Shloka 34

अयोमुखी-दर्शनम् तथा कबन्ध-प्रवेशः

Ayomukhi Encounter and the ظهور of Kabandha

Devanagari script

अथ तौ समभिक्रम्य क्रोशमात्रे ददर्शतुः।।3.69.33।।महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृम्।कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम्।।3.69.34।।

Transliteration

atha tau samabhikramya krośa-mātre dadarśatuḥ ||3.69.33||

mahāntaṁ dāruṇaṁ bhīmaṁ kabandhaṁ bhuja-saṁvṛtam |

kabandham iva saṁsthānād ati-ghora-pradarśanam ||3.69.34||

Translation

ତତଃ ତୌ ଉଭୟେ ପ୍ରାୟ ଏକ କ୍ରୋଶ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ପୁନର୍ବାର କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ, ଦାରୁଣ ଓ ଭୟଙ୍କର; ଧଡ଼ ସଦୃଶ ଆକୃତି, ଭୁଜଦ୍ୱୟରେ ଅବକାଶକୁ ଘେରି, ଅତିଘୋର ରୂପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା।

Word by Word

• महान्तम्: huge
• महान्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (कबन्धम् इति)

• दारुणम्: cruel/terrible
• दारुणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• भीमम्: frightful
• भीमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• कबन्धम्: Kabandha (a demon)
• कबन्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कबन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भुजसंवृतम्: encircled by (his) arms
• भुजसंवृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भुज (प्रातिपदिक) + सम् + वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: तृतीया-तत्पुरुषः (भुजैः संवृतः); क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• कबन्धम्: a trunk
• कबन्धम्: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: कबन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान-निर्देश (with iva)

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक (like/as)

• संस्थानात्: from (its) form/shape
• संस्थानात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: संस्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन

• अतिघोरप्रदर्शनम्: of extremely dreadful appearance
• अतिघोरप्रदर्शनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय) + घोर (प्रातिपदिक) + प्रदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुषः/कर्मधारय-प्रायः (अति घोरं प्रदर्शनं यस्य); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (कबन्धम् इति)

Context

Then the brothers after covering one krosa (2 miles) saw a cruel, fierce, mighty monster named Kabandha looking like a trunk. He had a dreadful appearance and his arms encircled the area.

Characters & Entities

• Kabandha
• Rama
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Repetition in narration reinforces moral clarity: the reality of adharma is not minimized; it is identified firmly so that righteous response is justified.

What is the narrative situation?

A parallel/repeated pāṭha (as preserved in this Southern recension dataset) reiterates the sighting and description of Kabandha.

Which character virtue is emphasized?

Steady perception and preparedness—holding a consistent understanding of the threat before acting.