Sarga 11

Verse 1

तं मन्मथशरैर्विद्धमं कामवेगवशानुगम्।उवाच पृथिवीपालं कैकेयी दारुणं वचः।।।।

ମନ୍ମଥର ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପରି, କାମବେଗର ବଶକୁ ଅନୁଗତ ହୋଇଥିବା ପୃଥିବୀପାଳଙ୍କୁ କୈକେୟୀ କଠୋର ଓ ଭୟଙ୍କର ବଚନ କହିଲା।

Verse 2

नास्मि विप्रकृतादेव केनचिन्नावमानिता।अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तमिच्छामि त्वया कृतम्।।।।

ହେ ରାଜା, ମୋତେ କେହି ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହାନ୍ତି, ନା ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି; ତଥାପି ମୋର ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଇଚ୍ଛା ଅଛି—ସେହିଟି ତୁମେ ପୂରଣ କର।

Verse 3

प्रतिज्ञां प्रतिजानीष्व यदि त्वं कर्तुमिच्छसि।अथ तद्व्याहरिष्यामि यदभिप्रार्थितं मया।।।।

ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର। ତାପରେ ମାତ୍ର ମୁଁ ମୋର ପ୍ରାର୍ଥିତ କଥା କହିବି।

Verse 4

तामुवाच महातेजाः कैकेयीमीषदुत्स्मितः।कामी हस्तेन संगृह्य मूर्धजेषु शुचिस्मिताम्।।।।

ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ଅଳ୍ପ ହସି, କାମାବେଶରେ ସୁକୁମାରଭାବେ ହସ୍ତଦ୍ୱାରା କୈକେୟୀଙ୍କ କେଶ ଧରି, ଶୁଚି ଦୀପ୍ତ ସ୍ମିତବତୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 5

आवलिप्ते न जानासि त्वत्तः प्रियतरो मम।मनुजो मनुजव्याघ्राद्रामादन्यो न विद्यते।।।।

ହେ ଗର୍ବିତେ, ତୁମେ କି ଜାଣ ନାହଁ? ମୋ ପାଇଁ ତୁମଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ; ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟବ୍ୟାଘ୍ର ରାମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 6

तेनाजय्येन मुख्येन राघवेण महात्मना।शपे ते जीवनार्हेण ब्रूहि यन्मनसेच्छासि।।।।

ଅଜୟ୍ୟ, ମୁଖ୍ୟ, ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ନାମରେ—ଦୀର୍ଘାୟୁଷ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି—ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ କରୁଛି; ମନର ଇଚ୍ଛା କହ।

Verse 7

यं मुहूर्तमपश्यंस्तु न जीवेयमहं ध्रुवम्।तेन रामेण कैकेयि शपे ते वचनक्रियाम्।।।।

ହେ କୈକେୟୀ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ନ ଦେଖିଲେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବିତ ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ସେଇ ରାମଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି—ତୁମ ବଚନ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ କରିବି।

Verse 8

आत्मना वात्मजैश्चान्यैर्वृणेयं मनुजर्षभम्।तेन रामेण कैकेयि शपे ते वचनक्रियाम्।।।।

ମୋ ଆତ୍ମାଠାରୁ, ମୋ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ବରିବି। ହେ କୈକେୟୀ, ସେଇ ରାମଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି—ତୁମ ଅନୁରୋଧକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ କରିବି।

Verse 9

भद्रे हृदयमप्येतदनुमृशोद्धरस्व मे।एतत्समीक्ष्य कैकेयि ब्रूहि यत्साधु मन्यसे।।।।

ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୋର ଏହି ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ବିଷାଦରେ ପୀଡ଼ିତ; ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମୋତେ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ହେ କୈକେୟୀ, ଏହା ବିଚାର କରି ଯାହାକୁ ଭଲ ମନେ କର, ସେହି କଥା କହ।

Verse 10

बलमात्मनि जानन्ती न मां शङ्कितुमर्हसि।करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे।।।।

ମୋ ଉପରେ ତୁମର ଯେ ବଳ ଅଛି ତାହା ଜାଣି, ମୋତେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋ ପୁଣ୍ୟର ଶପଥ କରି କହୁଛି—ତୁମ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଯାହା ଦରକାର ମୁଁ କରିବି।

Verse 11

सा तदर्थमना देवी तमभिप्रायमागतम्।निर्माध्यस्थ्याच्च हर्षाच्च बभाषे दुर्वचं वचः।।।।

ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମନ ନିବେଶ କରିଥିବା ସେ ଦେବୀ ରାଣୀ, ମଧ୍ୟମ ପଥ ନ ଦେଖି ହର୍ଷରେ, କହିବାକୁ କଠିନ ଏମିତି ଦୁର୍ବଚନ କହିଲା।

Verse 12

तेन वाक्येन संहृष्टा तमभिप्रायमागतम्।व्याजहार महाघोरमभ्यागतमिवान्तकम्।।।।

ତାଙ୍କ ବଚନରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ନିଜ ମନରେ ଉଦ୍ଭବିତ ଅଭିପ୍ରାୟକୁ ସେ ପ୍ରକାଶ କଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଯେପରି ହଠାତ୍ ଆସିପଡ଼ିଥିବା ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ) ।

Verse 13

यथा क्रमे शपसि वरं मम ददासि च।तच्छृण्वन्तु त्रयस्त्रिंशद्देवास्साग्निपुरोगमाः।।।।

ତୁମେ ଯଥାକ୍ରମେ ଶପଥ କରି ମୋତେ ବର ଦେଉଛ; ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖିଥିବା ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶ ଦେବମାନେ ସାକ୍ଷୀରୂପେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 14

चन्द्रादित्यौ नभश्चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः।जगच्च पृथिवी चेयं सगन्धर्वा सराक्षसा।।।।निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवता।यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर्भाषितं तव।।।।

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହମାନେ, ରାତି ଓ ଦିନ, ଦିଗମାନେ; ଜଗତ ଓ ଏହି ପୃଥିବୀ—ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ ସହିତ—ନିଶାଚର ଭୂତମାନେ, ଘରେ ଘରେ ଥିବା ଗୃହଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ତୁମ କଥିତ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଜାଣନ୍ତୁ।

Verse 15

चन्द्रादित्यौ नभश्चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः।जगच्च पृथिवी चेयं सगन्धर्वा सराक्षसा।।2.11.14।।निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवता।यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर्भाषितं तव।।2.11.15।।

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ, ଗ୍ରହମାନେ, ରାତି ଓ ଦିନ, ଦିଗମାନେ, ଜଗତ ଓ ଏହି ପୃଥିବୀ—ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ ସହିତ—ଏବଂ ନିଶାଚର ଭୂତ, ଗୃହଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ତୁମ କଥିତ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଜାଣନ୍ତୁ।

Verse 16

सत्यसन्धो महातेजाः धर्मज्ञः सुसमाहितः।वरं मम ददात्येष तन्मे श्रृण्वन्तु दैवताः।।।।

ସତ୍ୟସନ୍ଧ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସୁସଂଯମୀ—ଏହି ପୁରୁଷ ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି; ମୋ ପାଇଁ ଦେବମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 17

इति देवी महेष्वासं परिगृह्याभिशस्य च।ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम्।।।।

ଏପରି କହି ଦେବୀ ରାଣୀ ମହାଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସ୍ତୁତି କଲେ; ତାପରେ କାମମୋହରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବରଦାତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 18

स्मर राजन् पुरावृत्तं तस्मिन् दैवासुरे रणे।तत्र चाच्यावयच्छत्रुस्तव जीवितमन्तरा।।।।

ହେ ରାଜନ୍, ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧର ସେ ପୁରାତନ ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କର; ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁ ତୋର ସବୁକିଛି ନଷ୍ଟ କରି, କେବଳ ତୋର ପ୍ରାଣକୁ ମାତ୍ର ରଖିଥିଲା।

Verse 19

तत्र चापि मया देव यत्त्वं समभिरक्षितः।जाग्रत्या यतमानायास्ततो मे प्राददा वरौ।।।।

ହେ ଦେବସମ ରାଜା, ସେଠାରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋତେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି; ଜାଗ୍ରତ ରହି ପ୍ରୟାସ କରିଥିବାରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲ।

Verse 20

तौ तु दत्तौ वरौ देव निक्षेपौ मृगयाम्यहम्।तथैव पृथिवीपाल सकाशे सत्यसङ्गर।।।।

ହେ ଦେବ, ପୃଥିବୀପାଳ, ସତ୍ୟରେ ଅଡିଗ, ତୁମେ ଯେ ଦୁଇଟି ବର ମୋତେ ଦେଇଥିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି; ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ପାଖରେ ନିକ୍ଷେପ ଭାବେ ରହିଛି।

Verse 21

तत् प्रतिश्रुत्य धर्मेण न चेद्दास्यसि मे वरम्।अद्यैव हि प्रहास्यामि जीवितं त्वद्विमानिता।।।।

ଧର୍ମାନୁସାରେ ତୁମେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ ମୁଁ ଆଜିହିଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି।

Verse 22

वाङ्मात्रेण तदा राजा कैकेय्या स्ववशे कृतः।प्रचस्कन्द विनाशाय पाशं मृग इवात्मनः।।।।

ତେବେ କୈକେୟୀଙ୍କ କେବଳ ବାକ୍ୟମାତ୍ରରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ନିଜ ନାଶଦିଗକୁ ଧାଇପଡ଼ିଲେ—ଯେପରି ମୃଗ ଫାନ୍ଦରେ ଝାପ ଦେଉଛି।

Verse 23

ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम्।वरौ यौ मे त्वया देव तदा दत्तौ महीपते।।।।तौ तावदहमद्यैव वक्ष्यामि शृणु मे वचः।

ତାପରେ କାମମୋହରେ ମୋହିତ ଥିବା ବରଦାତା ରାଜାଙ୍କୁ ସେ କହିଲା: “ହେ ଦେବ, ହେ ମହୀପତେ ମହାରାଜ! ସେତେବେଳେ ଆପଣ ଯେ ଦୁଇଟି ବର ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଜି ମୁଁ କହୁଛି; ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।”

Verse 24

अभिषेकसमारम्भो राघवस्योपकल्पितः।।।।अनेनैवाभिषेकेण भरतो मेऽभिषिच्यताम्।

ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇସାରିଛି; ଏହି ଅଭିଷେକ ସାମଗ୍ରୀଦ୍ୱାରା ମୋ ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରାଯାଉ।

Verse 25

यो द्वितीयो वरो देव दत्तः प्रीतेन मे त्वया।।।।तदा दैवासुरे युद्धे तस्य कालोऽयमागत।

ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର, ହେ ଦେବରାଜ, ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆପଣ ଯାହା ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ—ତାହା କାର୍ଯ୍ୟକର କରିବାର ସମୟ ଏବେ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।

Verse 26

नव प़ञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।।।।चीराजिनजटाधारी रामो भवतु तापसः।

ଚୌଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ରାମ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଜିନ ଧାରଣ କରି, ଜଟାଧାରୀ ହୋଇ ତାପସ ଭାବେ ବସୁନ୍ତୁ।

Verse 27

भरतो भजतामद्य यौवराज्यमकण्टकम्।।।।एष मे परमः कामो दत्तमेव वरं वृणे।अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वनम्।।।।

ଆଜି ଭରତ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ, କୌଣସି କଣ୍ଟକ-ସମ ଅବରୋଧ ବିନା, ଯୌବରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁ। ଏହି ମୋର ପରମ କାମନା; ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବରକୁ ମୁଁ ଦାବି କରୁଛି। ଏବଂ ଆଜିହିଁ ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଦେଖିବି।

Verse 28

भरतो भजतामद्य यौवराज्यमकण्टकम्।।2.11.27।।एष मे परमः कामो दत्तमेव वरं वृणे।अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वनम्।।2.11.28।।

ଆଜି ଭରତ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଯୌବରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁ—କୌଣସି କଣ୍ଟକ-ସମ ବିରୋଧ ନ ରହୁ। ଏହି ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା; ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୃତ ବରକୁ ମୁଁ ଦାବି କରୁଛି। ଏବଂ ଆଜିହିଁ ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ବନକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖିବି।

Verse 29

स राजराजः भव सत्यसङ्गरःकुलं च शीलं च हि रक्ष जन्म च।परत्रवासे हि वदन्त्यनुत्तमंतपोधनास्सत्यवचो हितं नृणाम्।।।।

ହେ ରାଜରାଜ, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ। ତୁମ କୁଳକୁ, ତୁମ ଶୀଳକୁ ଓ ତୁମ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମପରମ୍ପରାକୁ ରକ୍ଷା କର। ତପସ୍‌ ଯାହାଙ୍କର ଧନ, ସେହି ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି: ପରଲୋକ-କଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ସତ୍ୟବଚନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ହିତକର।