Sarga 47

Verse 1

प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना।शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः।।।।

ରାତି ପ୍ରଭାତକୁ ମୁହାଁ ଦେବାବେଳେ, ରାଘବଙ୍କୁ ନଦେଖି ସେହି ପୌରଜନ ଶୋକରେ ମନ ଭାଙ୍ଗି ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ଓ ଚେତନାହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 2

शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः।आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः।।।।

ଶୋକଜନିତ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜି ସେମାନେ ଏଠି-ସେଠି ଚାହୁଁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ ରାମଙ୍କର ଅଳ୍ପ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 3

ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता।कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः।।।।

ସେହି ମନସ୍ବୀ ଲୋକମାନେ, ଧୀମାନ ରାମଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ବିଷାଦାର୍ତ୍ତ ମୁଖ ହୋଇ, କରୁଣା ଜଗାଉଥିବା କୃପଣ ବାଣୀ କହୁଥିଲେ।

Verse 4

धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः।नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम्।।।।

ଯେ ନିଦ୍ରା ଆମ ଚେତନାକୁ ହରିନେଲା, ସେହି ନିଦ୍ରାକୁ ଧିକ୍କାର! ଆଜି ଆମେ ପୃଥୁବକ୍ଷ ମହାଭୁଜ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହୁଁ।

Verse 5

कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः।भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः।।।।

ମହାବାହୁ ରାଘବ—ଭକ୍ତଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହାଙ୍କ କ୍ରିୟା କେବେ ବିଫଳ ହୁଏନାହିଁ—ସେ କିପରି ନିଜ ଭକ୍ତଜନକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ବନବାସକୁ ଗଲେ?

Verse 6

यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान्।कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः।।।।

ଯେ ଆମକୁ ସଦା ପିତା ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଳେ ପରି ପାଳନ କରୁଥିଲେ—ରଘୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ କିପରି ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବିପିନକୁ ଗଲେ?

Verse 7

इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा।रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः।।।।

ଏଠିଏ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବରଣ କରିବା, କିମ୍ବା ମହାପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ଯିବା; ରାମବିହୀନ ଆମ ପାଇଁ ଜୀବନର ଅର୍ଥ କ’ଣ?

Verse 8

सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च।तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम्।।।।

ଏଠାରେ ବହୁ ପରିମାଣର ବଡ଼ ବଡ଼ ଶୁଷ୍କ କାଠ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଚିତା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପାବକରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା।

Verse 9

किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः।नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम्।।।।

ଅନସୂୟ, ପ୍ରିୟବାଦୀ, ମହାବାହୁ ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ‘ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲୁ’ ବୋଲି—ଆମେ କ’ଣ କହିବୁ? ସେ କଥା କହିବାକୁ କିପରି ସହିବୁ?

Verse 10

सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना।भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका।।।।

ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବ ବିନା ଆମକୁ ଦେଖି ସେହି ନଗରୀ ଦୀନ ହେବ; ସେଠାର ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦହୀନ ହୋଇପଡ଼ିବେ।

Verse 11

निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना।विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम्।।।।

ଆମେ ସଦା ଜିତାତ୍ମା ସେହି ବୀରଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲୁ; ଏବେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ, ସେହି ପୁରୀକୁ ପୁନଃ କିପରି ଦେଖିପାରିବୁ?

Verse 12

इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः।विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः।।।।

ଏହିପରି ନାନା ପ୍ରକାର କଥା କହି ଓ ବାହୁ ଉଠାଇ, ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ସେ ଲୋକମାନେ ବଛଡ଼ା ହରାଇଥିବା ଗାଈମାନଙ୍କ ପରି ବିଲାପ କଲେ।

Verse 13

ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः।मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः।।।।

ତାପରେ ପଥ ଅନୁସରି କିଛିକ୍ଷଣ ଆଗକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ପଥ ହରାଇଯିବାରୁ, ମହା ବିଷାଦରେ ପୁଣି ସେମାନେ ପ୍ଲାବିତ ହେଲେ।

Verse 14

रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः।किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति।।।।

ରଥର ପଥଚିହ୍ନ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ, ମନସ୍ବୀ ସେମାନେ ପଛକୁ ଫେରି କହିଲେ—“ଏହା କ’ଣ? ଦୈବେନ ଆଘାତ ପାଇଛୁ; ଏବେ କ’ଣ କରିବୁ?”

Verse 15

ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः।अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम्।।।।

ତାପରେ, ଯେପଥରେ ଆସିଥିଲେ ସେହି ପଥରେଇ, କ୍ଲାନ୍ତଚିତ୍ତ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଫେରି ଆସି, ସଜ୍ଜନମାନେ ବ୍ୟଥିତ ଥିବା ଅଯୋଧ୍ୟା ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 16

आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः।आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः।।।।

ସେ ନଗରୀକୁ ଦେଖି, କ୍ଷୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନ ଥିବା ସେମାନେ, ଶୋକପୀଡିତ ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।

Verse 17

एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते।आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा।।।।

ରାମ ବିନା ଏହି ନଗରୀ ଅତିଶୟ ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ; ଯେପରି ଗରୁଡ ହ୍ରଦର ଗଭୀରରୁ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିନେଲେ ନଦୀ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଲାଗେ।

Verse 18

चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम्।अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः।।।।

ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ମନେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ନଗରକୁ ଦେଖିଲେ—ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ଆକାଶ ପରି, ଜଳହୀନ ସମୁଦ୍ର ପରି।

Verse 19

ते तानि वेश्मानि महाधनानिदुःखेन दुःखोपहता विशन्तः।नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वानिरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः।।।।

ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ସେଇ ମହାଧନଶାଳୀ ଗୃହମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହର୍ଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା; ଦେଖୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଜନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ କେହିକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ।