Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 78, Shloka 14

अष्टसप्ततितमः सर्गः — Śatrughna’s Fury and Bharata’s Restraint

Mantharā Episode

Devanagari script

आमन्त्रयत कृत्स्न श्च तस्या स्सर्व स्सखीजनः।यथाऽयं समुपक्रान्तो निश्शेषां नः करिष्यति।।।।

Transliteration

āmantrayata kṛtsnaś ca tasyāḥ sarvaḥ sakhījanaḥ | yathāyaṃ samupakrānto niḥśeṣāṃ naḥ kariṣyati ||

Translation

ତାହାର ସମସ୍ତ ସଖୀଜନ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କଲେ: “ଯେପରି ଏ ଆରମ୍ଭ କରିଛି, ସେ ଆମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଶେଷ କରିଦେବ—କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବ ନାହିଁ।”

Word by Word

• आमन्त्रयत: consulted/spoke to one another
• आमन्त्रयत: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + मन्त्र् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular)

• कृत्स्नः: entire/whole
• कृत्स्नः: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); सर्वः इत्यर्थे, सखीजनः इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: समुच्चय (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तस्याः: of her
• तस्याः: सम्बन्ध (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (Feminine, Genitive, Singular)

• सर्वः: all
• सर्वः: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); सखीजनः इत्यस्य विशेषणम्

• सखीजनः: the companions
• सखीजनः: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सखीजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); समास: सखीनां जनः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• यथा: how/so that
• यथा: सम्बन्ध (Clause linker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: प्रकार/उपपत्तिवाचक-अव्यय (adverb/conjunction: 'how/so that')

• अयम्: this man
• अयम्: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• समुपक्रान्तः: having set out/begun
• समुपक्रान्तः: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उप + क्रम् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past active/PPP in sense 'having begun'); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• निःशेषाम्: completely/without remainder
• निःशेषाम्: कर्म-विशेषण (Object-complement)
• Type: Adjective
• Root: निःशेष (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular); नः (us) इत्यस्य अवशिष्ट-भावं बोधयति: 'leaving none'

• नः: us
• नः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/द्वितीया, बहुवचन; अत्र द्वितीया-अर्थे (Accusative: 'us')

• करिष्यति: will do/make
• करिष्यति: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular, Future)

Context

All her companions conversed among themselves. The way he began, it looks he will finish all of us.

Characters & Entities

• Śatrughna (implied as 'ayam')
• Mantharā (implied by tasyāḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse reflects a social ethic: when power turns to rage, the vulnerable seek protection. Dharma requires that strength be tempered by fairness and restraint.

What is the narrative situation?

The attendants, frightened by Śatrughna’s aggressive action, urgently discuss how to save themselves.

Which character virtue is emphasized?

Practical prudence under danger—seeking a way to survive by finding lawful refuge rather than escalating conflict.