Sarga 104

Verse 1

तं तु राम स्समाश्वास्य भ्रातरं गुरवत्सलम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे।।।।

ଗୁରୁଜନପ୍ରିୟ ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଭାଇଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 2

किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया।यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनः।।।।

ତୁମେ ଯେ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲ, ସେ କ’ଣ—ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ଚୀରବସ୍ତ୍ର, ଜଟା ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଧାରଣ କରି କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ ଏହି ଦେଶକୁ ଆସିଛ?

Verse 3

यन्निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः।हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि।।।।

କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧି ଜଟାଧାରୀ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଏହି ଦେଶରେ ପ୍ରବେଶ କଲ? ସେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହିବା ତୁମର ଉଚିତ।

Verse 4

इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना।प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।।।।

ମହାତ୍ମା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ଏପରି କହିଲେ, କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ପୁନର୍ବାର ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 5

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम्।गत: स्वर्ग महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः।।।।

ହେ ଆର୍ୟ! ତୁମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରି, ମହାବାହୁ ଆମ ପିତା ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 6

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप।चकार सा महत्पापमिदमात्मयशोहरम्।।।।

ହେ ପରନ୍ତପ ରାମ! ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀର ପ୍ରେରଣାରେ ମୋ ମାତା କୈକେୟୀ ଏହି ମହାପାପ କରିଛି; ଏହା ତାଙ୍କର ନିଜ ଯଶକୁ ହରଣ କରେ।

Verse 7

सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता।पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम।।।।

ରାଜ୍ୟଫଳ ନ ପାଇ, ବିଧବା ହୋଇ ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ମୋ ଜନନୀ ମହାଘୋର ନରକରେ ପଡ଼ିବେ।

Verse 8

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि।अभिषिञ्चस्व चाद्येव राज्येन मघवानिव।।।।

ମୁଁ ତୁମର ଦାସ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ତେଣୁ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସାଦ କର—ମଘବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଆଜିହିଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 9

इमाः प्रकृतय स्सर्वा विधवा मातरश्च याः।त्वत्सकाशमनुप्राप्ता प्रसादं कर्तुमर्हसि।।।।

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ଓ ଯେଉଁ ବିଧବା ମାତାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଆପଣ କୃପାକରି ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରସାଦ—ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ—ଦେବାକୁ ଅର୍ହନ୍ତି।

Verse 10

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद।राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान्सुहृदः कुरु।।।।

ହେ ମାନଦ, କ୍ରମାନୁକ୍ରମେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ତୁମକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିବାରୁ, ଧର୍ମମାର୍ଗେ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ କର।

Verse 11

भवत्वविधवा भूमि स्समग्रा पतिना त्वया।शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा।।।।

ତୁମେ ପତିରୂପେ ଥିଲେ ସମଗ୍ର ଭୂମି ବିଧବା ହେବ ନାହିଁ; ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଶରତ୍କାଳୀନ ରଜନୀକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ।

Verse 12

एभिश्च सचिवैस्सार्धं शिरसा याचितो मया।भ्रातु शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि।।।।

ଏହି ସଚିବମାନଙ୍କ ସହ ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ଯାଚନା କରୁଛି; ଭ୍ରାତା, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଦାସ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମୋତେ ପ୍ରସାଦ ଦେବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 13

तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम्।पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि।।।।

ଏହେତୁ, ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ପିତୃପାରମ୍ପର୍ୟରୁ ଶାଶ୍ୱତ ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରକୃତିମଣ୍ଡଳ—ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ—ଅତିକ୍ରମ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 14

एवमुक्त्वा महाबाहु स्सबाष्पः कैकयीसुतः।रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरत: पुन:।।।।

ଏପରି କହି, ମହାବାହୁ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ଭରତ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୁନର୍ବାର ଶିର ନମାଇ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ।

Verse 15

तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुन पुनः।भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत्।।।।

ମଦମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ପୁନଃପୁନଃ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଥିବା ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଶ୍ରୀରାମ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 16

कुलीन:सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः।राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः।।।।

କୁଳୀନ, ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ତୁମ ପରି ପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟହେତୁ ପାପ କିପରି ଆଚରିବ?

Verse 17

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन।न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि।।।।

ହେ ଅରିସୂଦନ, ତୁମରେ ସୂକ୍ଷ୍ମମାତ୍ର ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏବଂ ବାଳ୍ୟସୁଲଭ ଆବେଗରେ ମାତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 18

कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदाऽनघ।उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते।।।।

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଅନଘ, ଯଥାବିଧି ସ୍ଥାପିତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗୁରୁଜନ ସଦା ସ୍ୱଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଏ।

Verse 19

वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याता: सौम्य साधुभिः।भार्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनुज्ञातुमर्हसि।।।।

ହେ ସୌମ୍ୟ, ଏହି ଲୋକରେ ସାଧୁଜନ ଯେପରି ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଭାବେ ଗଣନ୍ତି, ସେପରି ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଗଣିବାକୁ ତୁମେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅ।

Verse 20

वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम्।राज्ये वाऽपि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः।।।।

ହେ ସୌମ୍ୟ, ମୁଁ ବନରେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧି ବସିବି କି, କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ମହାରାଜ ଏକା ମାତ୍ର ମୋତେ କେଉଁଠି ବସାଇବେ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରନ୍ତି।

Verse 21

यावत पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम्।तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम्।।।।

ହେ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଲୋକସତ୍କୃତ ପିତାଙ୍କୁ ଯେତେ ଗୌରବ ଦିଆଯାଏ, ସେଇ ଗୌରବ ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 22

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव।मातापितृभ्यामुक्तोऽहं कथमन्यत्समाचरे।।।।

ହେ ରାଘବ (ଭରତ), ଏହି ଦୁଇ ଧର୍ମଶୀଳ ମାତାପିତା ମୋତେ ‘ବନକୁ ଯାଅ’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ତେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟଥା କିପରି ଆଚରଣ କରିବି?

Verse 23

त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम्।वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा।।।।

ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଲୋକସତ୍କୃତ ରାଜ୍ୟ ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ; ମୁଁ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିବି।

Verse 24

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ।व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः।।।।

ଏଭଳି ଲୋକସମ୍ମୁଖରେ ବିଭାଗ କରି, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମହାରାଜ ଦଶରଥ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗତି କଲେ।

Verse 25

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव।पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि।।।।

ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଲୋକଗୁରୁ ତୁମ ପିତା ରାଜା ହିଁ ପ୍ରମାଣ; ତେଣୁ ପିତା ଯଥାଭାଗ ଯେ ଅଂଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ଉପଭୋଗ କରିବା ତୁମର ଉଚିତ।

Verse 26

चतुर्दश समास्सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः।उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना।।।।

ହେ ସୌମ୍ୟ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମହାତ୍ମା ପିତା ଯେ ଭାଗ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେହି ଭାଗକୁ ଉପଭୋଗ କରି ପୂରଣ କରିବି।

Verse 27

यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः।तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वर भावमप्ययम्।।।।

ନରଲୋକରେ ସତ୍କୃତ ଏବଂ ଦେବାଧିପ ସମ ମହାତ୍ମା ପିତା ମୋତେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହିକୁ ମୁଁ ପରମ ହିତ ବୋଲି ମନେ କରେ; ସର୍ବଲୋକେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଏହି ଆଜ୍ଞା କେବେ ଲୋପ ପାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।