Sarga 18

Verse 1

स ददर्शासने रामो निषण्णं पितरं शुभे।कैकेयीसहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता।।।।

ସେଠାରେ ରାମ ଶୁଭ ଆସନରେ ବସିଥିବା ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; କୈକେୟୀ ସହିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଦୀନ ଦେଖାଉଥିଲେ—ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଫିକା ଓ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

Verse 2

स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत्।ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्या स्सुसमाहितः।।।।

ସେ ବିନୟପୂର୍ବକ ପ୍ରଥମେ ପିତାଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ଅଭିବାଦନ କରି ନମସ୍କାର କଲା; ତାପରେ ସୁସମାହିତ ମନରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କଲା।

Verse 3

रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः।शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम्।।।।

‘ରାମ’ ବୋଲି କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରି, ଅଶ୍ରୁରେ ଆକୁଳ ନୟନ ଥିବା ଦୀନ ନୃପ ଏପରି ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ ଯେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଆଉ କଥା ମଧ୍ୟ କହି ପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 4

तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम्।रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम्।।।।

ନରପତି ପିତାଙ୍କର ସେଇ ଅପୂର୍ବ ଭୟାବହ ରୂପ ଦେଖି ରାମ ମଧ୍ୟ ଭୟାକୁଳ ହେଲେ—ଯେପରି ପାଦରେ ସର୍ପକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 5

इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसन्तापकर्शितम्।निश्श्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम्।।।।ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्।उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा।।।।

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ହର୍ଷହୀନ ହୋଇ, ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ମହାରାଜା ଭାରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ଓ ଅକୁଳ ଥିଲା। ସ୍ୱଭାବତଃ ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ମଣ୍ଡିତ ସାଗର ଯେପରି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ ସେପରି ଲାଗୁଥିଲେ; ଗ୍ରହଣଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି; ଅସତ୍ୟ କହି ଅବନତ ହୋଇଥିବା ଋଷି ପରି।

Verse 6

इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसन्तापकर्शितम्।निश्श्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम्।।2.18.5।।ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्।उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा।।2.18.6।।

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ହର୍ଷହୀନ ହୋଇ, ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ମହାରାଜା ଭାରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ଓ ଅକୁଳ ଥିଲା। ସ୍ୱଭାବତଃ ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ମଣ୍ଡିତ ସାଗର ଯେପରି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ ସେପରି ଲାଗୁଥିଲେ; ଗ୍ରହଣଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି; ଅସତ୍ୟ କହି ଅବନତ ହୋଇଥିବା ଋଷି ପରି।

Verse 7

अचिन्त्यकल्पं हि पितुस्तं शोकमुपधारयन्।बभूव संरब्धतर स्समुद्र इव पर्वणि।।।।

ପିତାଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶୋକକୁ ମନେ ଧାରଣ କରି ରାମ ଆଉ ଅଧିକ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ—ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଜ୍ୱାରେ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ଉଠି ଉଥଳିଯାଏ ସେପରି।

Verse 8

चिन्तयामास च तदा रामः पितृहिते रतः।किं स्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनन्दति।।।।

ତେବେ ପିତୃହିତରେ ରତ ରାମ ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଆଜି ନୃପତି ମୋତେ କାହିଁକି ପ୍ରତ୍ୟଭିନନ୍ଦନ କରୁନାହାନ୍ତି?”

Verse 9

अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति।तस्य मामद्य संप्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते।।।।

“ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ପିତା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୋତେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କରେ ଏହି କ୍ଲେଶ କାହିଁକି ଜାଗୁଛି?”

Verse 10

स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः।कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत्।।।।

ଶୋକରେ ପୀଡିତ ଦୀନ ପୁରୁଷ ପରି, ଦୁଃଖରେ ମୁହଁର ଦ୍ୟୁତି ମଲିନ ହୋଇଥିବା ରାମ ପ୍ରଥମେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି, ପରେ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 11

कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद्येन मे पिता।कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वं चैवैनं प्रसादय।।।।

ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ କିଛି ଅପରାଧ କରିଦେଇଛି କି, ଯାହାରେ ମୋ ପିତା କ୍ରୋଧିତ? ସେଥି ମୋତେ କହ; ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଶାନ୍ତ କର।

Verse 12

अप्रसन्नमनाः किन्नु सदा मां प्रति वत्सलः।विवर्णवदनो दीनो न हि मामभिभाषते।।।।

ଯିଏ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ବତ୍ସଳ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଏବେ କାହିଁକି ଅପ୍ରସନ୍ନ? ତାଙ୍କର ମୁହଁ କାହିଁକି ବିବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୀନ, ଏବଂ ସେ ମୋ ସହ କାହିଁକି କଥା କହୁନାହାନ୍ତି?

Verse 13

शरीरो मानसो वापि कच्चिदेनं न बाधते।सन्तापोवाऽभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम्।।।।

ତାଙ୍କୁ ଶରୀରର କୌଣସି ରୋଗ ବାଧୁଛି କି, କିମ୍ବା ମନସିକ ବେଦନା? କୌଣସି ସନ୍ତାପ ବା ଅତିତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ତ ନୁହେଁ? କାରଣ ସଦା ସୁଖ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 14

कच्चिन्न किञ्चिद्भरते कुमारे प्रियदर्शने।शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मात्रूणां वा ममाशुभम्।।।।

ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ କୁମାର ଭରତଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ମହାସତ୍ତ୍ୱୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ମୋର ମାତୃମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଘଟିନାହିଁ ତ?

Verse 15

अतोषयन्महाराजमकुर्वन्वा पितुर्वचः।मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे।।।।

ଯଦି ମୁଁ ମହାରାଜ—ମୋ ପିତାଙ୍କୁ—କେବେ ଅତୋଷିତ କରିଥାଏ, କିମ୍ବା ପିତୃବଚନ ପାଳନ କରିନଥାଏ, ଏବଂ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନି।

Verse 16

यतोमूलं नरः पश्येत्प्रादुर्भावमिहात्मनः।कथं तस्मिन्नवर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते।।।।

ଏହି ଲୋକରେ ଯେ ମୂଳରୁ ନିଜର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହୋଇଛି, ସେହି ମୂଳକୁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବତା ସନ୍ନିଧାନରେ ତାହାନୁସାରେ ଚାଲିବାକୁ ସେ କିପରି ଅବହେଳା କରିପାରିବ?

Verse 17

कच्चित्ते परुषं किञ्चिदभिमानात्पतिता मम।उक्तो भवत्या कोपेन यत्रास्य लुलितं मनः।।।।

ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଅଭିମାନରେ ଆଘାତ ପାଇ କ୍ରୋଧରେ କିଛି କଠୋର କଥା କହିଥିଲ କି? ଯାହାରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା?

Verse 18

एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः।किं निमित्तमपूर्वोयं विकारो मनुजाधिपे।।।।

ହେ ଦେବୀ ରାଣୀ, ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରୁଛି; ତତ୍ତ୍ୱରେ ସତ୍ୟ କହ—ମନୁଜାଧିପ ରାଜାଙ୍କ ମନେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ବିକାର କେଉଁ ନିମିତ୍ତରୁ ହୋଇଛି?

Verse 19

एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना।उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः।।।।

ମହାତ୍ମା ରାଘବ ଏଭଳି କହିଲେ ପରେ, କୈକେୟୀ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୋଇ, ନିଜ ହିତକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଧୃଷ୍ଟ ବଚନ କହିଲା।

Verse 20

न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किञ्चन।किञ्चिन्मनोगतंत्वस्य त्वद्भयान्नाभिभाषते।।।।

ହେ ରାମ, ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ବିପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଆସିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୋର ଭୟରୁ ମନର କଥା ସେ କହିପାରୁନାହାନ୍ତି।

Verse 21

प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्योपवर्तते।तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम।।।।

ତୁ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିବାରୁ, ଅପ୍ରିୟ କଥା ତୋତେ କହିବାକୁ ତାଙ୍କର ବାଣୀ ଆଗେ ବଢ଼େନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ମୋତେ ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ, ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च।स पश्चात्तप्यते राजा यथाऽन्यः प्राकृतस्तथा।।।।

ଏହି ରାଜା ପୂର୍ବେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ-ପୂଜା କରି ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ; ଏବେ ପରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରୁଛନ୍ତି—ଯେପରି ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକ କରେ।

Verse 23

अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशांपतिः।स निरर्थं गतजले सेतुं बन्धितुमिच्छति।।।।

‘ମୁଁ ଦେବି’ ବୋଲି କହି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଥ ମୋତେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବର ଦେଇଥିଲେ; ଏବେ ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା ପରେ ସେ ନିରର୍ଥକ ଭାବେ ସେଠି ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।

Verse 24

धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि।तत्सत्यं न त्यजेद्राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा।।।।

ହେ ରାମ, ଏହା ଧର୍ମର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଣା: ତୋର କାରଣରୁ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେହି ସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 25

यदि तद्वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाऽशुभम्।करिष्यसि ततस्सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम्।।।।

ରାଜା ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ—ଯାହା କହିବେ, ସେ ସବୁ ତୁମେ କରିବେ ଯଦି, ତେବେ ପରେ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେବି।

Verse 26

यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते।ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति।।।।

ରାଜା ତୁମକୁ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ ଯଦି, ତେବେ ମୁଁ କହିବି; କାରଣ ସେ ନିଜେ ତୁମକୁ କହିବେ ନାହିଁ।

Verse 27

एतत्तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम्।उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसन्निधौ।।।।

କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ବ୍ୟଥିତ ରାମ ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ସେହି ଦେବୀ (ରାଣୀ)ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 28

अहो धिङ्नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः।अहं हि वचनाद्राज्ञः पतेयमपि पावके।।।।भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं मज्जेयमपि चार्णवे।नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च।।।।

ଆହୋ, ଧିକ୍! ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଏପରି ବଚନ କହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯିବି; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିଷ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିବି, ସମୁଦ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଡୁବିଯିବି—କାରଣ ସେ ମୋର ପିତା, ଗୁରୁସମାନ ଓ ହିତେଚ୍ଛୁ ନୃପ; ତାଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ମୁଁ ସବୁ କରିବି।

Verse 29

अहो धिङ्नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः।अहं हि वचनाद्राज्ञः पतेयमपि पावके।।2.18.28।।भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं मज्जेयमपि चार्णवे।नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च।।2.18.29।।

ଆହୋ, ଧିକ୍! ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଏପରି ବଚନ କହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯିବି; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିଷ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିବି, ସମୁଦ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଡୁବିଯିବି—କାରଣ ସେ ମୋର ପିତା, ଗୁରୁସମାନ ଓ ହିତେଚ୍ଛୁ ନୃପ; ତାଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ମୁଁ ସବୁ କରିବି।

Verse 30

तद्ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकाङ्क्षितम्।करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते।।।।

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବୀ, ରାଜାଙ୍କ ଯାହା ଅଭିକାଙ୍କ୍ଷିତ, ସେଇ କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ତାହା କରିବି—ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି; ରାମ ଦୁଇ ପ୍ରକାରେ କଥା କହେ ନାହିଁ, ନିଜ ବଚନରୁ ଫେରେ ନାହିଁ।

Verse 31

तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम्।उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम्।।।।

ଆର୍ଜବ ଓ ସତ୍ୟବାଦିତାରେ ଯୁକ୍ତ ରାମଙ୍କୁ, ଅନାର୍ୟ ଆଚରଣବତୀ କୈକେୟୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଦୟ ଓ କଠୋର ବଚନ କହିଲା।

Verse 32

पुरा दैवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव।रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे।।।।

ହେ ରାଘବ, ପୂର୍ବେ ଦେବାସୁର ମହାଯୁଦ୍ଧରେ, ତୁମ ପିତା ଆହତ ହେବାବେଳେ ମୁଁ ସେଇ ମହାରଣରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି; ତେଣୁ ସେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ।

Verse 33

तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम्।गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव।।।।

ସେଇ ଦୁଇ ବରରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଯାଚିଛି; ଏବଂ ହେ ରାଘବ, ତୁମର ଆଜିହିଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଗମନ ମଧ୍ୟ ମାଗିଛି।

Verse 34

यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि।आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु।।।।

ଯଦି ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏବଂ ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତେବେ ମୋର ଏହି ବଚନ ଶୁଣ।

Verse 35

सन्निदेशे पितुस्तिष्ठ यथा तेन प्रतिश्रुतम्।त्वयाऽरण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च।।।।

ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ, ସେ ଯେପରି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କରିଛନ୍ତି; ତୁମେ ନଅ ବର୍ଷ ଏବଂ ଆଉ ପାଞ୍ଚ—ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ—ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 36

भरतस्त्वभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम्।त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव।।।।

ହେ ରାଘବ, ରାଜା ତୁମ ନିମିତ୍ତେ ଯେ ଏହି ଅଭିଷେକର ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଭରତଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରାଯାଉ।

Verse 37

सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।अभिषेकमिमं त्यक्त्वा जटाजिनधरो वस।।।।

ଏହି ଅଭିଷେକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ; ଜଟା ଓ ଅଜିନ ଧାରଣ କରି ସାତ ଓ ସାତ—ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ—ସେଠାରେ ବସ।

Verse 38

भरतः कोसलपुरे प्रशास्तु वसुधामिमाम्।नानारत्न समाकीर्णां सवाजिरथकुञ्जराम्।।।।

“କୋସଳପୁର (ଅୟୋଧ୍ୟା)ରେ ଭରତ ଏହି ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରୁନ୍ତୁ—ନାନାପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଗଜରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ।”

Verse 39

एतेन त्वां नरेन्द्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः।शोकसंक्लिष्ट वदनो न शक्नोति निरीक्षितुम्।।।।

ଏହି କାରଣରୁ କରୁଣାରେ ପ୍ଲାବିତ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଶୋକରେ କ୍ଳିଷ୍ଟ ମୁଖବାନ, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି।

Verse 40

एतत्कुरु नरेन्द्रस्य वचनं रघुनन्दन।सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम्।।।।

ରଘୁନନ୍ଦନ! ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ବଚନ ପୂରଣ କର; ହେ ରାମ, ମହା ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାଦ୍ୱାରା ନରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତାରଣ କର।

Verse 41

इतीव तस्यां परुषं वदन्त्यांन चैव रामः प्रविवेश शोकम्।प्रविव्यथे चापि महानुभावोराजा तु पुत्रव्यसनाभितप्तः।।।।

ସେ ନାରୀ କଠୋର ବଚନ କହୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ରାମ ଶୋକରେ ପତିତ ହେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମହାନୁଭାବ ରାଜା, ପୁତ୍ରବିପଦରେ ଦଗ୍ଧ, ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ।