Sarga 29

Verse 1

एतत्तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता।प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

ରାମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସୀତା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଅବିରତ ଅଶ୍ରୁବହୁଳ ମୁଖରେ, ମନ୍ଦ ଓ କୋମଳ ସ୍ୱରରେ ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 2

ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति।गुणानित्येव तान्विद्धि तव स्नेहपुरस्कृतान्।।।।

ବନବାସ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତୁମେ ଯେ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ କହିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୋଷ ନୁହେଁ—ଗୁଣ ବୋଲି ଜାଣ; କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ସ୍ନେହକୁ ଆଗରେ ରଖି ସହିତାଯିବ।

Verse 3

मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा।पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव।रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।।।

ମୃଗ, ସିଂହ, ଗଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଏବଂ ଶରଭ; ପକ୍ଷୀ, ସୃମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ—ହେ ରାଘବ, ତୁମ ରୂପ ପୂର୍ବେ କେବେ ନଦେଖିଥିବାରୁ, ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଛକୁ ସରିଯିବେ; କାରଣ ଭୟ ଉଦ୍ଭବିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 4

मृगा स्सिंहा गजाश्चैव शार्दूला श्शरभास्तथा। पक्षिण स्सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः।।2.29.3।।अदृष्टपूर्वरूपत्वात्सर्वे ते तव राघव। रूपं दृष्ट्वाऽपसर्पेयुर्भये सर्वे हि बिभ्यति।।2.29.4।।

ମୃଗ, ସିଂହ, ଗଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଏବଂ ଶରଭ; ପକ୍ଷୀ, ସୃମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ—ହେ ରାଘବ, ତୁମ ରୂପ ପୂର୍ବେ କେବେ ନଦେଖିଥିବାରୁ, ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଛକୁ ସରିଯିବେ; କାରଣ ଭୟ ଉଦ୍ଭବିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 5

त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया।त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यमिह जीवितम्।।।।

ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୋତେ ତୁମ ସହିତ ଯିବାକୁ ହେବ। ହେ ରାମ, ତୁମ ବିୟୋଗ ହେଲେ ମୋତେ ଏଠିଏ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡିବ।

Verse 6

न हि मां त्वत्समीपस्थामपि शक्नोतिराघव।सुराणामीश्वर श्शक्रः प्रधर्षयितुमोजसा।।।।

ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମ ସମୀପରେ ଥିଲେ, ଦେବମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଜ ସମସ୍ତ ବଳରେ ମୋତେ ଆଘାତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 7

पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम्।काममेवं विधं राम त्वया मम निदर्शितम्।।।।

ପତିହୀନା ନାରୀ ସତ୍ୟରେ ଜୀବିତ ରହିପାରେ ନାହିଁ। ହେ ରାମ, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଦେଖାଇଦେଲ।

Verse 8

अथ चापि महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम्।पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने।।।।

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ପୂର୍ବେ ପିତୃଗୃହରେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣିଥିଲି—ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବନରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ।

Verse 9

लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्य श्शृत्वाऽहं वचनं पुरा।वनवासकृतोत्साहा नित्यमेव महाबल।।।।

ହେ ମହାବଳବାନ! ପୂର୍ବେ ଦ୍ୱିଜ ହସ୍ତସାମୁଦ୍ରିକମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ବନବାସ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଉତ୍ସାହରେ ମୁଁ ସଦା ଭରିତ ରହିଛି।

Verse 10

आदेशो वनवासस्य प्राप्तव्य स्स मया किल।सा त्वया सह तत्राहं यास्यामि प्रिय नान्यथा।।।।

ହେ ପ୍ରିୟ, ବନବାସର ଏହି ଆଦେଶ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେଠାକୁ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ହିଁ ଯିବି—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 11

कृतादेशा भविष्यामि गमिष्यामि सह त्वया।कालश्चायं समुत्पन्न स्सत्यवाग्भवतु द्विजः।।।।

ମୁଁ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବି; ତୁମ ସହିତ ଯିବି। ଏହା ହିଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ—ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଏହା ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ, ସେ ସତ୍ୟବାକ୍ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 12

वनवासेऽभिजानामि दुःखानि बहुथा किल।प्राप्यन्ते नियतं वीर पुरुषैरकृतात्मभिः।।।।

ହେ ବୀର, ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ ଯେ ବନବାସରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଆସେ; କିନ୍ତୁ ଏମିତି କଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ ଆତ୍ମସଂଯମ ନଥିବା ଅକୃତାତ୍ମା ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 13

कन्यया च पितुर्गेहे वनवास श्शृतो मया।भिक्षिण्या स्साधुवृत्ताया मम मातुरिहाग्रतः।।।।

ମୁଁ ପିତୃଗୃହରେ କନ୍ୟା ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ବନବାସ ବିଷୟ ଶୁଣିଥିଲି; ମୋ ମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସାଧୁବୃତ୍ତି ଭିକ୍ଷୁଣୀ ଜଣେ ଏହା କହିଥିଲେ।

Verse 14

प्रसादितश्च वै पूर्वं त्वं मे बहुतिथं प्रभो।गमनं वनवासस्य काङ्क्षितं हि सह त्वया।।।।

ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୂର୍ବେ ମୋର ଅନେକ ଅନୁରୋଧରେ ଆପଣ ଦୀର୍ଘକାଳ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃପା କରିଥିଲେ; କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ସହ ବନକୁ ଯିବାକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିଥିଲି।

Verse 15

कृतक्षणाऽहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव।वनवासस्य शूरस्य चर्या हि मम रोचते।।।।

ହେ ରାଘବ, ଏହି ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ମୁଁ ଦିନ ଗଣିଛି—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। କାରଣ ମୋ ଶୂର ପ୍ରିୟଙ୍କ ବନବାସର ଜୀବନଚର୍ୟା ମୋତେ ସତ୍ୟରେ ରୋଚେ (ସହଭାଗୀ ହେବାକୁ)।

Verse 16

शुद्धात्मन्प्रेमभावाध्दि भविष्यामि विकल्मषा।भर्तारमनुगच्छन्ती भर्ता हि मम दैवतम्।।।।

ହେ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍, ପ୍ରେମଭାବରେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କରି ମୁଁ ନିର୍ମଳ, ବିକଳ୍ମଷ ହେବି; କାରଣ ମୋ ପାଇଁ ଭର୍ତ୍ତା ହିଁ ଦୈବତ।

Verse 17

प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया।श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते।अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।।।

ହେ କଲ୍ୟାଣମୟ ମହାମତେ, ପ୍ରେତ୍ୟଭାବରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ମୋର ସଙ୍ଗମ ଶୁଭ। ଯଶସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଠ କରୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଶ୍ରୁତି କୁହେ—ଏହି ଲୋକରେ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମାନୁସାରେ ଜଳଦାନ-ବିଧିରେ ଯାହାକୁ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରେତ୍ୟଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପତିଙ୍କର ହୁଏ।

Verse 18

प्रेत्यभावे हि कल्याण स्सङ्गमो मे सह त्वया। श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्।।2.29.17।।इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महामते। अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा।।2.29.18।।

ଆଉ ହେ ମହାମତେ, ଏହି ଲୋକରେ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମାନୁସାରେ ଜଳଦାନ-ବିଧିରେ ଯାହାକୁ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରେତ୍ୟଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କର ହୁଏ।

Verse 19

एवमस्मात्स्वकां नारीं सुवृत्तां हि पतिव्रताम्।नाभिरोचयसे नेतुं त्वं मां केनेह हेतुना।।।।

ତେବେ, ସୁବୃତ୍ତା ଓ ପତିବ୍ରତା ତୁମର ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ମୋତେ ଏଠାରୁ ନେଇଯିବାକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ସମ୍ମତ ହେଉନାହ? ଏବେ ଏଠାରେ କେଉଁ ହେତୁ ଥାଇପାରେ?

Verse 20

भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः।नेतुमर्हसि काकुत्स्थ समान सुखदुःखिनीम्।।।।

ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ! ଭକ୍ତା, ପତିବ୍ରତା ଓ ଦୀନା ମୁଁ—ସୁଖଦୁଃଖରେ ତୁମ ସମାନ ରହି, ତୁମ କଲ୍ୟାଣ ଓ ବିପଦ ଉଭୟରେ ସହଭାଗିନୀ—ମୋତେ ସହ ନେବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 21

ययदि मां दुःखितामेवं वनं नेतुं न चेच्छसि।विषमग्निं जलं वाऽहमास्थास्ये मृत्युकारणात्।।।।

ଯଦି ଏଭଳି ଦୁଃଖିତା ମୋତେ ବନକୁ ନେବାକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଖୋଜି ମୁଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳର ଆଶ୍ରୟ ନେବି।

Verse 22

एवं बहुविधं तं सा याचते गमनं प्रति।नानुमेने महाबाहुस्तां नेतुं विजनं वनम्।।।।

ଏଭଳି ଗମନ ବିଷୟରେ ସେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଅନୁରୋଧ କଲା; କିନ୍ତୁ ମହାବାହୁ ରାମ ତାକୁ ନିର୍ଜନ ବନକୁ ନେବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ।

Verse 23

एवमुक्ता तु सा चिन्तां मैथिली समुपागता।स्नापयन्तीव गामुष्णैरश्रुभिर्नयनच्युतैः।।।।

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ସେ ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲା; ଚକ୍ଷୁରୁ ଝରୁଥିବା ଉଷ୍ଣ ଅଶ୍ରୁଦ୍ୱାରା ଯେନ ଭୂମିକୁ ସ୍ନାନ କରାଉଛି।

Verse 24

चिन्तयन्तीं तथा तां तु निवर्तयितुमात्मवान्।ताम्रोष्ठीं स तदा सीतां काकुत्स्थो बह्वसान्त्वयत्।।।।

ତାକୁ ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରତ ଦେଖି ଆତ୍ମବାନ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ତାମ୍ରୋଷ୍ଠୀ ସୀତାଦେବୀଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ନାନା ପ୍ରକାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।