Shloka 6

कबन्धमोक्षः—सुग्रीवमैत्र्युपदेशः

Kabandha’s Release and Counsel to Befriend Sugriva

Devanagari script

विमाने भास्वरे तिष्ठन्हंसयुक्ते यशस्करे।प्रभया च महातेजा दिशो दश विराजयन्।।।।सोऽन्तरिक्षगतो रामं कबन्धो वाक्यमब्रवीत्।शृणु राघव तत्त्वेन यथा सीतामवाप्स्यसि।।।।

Transliteration

vimāne bhāsvare tiṣṭhan haṃsayukte yaśaskare |

prabhayā ca mahātejā diśo daśa virājayan ||

so ’ntarikṣagato rāmaṃ kabandho vākyam abravīt |

śṛṇu rāghava tattvena yathā sītām avāpsyasi ||

Translation

ହଂସଯୁକ୍ତ ଯଶସ୍କର ଭାସ୍ୱର ବିମାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାତେଜସ୍ୱୀ କବନ୍ଧ ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଦଶଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା। ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଉଦ୍ଗତ ହୋଇ ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲା: “ହେ ରାଘବ, ଶୁଣ—ତତ୍ତ୍ୱରେ ମୁଁ କହୁଛି; ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ କିପରି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।”

Word by Word

• विमाने: in the aerial chariot
• विमाने: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• भास्वरे: shining
• भास्वरे: अधिकरणविशेषण (Qualifier of location)
• Type: Adjective
• Root: भास्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of ‘vimāna’)

• तिष्ठन्: standing, being situated
• तिष्ठन्: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हंसयुक्ते: yoked with swans
• हंसयुक्ते: अधिकरणविशेषण (Qualifier of location)
• Type: Adjective
• Root: हंस + युक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (हंसैः युक्ते)

• यशस्करे: bringing fame
• यशस्करे: अधिकरणविशेषण (Qualifier of location)
• Type: Adjective
• Root: यशस् + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (यशः करोति इति)

• प्रभया: with radiance
• प्रभया: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• महातेजाः: the very brilliant one
• महातेजाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: महा + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; कर्मधारय (महत्तेजाः)

• दिशः: directions
• दिशः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• दश: ten
• दश: कर्मविशेषण (Numeral qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दशन् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक (numeral); अव्ययवत् प्रयोग; ‘ten’ (agreeing with diśaḥ)

• विराजयन्: illuminating
• विराजयन्: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Verb
• Root: वि-राज् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; causative sense ‘making shine/illuminating’

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अन्तरिक्षगतः: gone into the sky
• अन्तरिक्षगतः: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: अन्तरिक्ष + गत (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (अन्तरिक्षं गतः)

• रामम्: Rama
• रामम्: सम्प्रदान/प्रति (Recipient/Target of speech)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कबन्धः: Kabandha
• कबन्धः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कबन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वाक्यम्: words, speech
• वाक्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• शृणु: listen
• शृणु: क्रिया (Command)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• राघव: O Raghava
• राघव: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तत्त्वेन: truly, in reality
• तत्त्वेन: क्रियाविशेषण (Manner)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भावे (adverbial instrumental)

• यथा: so that, how
• यथा: सम्बन्ध (Clause linker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/उपाय-वाचक (how/so that)

• सीताम्: Sita
• सीताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अवाप्स्यसि: you will obtain
• अवाप्स्यसि: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अव-आप् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple future); परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन

Context

As the flesh of Kabandha's body decomposed, if burnt slowly in the fire although itwas like a huge mass of fat.

Characters & Entities

• Kabandha
• Rama (Raghava)
• Sita
• vimāna
• swans (haṃsa)
• ten directions (daśa diśaḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya as guidance: the verse foregrounds truthful counsel offered at a critical moment, showing that dharma includes giving honest direction to one who is suffering.

What is the narrative situation?

Kabandha, freed from his cursed state, ascends in a vimana and begins instructing Rama on the path to recovering Sita.

Which character virtue is emphasized?

Kabandha’s commitment to truth (tattvena) and Rama’s receptivity to counsel in adversity.