Sarga 74

Verse 1

तौ कबन्धेन तं मार्गं पम्पाया दर्शितं वने।प्रतस्थतुर्दिशं गृह्य प्रतीचीं नृवरात्मजौ।।।।

କବନ୍ଧ ଯେ ମାର୍ଗଟି ବନରେ ପମ୍ପା ସରୋବର ପାଇଁ ଦେଖାଇଥିଲା, ସେହି ପଥ ଧରି ସେଇ ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜକୁମାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 2

तौ शैलेष्वाचितानेकान् क्षौद्रकल्पफलान्द्रुमान्।वीक्षन्तौ जग्मतुर्ध्रष्टुं सुग्रीवं रामलक्ष्मणौ।।।।

ମଧୁ ସଦୃଶ ମିଠା ଫଳରେ ଭରିଥିବା ପର୍ବତର ଅନେକ ଗଛକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗେଇଗଲେ।

Verse 3

कृत्वा च शैलपृष्ठे तु तौ वासं रामलक्ष्मणौ।पम्पायाः पश्चिमं तीरं राघवावुपतस्थतुः।।।।

ଶୈଳପୃଷ୍ଠରେ ରାତିବାସ କରି ସାରି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସେଇ ଦୁଇ ରାଘବ—ପମ୍ପା ସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 4

तौ पुष्करिण्याः पम्पायास्तीरमासाद्य पश्चिमम्।अपश्यतां ततस्तत्र शबर्या रम्यमाश्रमम्।।।।

ପମ୍ପା ହ୍ରଦର ପୁଷ୍କରିଣୀର ପଶ୍ଚିମ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଦୁଇଜଣ ସେଠାରେ ଶବରୀଙ୍କ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।

Verse 5

तौ तमाश्रममासाद्य द्रुमैर्बहुभीरावृतम्।सुरम्यमभिवीक्षन्तौ शबरीमभ्युपेयतुः।।।।

ବହୁ ଗଛରେ ଘେରା ଥିବା ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାହାର ଅତି ସୁରମ୍ୟତା ଦେଖି, ସେ ଦୁଇଜଣ ଶବରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 6

तौ च दृष्ट्वा तदा सिद्धा समुत्थाय कृताञ्जलिः।रामस्य पादौ जग्राह लक्ष्मणस्य च धीमतः।।।।

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସିଦ୍ଧା ଶବରୀ ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ଉଠି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଓ ଧୀମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 7

पाद्यमाचमनीयं च सर्वं प्रादाद्यथाविधि।तामुवाच ततो रामश्श्रमणीं संशितव्रताम्।।।।

ବିଧିମତେ ସେ ପାଦ୍ୟ ଓ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ସହ ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଅର୍ପଣ କଲା; ତାପରେ ଦୃଢବ୍ରତା ଶ୍ରମଣୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ।

Verse 8

कच्चित्ते निर्जिता विघ्नाः कच्चित्ते वर्धते तपः।कच्चित्ते नियतः क्रोध आहारश्च तपोधने।।।।

“ତୋର ସାଧନାର ବିଘ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଜିତାଯାଇଛି କି? ତୋର ତପସ୍ ନିରନ୍ତର ବଢ଼ୁଛି କି? ହେ ତପୋଧନ, କ୍ରୋଧ ଓ ଆହାର-ବୃତ୍ତି ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କି?”

Verse 9

कच्चित्ते नियमाः प्राप्ताः कच्चित्ते मनसः सुखम्।कच्चित्ते गुरुशुश्रूषा सफला चारुभाषिणि।।।।

“ତୋର ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି କି? ମନରେ ସୁଖ-ଶାନ୍ତି ମିଳିଛି କି? ହେ ମଧୁରଭାଷିଣୀ, ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ସଫଳ ଫଳ ଦେଇଛି କି?”

Verse 10

रामेण तापसी पृष्टा सा सिद्धा सिद्धसम्मता।शशंस शबरी वृद्धा रामाय प्रत्युपस्थिता।।।।

ରାମ ପଚାରିବାରେ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ସିଦ୍ଧା ତପସ୍ୱିନୀ ବୃଦ୍ଧା ଶବରୀ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 11

अद्य प्राप्ता तपस्सिद्धिस्तव संदर्शनान्मया।अद्य मे सफलं तप्तं गुरवश्च सुपूजिताः।।।।

ଆଜି ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୋ ତପସ୍ୟା ସିଦ୍ଧିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ଆଜି ମୋର ତପ ଫଳବତୀ ହେଲା, ଏବଂ ମୋ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରୂପେ ପୂଜିତ ହେଲେ।

Verse 12

अद्य मे सफलं जन्म स्वर्गश्चैव भविष्यति।त्वयि देववरे राम पूजिते पुरुषर्षभ।।।।

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା, ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା। ହେ ଦେବବର ରାମ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ତୁମ ପୂଜା ହୋଇଥିବାରୁ।

Verse 13

चक्षुषा तव सौम्येन पूतास्मि रघुनन्दन।गमिष्याम्यक्षयान्लोकांस्त्वत्प्रसादादरिन्दम।।।।

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ତୁମ ସୌମ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେଲି। ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯିବି।

Verse 14

चित्रकूटं त्वयि प्राप्ते विमानैरतुलप्रभैः।इतस्ते दिवमारूढा यानहं पर्यचारिषम्।।।।

ତୁମେ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାବେଳେ, ମୁଁ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲି ସେମାନେ ଅତୁଳ ପ୍ରଭାବାନ୍ ବିମାନରେ ଏଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 15

तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः।आगमिष्यति ते रामस्सुपुण्यमिममाश्रमम्।।।।स ते प्रतिग्रहीतव्यस्सौमित्रिसहितोतिथिः।तं च दृष्ट्वा वरान्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि।।।।

ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମହାଭାଗ ମହର୍ଷିମାନେ ମୋତେ କହିଥିଲେ: ‘ରାମ ତୁମର ଏହି ସୁପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ।’

Verse 16

तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः।आगमिष्यति ते रामस्सुपुण्यमिममाश्रमम्।।3.74.15।।स ते प्रतिग्रहीतव्यस्सौमित्रिसहितोतिथिः।तं च दृष्ट्वा वरान्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि।।3.74.16।।

ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ସେ ଅତିଥି ରୂପେ ଆସିବ; ତୁମେ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 17

मया तु विविधं वन्यं सञ्चितं पुरुषर्षभ।तवार्थे पुरुषव्याघ्र पम्पायास्तीरसम्भवम्।।।।

ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର! ତୁମ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ପମ୍ପାର ତଟରେ ଜନ୍ମୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବନ୍ୟ ଆହାର ସଂଗ୍ରହ କରିଛି।

Verse 18

एवमुक्तस्स धर्मात्मा शबर्या शबरीमिदम्।राघवः प्राह विज्ञाने तां नित्यमबहिष्कृताम्।।।।

ଶବରୀ ଏଭଳି କହିଲାପରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଘବ, ସଦା ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନରୁ କେବେ ବି ବଞ୍ଚିତ ନ ହୋଇଥିବା ଶବରୀଙ୍କୁ ବିବେକପୂର୍ବକ କହିଲେ।

Verse 19

दनोस्सकाशात्तत्त्वेन प्रभावं ते महात्मनः।श्रुतं प्रत्यक्षमिच्छामि सन्द्रष्टुं यदि मन्यसे।।।।

ଦନୁଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ, ହେ ମହାତ୍ମନ୍, ତୁମ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣିଛି; ଯଦି ତୁମେ ସମ୍ମତ ହୁଅ, ମୁଁ ତାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 20

एतत्तु वचनं श्रुत्ता रामवक्त्राद्विनिस्सृतम्।शबरी दर्शयामास तावुभौ तद्वनं महत्।।।।

ରାମଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିସ୍ସୃତ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଶବରୀ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେଇ ବିଶାଳ ବନ-ଉପବନ ଦେଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 21

पश्य मेघघनप्रख्यं मृगपक्षिसमाकुलम्।मतङ्गवनमित्येव विश्रुतं रघुनन्दन।।।।।

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଦେଖ—ଘନ ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ ଏବଂ ମୃଗ-ପକ୍ଷୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବନ ‘ମତଙ୍ଗବନ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 22

इह ते भावितात्मानो गुरवो मे महावने।जुहवाञ्चक्रिरे तीर्थं मन्त्रवन्मन्त्रपूजितम्।।।।

ଏଠାରେ ଏହି ମହାବନରେ ମୋର ଗୁରୁମାନେ—ଭାବିତାତ୍ମା ମହର୍ଷିମାନେ—ହୋମଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରପୂଜିତ ଏହି ତୀର୍ଥ ତାହାଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିମାନ ହୋଇଛି।

Verse 23

इयं प्रत्यक्थ्सली वेदिर्यत्र ते मे सुसत्कृताः।पुष्पोपहारं कुर्वन्ति श्रमादुद्वेपिभिः करैः।।।।

ଏହା ‘ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଥସଲୀ’ ନାମକ ବେଦୀ; ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୁସତ୍କୃତ ସେହି ପୂଜ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତପଶ୍ରମରେ କମ୍ପିତ ହାତରେ ପୁଷ୍ପୋପହାର ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 24

तेषां तपःप्रभावेण पश्याद्यापि रघूद्वह।द्योतयन्ति दिशस्सर्वाश्श्रिया वेद्योऽतुलप्रभाः।।।।

ହେ ରଘୂଦ୍ୱହ, ସେମାନଙ୍କ ତପଃପ୍ରଭାବରେ ଦେଖ—ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏହି ବେଦୀମାନେ ଅତୁଲ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନିଜ ଶ୍ରୀରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 25

अशक्नुवद्भिस्तैर्गन्तुमुपवासश्रमालसैः।चिन्तितेऽभ्यागतान्पश्य सहितान्सप्तसागरान्।।।।

ଉପବାସର ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଯାଇପାରୁନଥିବା ସେହି ଋଷିମାନେ କେବଳ ଚିନ୍ତନମାତ୍ରେ ସପ୍ତ ସାଗରକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ; ଦେଖ—ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 26

कृताभिषेकैस्तैर्न्यस्ता वल्कलाः पादपेष्विह।अद्यापि नावशुष्यन्ति प्रदेशे रघुनन्दन।।।।

ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ! ଏଠାରେ ଗଛମାନଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ନାନ ପରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୁଖିନାହିଁ।

Verse 27

देवकार्याणि कुर्वद्भिर्यानीमानि कृतानि वै।पुष्पैःकुवलयैस्सार्धं म्लानत्वं नोपयान्तिवै।।।।

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସେଇ ମୁନିମାନେ ପୂଜାର୍ଥେ ସଜାଇଥିବା କୁବଳୟ-କମଳ ଆଦି ପୁଷ୍ପାର୍ପଣଗୁଡ଼ିକ କେବେ ମ୍ଲାନ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 28

कृत्स्नं वनमिदं दृष्टं श्रोतव्यं च श्रुतं त्वया।तदिच्छाम्यभ्यनुज्ञाता त्यक्तुमेतत्कलेबरम्।।।।

ତୁମେ ଏହି ସମଗ୍ର ବନଭୂମି ଦେଖିଛ ଏବଂ ଶୁଣିବାକୁ ଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛ; ତେଣୁ ତୁମ ଅନୁମତିରେ ମୁଁ ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 29

तेषामिच्छाम्यहं गन्तुं समीपं भावितात्मनाम्।मुनीनामाश्रमो येषामहं च परिचारिणी।।।।

ମୁଁ ଭାବିତାତ୍ମା ସେଇ ମୁନିମାନଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ଯାହାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଏହା ଥିଲା ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ମୁଁ ପରିଚାରିକା ଥିଲି।

Verse 30

धर्मिष्ठं तु वचश्श्रुत्वा राघवस्सहलक्ष्मणः।प्रहर्षमतुलं लेभे आश्चर्यमिति तत्त्वतः।।।।

ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି, ରାଘବ ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅତୁଳ ହର୍ଷ ଲାଭ କଲେ; ତତ୍ତ୍ୱତଃ ‘ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ’ ବୋଲି ଜାଣିଲେ।

Verse 31

तामुवाच ततो रामश्श्रमणीं संशितव्रताम्।अर्चितोऽहं त्वया भक्त्या गच्छकामं यथासुखम्।।।।

ତାପରେ ରାମ ଦୃଢ଼ବ୍ରତା ଶ୍ରମଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଭକ୍ତିରେ ତୁମେ ମୋତେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିଛ; ଏବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ, ସୁଖ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ଯାଅ।’

Verse 32

इत्युक्ता जटिला वृद्धा चीरकृष्णाजिनाम्बरा।तस्मिन्मुहूर्ते शबरी देहं जीर्णं जिहासती।।।।अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वात्मानं हुताशने।ज्वलत्पावकसङ्काशा स्वर्गमेव जगाम सा।।।।

ଏପରି କୁହାଯାଇ, ଜଟାଧାରିଣୀ ବୃଦ୍ଧା—ଚୀର ଓ କଳା ଅଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶବରୀ—ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।

Verse 33

इत्युक्ता जटिला वृद्धा चीरकृष्णाजिनाम्बरा।तस्मिन्मुहूर्ते शबरी देहं जीर्णं जिहासती।।3.74.32।।अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वात्मानं हुताशने।ज्वलत्पावकसङ्काशा स्वर्गमेव जगाम सा।।3.74.33।।

ରାମଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞାରେ ସେ ହୁତାଶନରେ ଆତ୍ମାହୁତି ଅର୍ପଣ କଲା; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା।

Verse 34

दिव्याभरणसंयुक्ता दिव्यमाल्यानुलेपना।दिव्याम्बरधरा तत्र बभूव प्रियदर्शना।।।।विराजयन्ती तं देशं विद्युत्सौदामिनी यथा।

ସେଠାରେ ସେ ଦିବ୍ୟରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅନୁଲେପନରେ ଶୋଭିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି—ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ସୌଦାମିନୀ ପରି ସେ ଦେଶକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 35

यत्र ते सुकृतात्मानो विहरन्ति महर्षयः।।।।तत्पुण्यं शबरी स्थानं जगामात्मसमाधिना।

ଯେଉଁଠାରେ ସୁକୃତାତ୍ମା ମହର୍ଷିମାନେ ବିହରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଶବରୀସ୍ଥାନକୁ ଶବରୀ ଆତ୍ମସମାଧିର ବଳରେ ଗମନ କଲେ।