तां समीक्ष्य तदा द्वास्स्थास्सुभृशं पापकारिणीम्।गृहीत्वाऽकरुणां कुब्जां शत्रुघ्नाय न्यवेदयन्।।।।

Transliteration

tāṃ samīkṣya tadā dvāḥsthāḥ subhṛśaṃ pāpakāriṇīm |

gṛhītvā 'karuṇāṃ kubjāṃ śatrughnāya nyavedayan ||

Translation

ତାକୁ ଦେଖି ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ପାଳକମାନେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପକାରିଣୀ ଓ ନିର୍ଦୟା କୁବ୍ଜାକୁ ଧରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)

• समीक्ष्य: having seen
• समीक्ष्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + ईक्ष् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, absolutive/gerund) अव्ययभाव (indeclinable gerund)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Time adjunct/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• द्वाःस्थाः: gatekeepers
• द्वाःस्थाः: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वारस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural); समास: द्वारि स्थाः (सप्तमी-तत्पुरुष)

• सुभृशम्: exceedingly
• सुभृशम्: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सुभृश (प्रातिपदिक)
• Form: परिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (adverb: 'excessively')

• पापकारिणीम्: sin-doing
• पापकारिणीम्: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पापकारिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular); समास: पापं करोति इति (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-भाव)

• गृहीत्वा: having seized
• गृहीत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, absolutive/gerund) अव्ययभाव

• अकरुणाम्: merciless
• अकरुणाम्: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + करुण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)

• कुब्जाम्: the hunchback woman
• कुब्जाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुब्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)

• शत्रुघ्नाय: to Shatrughna
• शत्रुघ्नाय: सम्प्रदान (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: शत्रुघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन (Masculine, Dative, Singular)

• न्यवेदयन्: informed/reported
• न्यवेदयन्: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + विद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद (3rd person plural, Past)

Context

Seeing the hunchback, doer of many sinful deeds, the gatekeepers caught hold of her and informed Satrughna.

Characters & Entities

• Mantharā (kubjā)
• Śatrughna

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here appears as protective social order: wrongdoing invites restraint and reporting to rightful authority rather than private chaos.

What is the narrative situation?

The palace guards recognize Mantharā and detain her, then notify Śatrughna.

Which character virtue is emphasized?

Duty (kartavya) of guardians: they act to protect the household by preventing a feared instigator from moving freely.