Sarga 115

Verse 1

ततो निक्षिप्य मातृ़ स्स अयोध्यायां दृढ व्रतः।भरत श्शोकसन्तप्तो गुरूनिदमथाब्रवीत्।।।।

ତତଃ ଦୃଢବ୍ରତୀ ଭରତ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ମାତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, ଶୋକସନ୍ତପ୍ତ ହୃଦୟରେ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 2

नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वानामन्त्रयेऽद्य वः।तत्र दुःखमिदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना।।।।

ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଯିବି; ସେଠାରେ ରାଘବ ବିନା ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ସହିବି।

Verse 3

गतश्च वा दिवं राजा वनस्थश्च गुरुर्मम।रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः।।।।

ରାଜା ତ ଦିବଲୋକକୁ ଗଲେ, ଆଉ ମୋର ଗୁରୁସମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭ୍ରାତା ବନରେ ବସୁଛନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବି; ମହାଯଶସ୍ବୀ ସତ୍ୟ ରାଜା ସେଇ ଅଟନ୍ତି॥

Verse 4

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः।अब्रुवन्मन्त्रिणस्सर्वे वसिष्ठश्च पुरोहितः।।।।

ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ବଚନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ରାଜପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ॥

Verse 5

सुभृशं श्लाघनीयं च यदुक्तं भरत त्वया।वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत्।।।।

ହେ ଭରତ, ଭ୍ରାତୃବାତ୍ସଲ୍ୟରୁ ତୁମେ ଯେ ବଚନ କହିଛ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ଲାଘନୀୟ; ଏପରି ଆଚରଣ ତୁମକୁ ହିଁ ଶୋଭେ॥

Verse 6

नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे।आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान्।।।।

ତୁମେ ସଦା ବନ୍ଧୁପ୍ରେମୀ, ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦରେ ଅଟୁଟ, ଆର୍ୟମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ; ତୁମ ନିଶ୍ଚୟକୁ କେଉଁ ପୁରୁଷ ଅନୁମୋଦନ ନ କରିବ?॥

Verse 7

मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम्।अब्रवीत्सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यतामिति।।।।

ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁରୂପ ପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣି, ସେ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋ ରଥ ଯୋଡ଼ାଯାଉ।”॥

Verse 8

प्रहृष्टवदन स्सर्वा मातृ़ स्समभिवाद्य सः।आरुरोह रथं श्रीमान् शत्रुघ्नेन समन्वितः।।।।

ପ୍ରହର୍ଷିତ ମୁଖେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭରତ ସମସ୍ତ ମାତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 9

आरुह्य च रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरतावुभौ।ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः।।।।

ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ—ଦୁହେଁ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ—ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 10

अग्रतो गुरव: सर्वे वसिष्ठप्रमुखा द्विजाः।प्रययुः प्राङ्ग्मुखा स्सर्वे नन्दिग्रामो यतोऽभवत्।।।।

ବସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଗୁରୁବର ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଆଗେ ଗଲେ; ଯେଉଁ ଦିଗରେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ ଥିଲା ସେଇ ଦିଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।

Verse 11

बलं च तदनाहूतं गजाश्वरथसङ्कुलम्।प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः।।।।

ଭରତ ଯାତ୍ରା କରିବା ସହିତ, ଡାକା ନହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହାତୀ-ଘୋଡ଼ା-ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ସେନା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା; ନଗରର ସମସ୍ତ ପୁରବାସୀ ମଧ୍ୟ ସହ ଚାଲିଲେ।

Verse 12

रथस्थः स तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः।नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्यादाय पादुके।।।।

ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଭ୍ରାତୃଭକ୍ତ ଭରତ ରଥରେ ଆସୀନ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ପାଦୁକା ଶିରୋପରି ଧାରଣ କରି, ତ୍ୱରିତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ।

Verse 13

ततस्तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः।अवतीर्य रथात्तूर्णं गुरूनिदमुवाच ह।।।।

ତତଃ ଭରତ ଶୀଘ୍ର ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରି, ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 14

एतद्राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं सन्नयासवत्स्वयम्।योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते।।।।

ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋର ଭ୍ରାତା ସ୍ୱୟଂ ମୋତେ ନ୍ୟାସରୂପେ ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗକ୍ଷେମ ଭାର ବହନକାରୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂଷିତ ଏହି ପାଦୁକାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି।

Verse 15

भरत श्शिरसा कृत्वा सन्न्यासं पादुके ततः।अब्रवीद्धुःखसंतप्त स्सर्वं प्रकृतिमण्डलम्।।।।

ତାପରେ ଭରତ ନ୍ୟାସରୂପ ପାଦୁକାଦ୍ୱୟକୁ ଶିରୋପରି ଧାରଣ କରି, ଦୁଃଖେ ଦଗ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ସମଗ୍ର ପ୍ରକୃତିମଣ୍ଡଳ—ସଭାକୁ—ସମ୍ବୋଧି କହିଲେ।

Verse 16

छत्रं धारयत क्षिप्रमार्यपादाविमौ मतौ।आभ्यां राज्ये स्थितो धर्मः पादुकाभ्यां गुरोर्मम।।।।

ଶୀଘ୍ର ରାଜଛତ୍ର ଧାରଣ କର; ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ମୁଁ ମୋର ଭ୍ରାତାଙ୍କ ଆର୍ଯ୍ୟପାଦ ଭାବେ ମାନିଛି। ମୋର ଗୁରୁସମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ପାଦୁକାଦ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥିର ହେବ।

Verse 17

भ्रात्रा हि मयि संन्यासो निक्षिप्त स्सौहृदादयम्।तमिमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति।।।।

ସୌହୃଦ୍ୟବଶେ ମୋର ଭ୍ରାତା ଏହି ନ୍ୟାସ ମୋ ପାଖରେ ରଖିଛନ୍ତି; ରାଘବଙ୍କ ଆଗମନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ଅମାନତକୁ ପାଳନ କରିବି।

Verse 18

क्षिप्रं संयोजयित्वातु राघवस्य पुनस्स्वयम्।चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ।।।।

ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଏହାକୁ ପୁନର୍ବାର ରାଘବଙ୍କ ସହ ଯୋଗ କରିଦେବି; ଏହି ପାଦୁକା ସହିତ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ମୁଁ ଦର୍ଶନ କରିବି।

Verse 19

ततो निक्षिप्तभारोऽहं राघवेण समागतः।निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम्।।।।

ତତଃ ରାଘବଙ୍କ ସହ ପୁନର୍ମିଳନେ ଏହି ଭାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାଜ୍ୟକୁ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ଗୁରୁସେବାର ବ୍ରତରେ ମୁଁ ରହିବି।

Verse 20

राघवाय च सन्यासं दत्त्वेमे वरपादुके।राज्यं चेदमयोध्यां च धूतपापो भवामि च।।।।

ରାଘବଙ୍କୁ ଏହି ନିବେଦିତ ଭାର—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଦୁକା, ଏହି ରାଜ୍ୟ ଓ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ—ପୁନଃ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲେ, ମୁଁ ପାପମୁକ୍ତ ହେବି।

Verse 21

अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने।प्रीतिर्मम यशश्चैव भवेद्राज्याच्चतुर्गुणम्।।।।

କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ ଓ ଜନସାଧାରଣ ହର୍ଷରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ, ସେତେବେଳେ ମୋର ପ୍ରୀତି ଓ ଯଶ ରାଜ୍ୟସୁଖଠାରୁ ଚାରିଗୁଣ ହେବ।

Verse 22

एवं तु विलपन्दीनो भरत स्समहायशाः।नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिस्सह।।।।

ଏଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବା ଦୀନ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ ମହାୟଶସ୍ବୀ ଭରତ, ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଆସନ କରି ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ।

Verse 23

स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः।नन्दिग्रामेऽवसद्वीर स्ससैन्यो भरतस्तदा।।।।

ତେବେ ପ୍ରଭୁସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ ବୀର ଭରତ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ର ଓ ଜଟାଧାରୀ ହୋଇ, ମୁନିବେଷ ଧାରଣ କରି, ସେନାସହିତ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବସିଲେ।

Verse 24

रामागमनमाकाङ्क्षन्भरतो भ्रातृवत्सलः।भ्रातुर्वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस्तथा।।।।पादुके त्वभिषिच्याथ नन्दिग्रामेऽवसत्तदा।

ରାମଙ୍କ ଆଗମନକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା ଭ୍ରାତୃବତ୍ସଳ ଭରତ, ଭ୍ରାତୃବଚନପାଳକ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଚଳ ହୋଇ, ପାଦୁକାଦ୍ୱୟକୁ ଅଭିଷେକ କରି ପରେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ ବସିଲେ।

Verse 25

स वालव्यजनं छत्रं धारयामास स स्वयं।भरत श्शासनं सर्वं पादुकाभ्यां निवेदयन्।।।।

ସେ ନିଜେ ଛତ୍ର ଓ ଚାମର ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ଭରତ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଶାସନ ପ୍ରଥମେ ପାଦୁକାଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ପରେ ଜାରି କଲେ।

Verse 26

ततस्तु भरत शश्रीमानभिषिच्याऽऽर्यपादुके।तदधीनस्तदा राज्यं कारयामास सर्वदा।।।।

ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ ଭରତ ଆର୍ୟ ପାଦୁକାଦ୍ୱୟକୁ ଅଭିଷେକ କରି, ସଦା ସେମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ପରିଚାଳନା କଲେ।

Verse 27

तदा हि यत्कार्यमुपैति किञ्चिदुपायनं चोपहृतं महार्हम्।स पादुकाभ्यां प्रथमं निवेद्य चकार पश्चाद्भरतो यथावत्।।।।

ସେତେବେଳେ ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ—ଛୋଟ ହେଉ କି ବଡ଼—ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, କିମ୍ବା ମହାର୍ହ ଉପହାର ଆଣାଗଲେ, ଭରତ ପ୍ରଥମେ ପାଦୁକାଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ପରେ ଯଥାବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।