Sarga 105

Verse 1

ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तै स्सुहृद्गणैः ।शोचतामेव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्तत ॥१॥

ତାପରେ ସୁହୃଦମଣ୍ଡଳୀରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସେ ପୁରୁଷସିଂହମାନେ କେବଳ ଶୋକ କରୁଥିଲେ; ଦୁଃଖରେ ରାତ୍ରି ଏଭଳି ଅତିତ ହେଲା।

Verse 2

रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस्ते सुहृद्वृताः ।मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा राममुपागमन् ॥२॥

ରାତି ସୁପ୍ରଭାତ ହେବା ପରେ, ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ଘେରାରେ ଥିବା ସେ ଭାଇମାନେ ମନ୍ଦାକିନୀ ତଟରେ ପ୍ରାତଃକର୍ମ କଲେ—ହୋମାହୁତି ଦେଇ ଜପ କରି—ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।

Verse 3

तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत् ।भरतस्तु सुहृन्मध्ये रामं वचनमब्रवीत् ॥३॥

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିରବ ହୋଇ ବସିଥିଲେ; କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭରତ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 4

सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम ।तद्ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ॥४॥

ମୋ ମାତା ସାନ୍ତ୍ୱିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ସେଇ ରାଜ୍ୟକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକାକୀ ଦେଉଛି—ନିଷ୍କଣ୍ଟକ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କର।

Verse 5

महतेवाम्बुवेगेन भिन्नस्सेतुर्जलागमे ।दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डमिदं महत् ॥५॥

ବର୍ଷାକାଳର ଜଳପ୍ରବାହର ମହାବେଗରେ ଯେପରି ସେତୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ତୁମ ବିନା ଏହି ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟଖଣ୍ଡକୁ ରୋକି ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 6

गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्रिणः ।अनुगन्तुं न शक्तिर्मे गतिं तव महीपते ॥६॥

ହେ ମହୀପତେ, ତୁମ ଗତିକୁ ଅନୁଗମନ କରିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ; ଯେପରି ଗର୍ଦ୍ଦଭ ଅଶ୍ୱର ଗତିକୁ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ)ର ଗତିକୁ ପାଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 7

सुजीवं नित्यशस्तस्य यः परैरुपजीव्यते ।राम तेन तु दुर्जीवं यः परानुपजीवति ॥७॥

ହେ ରାମ, ଯାହାପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ସଦା ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ତାହାର ଜୀବନ ସୁଜୀବ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବେ, ତାହାର ଜୀବନ ଦୁର୍ଜୀବ।

Verses 8-10

यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः ।ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः ॥८॥स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत् ।स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः ॥९॥एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि ।यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि ॥१०॥

ହେ ମହାବାହୋ! ଯେପରି କେହି ପୁରୁଷ ଗଛ ରୋପି ତାହାକୁ ପାଳି-ପୋଷି ବଢ଼ାଇ ଦୃଢ଼ ସ୍କନ୍ଧବିଶିଷ୍ଟ ମହାଦ୍ରୁମ କରେ—ଯାହା ଠିଗୁଣା ଲୋକ ପାଇଁ ଚଢ଼ିବା ଦୁର୍ଲଭ। କିନ୍ତୁ ସେ ଗଛ ପୁଷ୍ପିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଫଳ ନ ଦେଖାଇଲେ, ଯେ ହେତୁରେ ରୋପାଯାଇଥିଲା ସେଇ ପ୍ରୀତି ରୋପକ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ। ଏହା ଉପମା; ତାହାର ଅର୍ଥ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣ ବଳବାନ ରକ୍ଷକ ହୋଇ ଆମକୁ—ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରିତ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ—ଶାସନ ନ କରିବେ, ତେବେ ପିତାଙ୍କ ପୋଷଣାଶା ନିଷ୍ଫଳ ହେବ।

Verse 11

श्रेणयस्त्वां महाराज पश्यन्त्वग्य्राश्च सर्वशः ।प्रतपन्तमिवादित्यं राज्ये स्थित मरिन्दमम् ॥११॥

ହେ ମହାରାଜ, ଅରିନ୍ଦମ, ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତୁ; ସର୍ବତ୍ର ଅଗ୍ର ଶ୍ରେଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଗୋଷ୍ଠୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 12

तवानुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः ।अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः ॥१२॥

ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁୟାନରେ ମଦମତ୍ତ କୁଞ୍ଜରମାନେ ନାଦ କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବା ନାରୀମାନେ ମନକୁ ସୁସମାହିତ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 13

तस्य साध्वित्यमन्यन्त नागरा विविधा जनाः ।भरतस्य वच श्श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः ॥१३॥

ଭରତଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ରାମଙ୍କୁ ଅନୁନୟ କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ବିନତି ଶ୍ରବଣ କରି, ନଗରର ବିଭିନ୍ନ ଜନସମୂହ “ସାଧୁ! ଭଲ କହିଲେ” ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 14

तमेवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम् ।रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासयदात्मवान् ॥१४॥

ଏପରି ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ ବିଲାପ କରୁଥିବା ଯଶସ୍ବୀ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, କୃତାତ୍ମା ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ।

Verse 15

नाऽत्मनः कामकारोऽस्ति पुरुषोऽयमनीश्वरः ।इतश्चेतरतश्चैनं कृतान्तः परिकर्षति ॥१५॥

ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ସ୍ୱାମୀ ନୁହେଁ; ସେ ସ୍ୱାଧୀନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କୃତାନ୍ତ—ବିଧି—ତାକୁ କେବେ ଏଇପଟେ, କେବେ ସେଇପଟେ ଟାଣିନେଇଯାଏ।

Verse 16

सर्वे क्षयान्ताः निचयाः पतनान्ता समुच्छ्रयाः ।संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥१६॥

ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚୟର ଶେଷ କ୍ଷୟରେ; ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଉନ୍ନତିର ଶେଷ ପତନରେ। ସମସ୍ତ ସଂଯୋଗର ଶେଷ ବିପ୍ରୟୋଗରେ, ଏବଂ ଜୀବନର ଶେଷ ମୃତ୍ୟୁରେ ହିଁ।

Verse 17

यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम् ।एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयम् ॥१७॥

ଯେପରି ପକ୍କ ଫଳର ପତନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ, ସେପରି ଜନ୍ମିତ ନରଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଛଡ଼ା ପରମ ଭୟ ନାହିଁ।

Verse 18

यथाऽगारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वाऽवसीदति ।तथैव सीदन्ति नरा जरामृत्युवशं गताः ॥१८॥

ଯେପରି ଦୃଢ଼ ସ୍ତମ୍ଭଯୁକ୍ତ ଘର ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଧସିପଡ଼େ, ସେପରି ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ବଶକୁ ଗତ ନରମାନେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 19

अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्तते ।यात्येव यमुना पूर्णा समुद्रमुदकाकुलम् ॥१९॥

ଯେ ରାତି ଅତୀତ ହୋଇଗଲା ସେ ପୁନଃ ଫେରେନାହିଁ; ସେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରବାହିଣୀ ଯମୁନା ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ଲୀନ ହେବାକୁ ଆଗେଇଯାଏ, ଫେରେନାହିଁ।

Verse 20

अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनामिह ।अायूंषि क्षपयन्त्याशु ग्रीष्मे जलमिवांशवः ॥२०॥

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦିନ ଓ ରାତି ଗତି କରେ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଯେପରି ଜଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଶୁଷ୍କ କରେ, ସେପରି ସେମାନେ ଆୟୁଷ୍ୟକୁ ତ୍ୱରିତ କ୍ଷୟ କରନ୍ତି।

Verse 21

आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि ।आयुस्ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च ॥२१॥

ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ ଶୋକ କର; ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ? କାରଣ ତୁମ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 22

सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति ।गत्वासुदीर्घमध्वानं सहमृत्युर्निवर्तते ॥२२॥

ମୃତ୍ୟୁ ମନୁଷ୍ୟ ସହିତେ ଚାଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ସହିତେ ବସେ। ଅତିଦୀର୍ଘ ପଥ ଗତି କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ସହିତେ ହିଁ ସେ ପୁନଃ ଫେରେ।

Verse 23

गात्रेषु वलयः प्राप्ता श्श्वेताश्चैव शिरोरुहाः ।जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत् ॥२३॥

ଦେହାଙ୍ଗରେ ଭାଜ ପଡ଼େ, ଶିରୋରୁହ ଶ୍ୱେତ ହୁଏ। ଜରାରେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପୁରୁଷ, ଏହାଉପରେ କିପରି ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବ?

Verse 24

नन्दन्त्युदित आदित्ये नन्दन्त्यस्तमितेऽहनि ।आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम् ॥२४॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଲୋକେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଦିନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଜୀବନର ଆୟୁ କ୍ଷୟ ହେଉଛି ବୋଲି ସେମାନେ ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 25

हृष्यन्त्यृतुमुखं दृष्ट्वा नवं नवमिहागतम् ।ऋतूनां परिवर्तेन प्राणिनां प्राणसङ्क्षयः ॥२५॥

ଋତୁର ଆଗମନ ଓ ତାହା ସହ ଆସୁଥିବା ନବନବ ବସ୍ତୁ ଦେଖି ଲୋକେ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଋତୁମାନଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verses 26-27

यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे ।समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन ॥२६॥एवं भार्याश्चपुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च ।समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः ॥२७॥

ଯେପରି ମହାସାଗରରେ ଦୁଇଟି କାଠ ଖଣ୍ଡ ପରସ୍ପର ମିଳନ୍ତି, କିଛି ସମୟ ଏକତ୍ର ଭାସନ୍ତି, ଏବଂ କାଳକ୍ରମେ ପୃଥକ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେହିପରି ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାତି ଏବଂ ଧନ ସମସ୍ତେ ମିଳନ୍ତି ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ସମୟରେ ପୃଥକ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ ନିଶ୍ଚିତ ଅଟେ।

Verse 28

नात्र कश्चिद्यथाभावं प्राणी समभिवर्तते ।तेन तस्मिन्न सामर्थ्यं प्रेतस्या स्त्यनुशोचतः ॥२८॥

ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପ୍ରେତଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବାରେ କୌଣସି ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ।

Verses 29-30

यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात्कश्चित्पथि स्थितः ।अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवता मिति ॥२९॥एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः ।तमापन्नः कथं शोचेद्यस्य नास्ति व्यतिक्रमः ॥३०॥

ଯେପରି ପଥିକ ଗୋଟିଏ ଯାତ୍ରାରଥକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହେ, 'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ୍ଭର ପଛରେ ଯିବି' ଏବଂ ସେହି ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢେ, ସେହିପରି ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗମନ କରାଯାଇଥିବା ପଥ ଅଚଳ ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ। ସେହି ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାରୁ, ଯେଉଁଥିରୁ ବିଚ୍ଯୁତି ନାହିଁ, କାହିଁକି ଶୋକ କରିବ?

Verse 31

वयसः पतमानस्य स्रोतसो वाऽनिवर्तिनः ।आत्मा सुखे नियोक्तव्यस्सुखभाजः प्रजाः स्मृताः ॥३१॥

ବୟସ ଝରିଯାଏ, ଯେପରି ପଛକୁ ନ ଫେରୁଥିବା ସ୍ରୋତ; ତେଣୁ ଆତ୍ମାକୁ ଶୁଭରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରଜାମାନେ ସୁଖଭାଜ ଓ ସୁଖର ଭାଗୀ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର କହେ।

Verse 32

धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः ॥३२॥

ଧର୍ମାତ୍ମା ଆମ ପିତା, ପୃଥିବୀପତି ଦଶରଥ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ କ୍ରତୁ ଓ ବିଧିମତ ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 33

भृत्यानां भरणात्सम्यक्प्रजानां परिपालनात् ।अर्थादानाच्च धर्मेण पिता न स्त्रिदिवंगतः ॥३३॥

ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭରଣପୋଷଣ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପରିପାଳନ, ଏବଂ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଅର୍ଥଗ୍ରହଣ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଆମ ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 34

कर्मभि स्तु शुभैरिष्टैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः ॥३४॥

ଇଷ୍ଟ ଓ ଶୁଭ କର୍ମ, ଏବଂ ବିଧିମତ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ କ୍ରତୁ-ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ଆମ ପିତା ପୃଥିବୀପତି ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 35

इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगां श्चावाप्य पुष्कलान् ।उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः ॥३५॥

ବହୁ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ପୁଷ୍କଳ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଉତ୍ତମ ଆୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 36

आयुरुत्तममासाद्य भोगानपि च राघवः ।स न शोच्यः पिता तात स्वर्गत स्सत्कृत स्सताम् ॥३६॥

ହେ ତାତ, ଆମ ପିତା ରାଘବ ଉତ୍ତମ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଭୋଗ ସମ୍ପାଦନ କରି, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ଶୋଚନୀୟ ନୁହେଁ।

Verse 37

स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः ।दैवीमृद्धिमनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम् ॥३७॥

ନିଶ୍ଚୟ, ଆମ ପିତା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ମାନବ ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 38

तं तु नैवंविधः कश्चित्प्राज्ञ श्शोचितुमर्हति ।तत्विधो मद्विधश्चापि श्रुतवान्बुद्धिमत्तरः ॥३८॥

କିନ୍ତୁ ଏପରି ଶ୍ରୁତବାନ୍ ଓ ଅଧିକ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ, ତୁମ ପରି କିମ୍ବା ମୋ ପରି କୌଣସି ପ୍ରାଜ୍ଞ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 39

एते बहुविधा शोका विलापरुदिते तथा ।वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता ॥३९॥

ଏହି ବହୁବିଧ ଶୋକ—ବିଲାପ ଓ ରୁଦନ ସହିତ—ଧୀର ଓ ଧୀମାନ୍ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 40

स स्वस्थो भव मा शोचेर्यात्वा चावसतां पुरीम् ।तथा पित्रा नियुक्तोऽसि वशिना वदतां वर ॥४०॥

ତୁମେ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଅ; ଶୋକ କରନି। ଫେରି ସେହି ପୁରୀରେ ବାସ କର। କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆମ ପିତା ତୁମକୁ ଏହିପରି ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 41

यत्राहमपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा ।तत्रैवाहं करिष्यामि पितुरार्यस्य शासनम् ॥४१॥

ଏବଂ ପୁଣ୍ୟକର୍ମା ସେଇ ଜଣେ ଯେଉଁଠାରେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ଆର୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଶାସନକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନ କରିବି।

Verse 42

न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्य मरिन्दम ।स त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धु स नः पिता ॥४२॥

ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ତାଙ୍କ ଶାସନକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ତାହାକୁ ମାନ୍ୟ କର; ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ବନ୍ଧୁ, ସେଇ ଆମର ପିତା।

Verse 43

तद्वचः पितुरेवाहं सम्मतं धर्मचारिणः ।कर्मणा पालयिष्यामि वनवासेन राघव ॥४३॥

ଏହେତୁ, ହେ ରାଘବ, ଧର୍ମଚାରୀ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମତ ଓ ଗ୍ରହଣୀୟ ବଚନକୁ ମୁଁ ବନବାସରୂପ କର୍ମଦ୍ୱାରା ପାଳନ କରିବି।

Verse 44

धार्मिकेणानृशंसेन नरेण गुरुवर्तिना ।भवितव्यं नरव्याघ्र परलोकं जिगीषता ॥४४॥

ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ପରଲୋକକୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଧାର୍ମିକ, ଅନୃଶଂସ (କରୁଣାଶୀଳ) ଏବଂ ଗୁରୁ-ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁଗତ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 45

आत्मानमनुतिष्ठत्वं स्वभावेन नरर्षभ ।निशाम्यतु शुभं वृत्तं पितुर्दशरथस्य नः ॥४५॥

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଶୁଭ ଆଚରଣ ନିହାରି, ତୁମେ ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ ଆତ୍ମଧର୍ମରେ ଅଡ଼ିଗ ରହି, ନିଜକୁ ନିଜେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।

Verse 46

इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा पितुर्निदेश प्रतिपालनार्थम् ।यवीयसं भ्रातरमर्थवच्च प्रभुर्मुहूर्ताद्विरराम रामः ॥४६॥

ଏପରି ଅର୍ଥବତୀ ବାଣୀ କହି, ପିତୃଆଜ୍ଞା ପାଳନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା ରାମ ନିଜ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ତାପରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ପ୍ରଭୁ ରାମ ନିରବ ହେଲେ।