Valmiki Ramayana 2.55.22: Ayodhya Kanda, Sarga 55, Shloka 22

चित्रकूटमार्गोपदेशः

Instructions for the Chitrakuta Route and the Yamuna Crossing

Devanagari script

तत प्लवेनांशुमतीं शीघ्रगामूर्मिमालिनीम्।तीरजै र्बहुभिर्वृक्षै स्सन्तेरुर्यमुनां नदीम्।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.55.22

Transliteration

tataḥ plavena aṃśumatīṃ śīghragām ūrmimālinīm | tīrajair bahubhir vṛkṣaiḥ santēruḥ yamunāṃ nadīm ||

Translation

ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ଲବ ଦ୍ୱାରା ଅଂଶୁମତୀ-ତନୟା ଯମୁନା ନଦୀକୁ ପାର ହେଲେ—ଶୀଘ୍ରଗାମିନୀ, ଉର୍ମିମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ତଟରେ ବହୁ ବୃକ୍ଷରେ ସୁସଜ୍ଜିତ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमबोधक (from then/thereafter)

• प्लवेन: by a raft
• प्लवेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: प्लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular)

• अंशुमतीम्: Aṃśumatī (the Yamunā)
• अंशुमतीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अंशुमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नदीविशेषनाम

• शीघ्र-गाम्: swift-flowing
• शीघ्र-गाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शीघ्र + गामिन्/गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः; विशेषणम् (qualifying अंशुमतीम्/यमुनाम्)

• ऊर्मि-मालिनीम्: wreathed with waves
• ऊर्मि-मालिनीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्मि + मालिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऊर्मिणां मालिनी = having a garland/series of waves)

• तीर-जैः: (with) bank-grown
• तीर-जैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: तीर + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (तीरे जाताः = born/growing on the bank); विशेषणम् (qualifying वृक्षैः)

• बहुभिः: many
• बहुभिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying वृक्षैः)

• वृक्षैः: trees
• वृक्षैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सन्तेरुः: they crossed
• सन्तेरुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• यमुनाम्: Yamunā
• यमुनाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यमुना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नदीम्: river
• नदीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; यमुनाम् इत्यस्य विशेष्य/अप्पोजिशन

Context

While Sita with her fair complexion was thus invoking river Yamuna with folded hands they reached the southern bank.

Characters & Entities

• Yamunā
• Sūrya (Sun-god, via epithet aṃśumatī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is travel undertaken with restraint and respect for sacred landscapes—crossing a revered river carefully, not violently or arrogantly.

What is the narrative situation?

Rāma’s group completes the Yamunā crossing using a raft.

Which character virtue is emphasized?

Discipline and composure (saṃyama) in the midst of natural difficulty.